thumb|Goryachkina op de superfinale van het Russische schaakkampioenschap 2024 Aleksandra Yuryevna Goryachkina (Orsk, 28 september 1998) is een Russische schaakster. Ze heeft sinds 2018 de titel grootmeester (GM). Haar hoogst behaalde elo-rating is 2611, een record voor Russische schaaksters. Goryachkina was in 2020 de uitdager in de match om het Wereldkampioenschap schaken voor vrouwen, waar ze via rapidschaak-tiebreaks verloor van Ju Wenjun. Ook was ze drie keer Russisch schaakkampioen bij de vrouwen, in 2015, 2017 en 2020. In augustus 2023 won ze de Wereldbeker schaken 2023 voor vrouwen, na in een tiebreak-match te hebben gewonnen van Nurgyul Salimova.
Goryachkina werd geboren in een schaakfamilie; haar vader is een schaakcoach, en haar beide ouders hebben een elo-rating boven 2200 behaald. Snel bleek ze een wonderkind te zijn, ze won het Wereldkampioenschap schaken voor jeugd in de categorieën meisjes tot 10 jaar, tot 14 jaar en tot 18 jaar. Ook won ze twee keer het Wereldkampioenschap schaken voor junioren (meisjes). Op 13-jarige leeftijd werd Goryachkina de op vier na jongste vrouwelijke grootmeester (WGM) in de geschiedenis. Vervolgens was ze begin 2018 de op vier na jongste vrouw die grootmeester werd. Later in 2018 bereikte ze voor de eerste keer de Top 10 van beste schaaksters ter wereld. In 2019 bereikte ze de Top 3, toen ze met 9½ pt. uit 14 en performance rating 2666 het kandidatentoernooi (vrouwen) van 2019 won.
Familie en jeugd thumb|upright=0.65|Goryachkina met haar vader (2015) Aleksandra Goryachkina werd geboren op 28 september 1998 in Orsk, oblast Orenburg, Rusland. Haar ouders zijn Larisa Matvienko en Joeri Goryachkin, beiden ervaren schakers. Haar vader is een FIDE Meester (FM) die als hoogste elo-rating 2395 bereikte, en haar moeder is een Russische kandidaat "Master of Sports" in het schaken, met als hoogst behaalde rating 2210. Haar vader is ook een schaakcoach en een officiële FIDE-trainer. Verder heeft Goryachkina een 12 jaar jongere zus Oksana die ook schaakster is.
Ondanks de achtergrond van haar ouders, was Goryachkina aanvankelijk niet geïnteresseerd in schaken, maar gaf de voorkeur aan dansen en tafeltennis. Echter, later kreeg ze meer interesse in schaken en op zesjarige leeftijd begon ze zelf te schaken. Nadat Goryachkina uit de kinderopvang kwam, bracht haar vader haar meestal naar zijn avond-schaakschool voor kinderen. Haar moeder vermeldt dat Goryachkina voornamelijk zichzelf leerde om een expert te zijn, door van de zijkant de avondlessen van haar vader te zien. Haar vader werd uiteindelijk de eerste coach van Goryachkina, die op negenjarige leeftijd kon winnen van haar moeder, en niet veel later van haar vader. Nadat ze haar eerste wereldkampioenschap bij de jeugd had gewonnen, verhuisden Goryachkina en haar vader in 2011 naar Salekhard, Jamalië, in Siberië zodat ze training kon volgen aan de Anatoly Karpov Polar Schaakschool, waar haar vader ook als coach ging werken. Na ruim een jaar voegden haar moeder en jongere zus zich bij hen in Salekhard. Aan de Polar Schaakschool ging ze werken met Vladimir Belov, een Russische grootmeester (GM).
Schaakcarrière 2008–14: Twee keer Wereldkampioen Junioren thumb|upright=1.0|Goryachkina op het Tata Steel schaaktoernooi in 2013 Goryachkina had vanaf jonge leeftijd succes op de meisjestoernooien van het Wereldkampioenschap schaken voor jeugd en van het Wereldkampioenschap schaken voor junioren, meestal als een van de speelsters met de hoogste rating in deze toernooien. Ze won vijf gouden medailles in deze kampioenschappen, in de categorie tot 10 jaar in 2008, in de categorie tot 14 jaar in 2011, en in de categorie tot 18 jaar in 2012; en twee op het juniorenkampioenschap (schaaksters tot 20 jaar) in 2013 en 2014 op respectievelijk 14- en 16-jarige leeftijd. Ook won ze in 2009 een bronzen medaille in de categorie tot 12 jaar. Haar beste performance op deze toernooien was op het WK in 2011, categorie tot 14 jaar, met 9 pt. uit 9. Goryachkina had toen elo-rating 2313.
Goryachkina had een vergelijkbaar succes op het Europees schaakkampioenschap voor jeugd. Na in 2009 een zilveren medaille te winnen in de categorie tot 12 jaar, won ze gouden medailles in drie opeenvolgende jaren: in de categorie tot 12 jaar in 2010, in de categorie tot 14 jaar in 2011, en in de categorie tot 18 jaar in 2012.
Goryachkina bereikte op 10-jarige leeftijd in januari 2009 voor het eerst de rating 2000, toen ze 60 rating-punten had gewonnen door het winnen van het Russische PriFR tot 18 jaar toernooi in 2008. Haar grootste sprong in jaar-rating vond plaats in 2011 op 12-jarige leeftijd, toen ze bijna 300 punten steeg van 2045 naar 2333. Nadat ze de titel FIDE Meester bij de vrouwen (WFM) al had verkregen, steeg haar rating met 48 punten op het 61e Russische kampioenschap FL voor vrouwen. Daarna nam ze voor het eerst deel aan het Europees schaakkampioenschap voor vrouwen, waar ze 5½ pt. uit 11 behaalde, en haar partij won van WGM Olga Girya. Vervolgens werd ze gedeeld eerste op het Tsjechisch Open en ongedeeld eerste op het Ljoedmila Roedenko Memorial toernooi. Vanwege haar resultaat op het Tsjechisch Open kreeg ze de titel Internationaal Meester bij de vrouwen (WIM) en behaalde ook een WGM-norm.
Na haar doorbraak in 2011, bleef de rating van Goryachkina stijgen in 2012, en bereikte ze in januari 2013 voor de eerste keer een rating boven 2400. Begin 2012 behaalde nog twee WGM-normen, waarvan de laatste afkomstig was van haar tweede deelname aan EK vrouwen toernooi. Omdat haar rating al boven 2300 was, werd ze direct grootmeester bij de vrouwen (WGM), op dat moment, maart 2012, een van de jongsten in de geschiedenis, op de leeftijd 13 jaar, 5 maanden en 14 dagen, iets meer dan een jaar achter Hou Yifan, die dit bereikte op de leeftijd 12 jaar en 3 maanden. In hetzelfde jaar versloeg ze GM Davit Petrosian op het B-toernooi van het Aeroflot Open 2012, en werd gedeeld tweede op het Russisch kampioenschap voor junior-meisjes tot 20 jaar. Later dat jaar won ze de junior V. Dvorkovich Cup 2012 via tiebreak tegen de toekomstige GMs Yinglun Ju en Grigoriy Oparin. Tegen het einde van het jaar werd ze zowel Europees jeugdkampioen als wereldjeugdkampioen in de categorie meisjes tot 18 jaar, en won ze de Ruslandbeker voor vrouwen, boven Olga Girya.
Goryachkina handhaafde het grootste deel van 2013 en 2014 een rating boven 2400, in december 2014 was haar rating 2441. Ze nam deel aan het C-toernooi van het Tata Steel schaaktoernooi in Wijk aan Zee in januari 2013, een round-robintoernooi, en behaalde 3½ pt. uit 13. Ze nam deel aan de open sectie van het Russisch kampioenschap voor spelers tot 19 jaar en werd tweede met 6½ pt. uit 9. Vanwege de gedeelde 2e plaats die ze behaalde op het Russische vrouwenkampioenschap "Higher League" kwalificeerde ze zich voor de eerste keer voor de superfinale van het Russische schaakkampioenschap voor vrouwen. Ze werd in 2013 gedeeld 4e met 4½ pt. uit 9 en behaalde in 2014 de score 5½ pt. uit 9 in 2014, waarmee ze gedeeld 3e werd. Goryachkina behaalde ook Internationaal Meester (IM) normen in 2013 and 2014 op respectievelijk het Europees kampioenschap voor vrouwen en het open Europees kampioenschap. Naast het winnen van het Wereldkampioenschap schaken voor junioren (meisjes) in 2013 en in 2014, nam ze in beide jaren deel aan de open toernooien van het Wereldkampioenschap schaken voor jeugd, categorie tot 18 jaar, en behaalde beide keren 6½ pt. uit 11. In 2014 versloeg ze twee grootmeesters met rating boven 2600: Boris Savchenko en Alexander Ipatov.
2015–18: tiener-grootmeester, twee keer Russisch kampioen thumb|upright=1.4|Goryachkina (midden) met de prijzen voor de winnaar op de superfinale van het Russisch vrouwenkampioenschap 2017 Goryachkina stond op de punt de rating 2500 te bereiken gedurende de 2e helft van 2015, en bereikte dit uiteindelijk in januari 2016, op 17-jarige leeftijd. Ze haalde haar derde IM-norm op het Europees kampioenschap schaken 2015, voor het tweede opeenvolgende jaar, maar met een betere score: 6½ pt. uit 11. Hoewel ze in de jaren daarna meer normen zou behalen, kreeg ze nooit de IM-titel.
Goryachkina nam in 2015 voor de eerste keer deel aan het Wereldkampioenschap schaken voor vrouwen, een toernooi met knock-outschema, waar ze in ronde 2 werd uitgeschakeld door de als derde geplaatste Anna Moezytsjoek. Haar beste resultaten in 2015 behaalde ze tegen het einde van het jaar in Rusland, waar ze Russisch vrouwenkampioen werd en ook voor de tweede keer de Rusland Cup voor vrouwen won. Ze won de superfinale van het Russisch vrouwenkampioenschap met de score 8 pt. uit 11 (+6 =4 –1), op 16-jarige leeftijd. Hiermee behaalde ze ook haar eerste GM-norm.
Na de rating 2500 te hebben gepasseerd, viel Goryachkina in mei 2016 terug naar 2450+ en bereikte pas in juni 2018 opnieuw 2500. In 2016 behaalde ze verder geen GM-normen meer, uitsluitend drie additionele IM-normen. Haar eerdere resultaat uit de superfinale van het Russisch vrouwenkampioenschap kon ze in 2016 niet herhalen, ze behaalde nu 5 pt. uit 11. De rating van Goryachkina begon weer te stijgen in 2017. Hoewel ze opnieuw verloor in de tweede ronde van het Wereldkampioenschap schaken voor vrouwen van 2017, behaalde ze een tweede GM-norm op het Europees kampioenschap schaken voor vrouwen. Ze werd tweede op dit toernooi met de score 8 pt. uit 11, een ½ punt achter Nana Dzagnidze. Tegen het einde van het jaar won Goryachkina won voor de tweede keer het Russisch vrouwenkampioenschap, waarbij ze Natalia Pogonina versloeg in een rapidschaak-playoff nadat ze gedeeld eerste waren geëindigd met 7 pt. uit 11.
De rating van Goryachkina steeg opnieuw boven 2500 in de tweede helft van 2018, en bereikte in augustus de nieuwe piek 2535. In april behaalde ze haar derde GM-norm op het A-toernooi van het Aeroflot Open. Tijdens dit toernooi behaalde ze 4½ pt. uit 9 (+1 =7 –1) tegen 9 spelers met ratings tussen 2571 en 2625, waaronder 8 grootmeesters. Ze werd op de leeftijd 19 jaar en 5 maanden de op vier na jongste vrouw die de titel grootmeester behaalde. In augustus 2018 nam ze deel aan het Russisch kampioenschap "Higher League", waar ze 5½ pt. uit 9 behaalde, met performance rating 2713, terwijl de tegenstanders ratings boven 2600 hadden. Hiermee bereikte ze voor de eerste keer de Top 10 op de wereldranglijst voor vrouwen. Toch werd ze in november 2018 voor de derde opeenvolgende keer uitgeschakeld in ronde 2 van het Wereldkampioenschap schaken voor vrouwen en eindigde gedeeld derde op het Russisch vrouwenkampioenschap.
2019–heden: uitdaagster voor het wereldkampioenschap thumb|upright=1.3|Goryachkina (links) en Ian Nepomniachtchi, winnaars van het vrouwentoernooi en het open toernooi op de superfinale van het Russische kampioenschap in 2020 In maart 2019 behaalde Goryachkina 6½ pt. uit 11 op het EK, met onder meer een overwinning op Rauf Mamedov. Een grote doorbraak maakte ze op het kandidatentoernooi voor vrouwen voor het vrouwen-WK 2020, die samenviel met het verlaten van het knock-outsysteem dat de twee voorafgaande decennia gebruikt was. Goryachkina won het toernooi met 1½ pt. voorsprong, met de score 9½ pt. uit 14. Met performance rating 2666 belandde ze op nummer 3 van de wereldranglijst voor vrouwen, achter Hou Yifan en regerend Wereldkampioen schaken bij de vrouwen Ju Wenjun. Hiermee kreeg ze het recht om Ju uit te dagen voor een match om het wereldkampioenschap.