Vrouwejaars is een jaarlijks terugkerend Nederlands theater- en televisieprogramma waarin vrouwelijke makers uit cabaret, kleinkunst, spoken word en muziek gezamenlijk terugblikken op het voorbije jaar. Met dit in 2023 geïnitieerde programma wordt beoogd een meerstemmig en vrouwelijk alternatief te bieden voor de van oorsprong door mannelijke solisten gedomineerde Nederlandse oudejaarsconference.
Geschiedenis De Nederlandse oudejaarsconference is een traditie die begonnen is in 1954 door Wim Kan, en sindsdien steeds werd opgevoerd door mannelijke solisten, slechts een paar keer doorbroken door Claudia de Breij.
In 2023 werd door Yora Rienstra en Teddy Tops Vrouwejaars in het Amsterdamse Theater Bellevue geïnitieerd om hier tegenwicht aan te bieden. In elke editie brengen wisselende vrouwelijke artiesten een combinatie van satire, liedteksten, poëzie en reflecties op actuele maatschappelijke thema’s.Dit seizoen werd de voorstelling middels een theatertour in theaters in heel het land gespeeld.
In het tweede seizoen (2024) werd de voorstelling behalve als theatertour ook via NPO3 (VPRO) als televisiespecial uitgezonden (deze is ook online te bekijken). Het was daarom een tot op de seconde getimed programma met korte optredens van een groot aantal vrouwen.
Het derde seizoen (2025) was de voorstelling alleen in het theater te zien en bestond er een poule met artiesten van wie er elke avond vier een wat langere set spelen.
Opzet van het programma Context In de traditionele oudejaarsconference-traditie in Nederland is decennialang vrijwel uitsluitend een mannelijke solist aan het woord geweest. Daardoor bestaat er een diepgeworteld vooroordeel dat vrouwen in het theater – en dan met name in cabaret, satire of 'oudejaars-vormen' – minder temperament of minder gezag zouden hebben om het jaar te duiden. Vanuit de eerste editie van Vrouwejaars werd dit expliciet aangekaart: initiatiefnemers Yora Rienstra en Teddy Tops stelden dat het tijd was voor een "frisse bries" uit vrouwelijke hoek. Vrouwen in het Nederlands cabaret- en theatercircuit signaleerden ook dat zij vaak alsnog worden geconfronteerd met vragen over hun geslacht, humorvermogen of positie, terwijl mannen die vragen niet gesteld krijgen. Cabaretière Katinka Polderman: "Ik word er schijtziek van dat ik het steeds over mijn k*t moet hebben. Mannen hoeven het daar nóóit over te hebben."
Concept Met Vrouwejaars wordt geprobeerd deze vooroordelen op verschillende manieren aan te pakken. Met meerstemmigheid; in plaats van één solist treden meerdere vrouwelijke makers op, uit cabaret, kleinkunst, spoken word en muziek, op één avond. Hiermee wordt de aanname weerlegd dat slechts één vrouw of een beperkt aantal vrouwen 'het' kunnen. Met zichtbaarheid; door de opstelling, de programmering en de marketing wordt benadrukt dat vrouwelijke visies op actuele thema’s (zoals gender, cultuur, politiek) relevant zijn en naast de bestaande mannelijke traditie kunnen staan. En door verstoring van de vanzelfsprekendheid; de voorstelling voert expliciet het motief op dat het anders kan, en dat de standaardopstelling ("man in pak vertelt het jaar") niet de enige of vanzelfsprekende is. Rienstra zegt dat ze zich nooit prettig voelde als vrouw in de cabaretwereld, en dat het idee dat vrouwen niet dezelfde snelheid of grappen-dichtheid kunnen hebben een remmende factor blijft.
Line-up De line-up van Vrouwejaars varieert per jaar, per avond en per locatie. Een overzicht van wie welk jaar aan Vrouwejaars bijdroeg: Artiest 2023 2024 2025 Genre / rol Yora Rienstra ✔ ✔ ✔ Host; cabaret Teddy Tops ✔ ✔ – Host; programmamaker Kim Schuddeboom ✔ – ✔ Stand-up; cabaret Nina de la Parra ✔ – – Cabaret; muziek; spoken word Kiki Schippers ✔ ✔ ✔ Cabaret; zang/liedteksten Lotte Velvet ✔ – ✔ Kleinkunst; poëzie; muziek Vera van Zelm ✔ ✔ ✔ Cabaret; stand-up Anne Neuteboom ✔ – – Cabaret Wina Ricardo ✔ – ✔ Stand-up; cabaret Waal & Wind ✔ – – Theater; kleinkunst (duo) Céline Schrama ✔ – ✔ Stand-up; cabaret Malou Holshuijsen ✔ – – Theater; literair; vertelling Duraa Boahene ✔ – – Spoken word; muziek Sophia Blyden ✔ – – Spoken word; performance Asmae Amaddaou ✔ ✔ – Spoken word Sandy Bosmans – ✔ – Spoken word Katinka Polderman – ✔ ✔ Cabaret; liedkunst Janneke de Bijl – ✔ – Cabaret Vera Marijt ✔ ✔ ✔ Muzikale leiding; piano Julia Kooreman – ✔ – Bassist Vlamousse – – ✔ Cabaretduo Nora Akachar – – ✔ Cabaret; actrice Babs – – ✔ Spoken word; hiphop Recensies Seizoen 2023 Vrouwejaars 2023 werd ontvangen als een ambitieus en relevant alternatief voor de klassieke oudejaarsconference, met waardering voor de vernieuwende vrouwelijke insteek. De productie werd erkend als startpunt van een mogelijke nieuwe traditie, hoewel niet alle traditionele elementen – zoals de eenmanssolist – werden herhaald. Recenserende journalisten werden dit eerste jaar niet in de zaal gelaten, omdat het concept nog niet helemaal tot in de puntjes uitgewerkt zou zijn.
Seizoen 2024 Volgens theaterrecensent Patrick van den Hanenberg bood Vrouwejaars 2024 een frisse en relevante variant op de traditionele oudejaarsconference. Rienstra en Tops zetten het initiatief op met expliciete doelstelling: meerstemmigheid – niet één mannelijke solist – en vrouwelijke perspectieven centraal. Volgens de regisseur Hanneke Braam reflecteren vrouwelijke podiumartiesten op andere thema's dan mannen. Zo kwamen in Vrouwejaars 2024 onderwerpen als de zaak rondom Gisèle Pelicot aan bod, terwijl die bij geen enkele andere oudejaarsvoorstelling werd benoemd., gereproduceerd in
Het resultaat was volgens Hanenberg een avondvullende voorstelling die niet alleen een satirische terugblik op actuele thema's leverde, maar ook ruimte bood voor ontroering, variatie in genre en een verbindende setting. De keuze voor meerdere stemmen en disciplines voorkwam volgens Hanenberg eendimensionale humor en markeerde volgens hem een verfrissende stap in het genre. De productie zou aantonen dat het mogelijk is om maatschappelijk relevante onderwerpen en cabaret te combineren zonder de toon zwaarder te maken dan nodig; in plaats daarvan ontstond volgens Hanenberg een evenwichtige mix van ernst, humor en reflectie.
Een recensent van Het Parool constateerde dat de voorstelling een afwisselend geheel bood, maar kwalitatief ongelijk uitpakte. Sommige optredens maakten volgens hem een sterke indruk door scherpte en originaliteit, terwijl andere bijdragen minder overtuigend waren. De collectieve opzet – meerdere vrouwelijke makers op één avond – levert volgens de recensent zowel dynamiek als wisselend tempo op. De recensent prees de momenten van uitgesproken humor en onverwachte wendingen, maar merkte ook op dat niet alle onderdelen dezelfde zeggingskracht hadden. De voorstelling werd volgens hem uiteindelijk gekarakteriseerd als een sympathiek en vernieuwend alternatief binnen het oudejaarsgenre, maar volgens de recensent was het ook nog zoekend naar een consistent niveau.
Ondanks dat in 2025 opgemerkt werd dat er sprake is van een nieuwe traditie, leek de doorbraak van Vrouwejaars nog niet vanzelfsprekend. Mediakenner Victor Vlam was allesbehalve gecharmeerd van de conference. Hij noemde het in De Oranjewinter - Vandaag Inside "Het meest gênante uur televisie dat ik ooit heb gezien." Een recensent schreef: "Als man zal ik nooit durven beweren dat vrouwen geen humor hebben – maar sommige vrouwen hebben nu eenmaal meer humor dan anderen, net als mannen." Hiermee werd impliciet het vooroordeel opgeroepen dat vrouwelijke deelnemers op een andere manier op hun humorkwaliteiten beoordeeld worden dan mannen.
Seizoen 2025 In de voorstelling die begin december in de grote zaal van de Utrechtse Stadsschouwburg gegeven werd, passeerden scherpe stand-upoptredens en liedjes over actuele onderwerpen, waaronder een ironisch gezongen jaaroverzicht met Utrechts accent door Kiki Schippers; en van Lotte Velvet verfijnde, ironische liedjes over klimaatverandering, een vernietigend lied over politicus Henri Bontenbal, "een door het lhbtq-ijs gezakte ‘fatsoensrakker’". Veiligheid voor vrouwen kwam als rode draad terug, onder meer geïllustreerd door opmerkingen van Wina Ricardo over de slogan 'Wij eisen de nacht op'. Rienstra opende de avond onder begeleiding van muzikant Vera Marijt met een opgewekt lied over gebeurtenissen uit het afgelopen jaar, maar vertelde daarna uiterst persoonlijk over haar eigen ervaring met borstkanker en de medische onderzoeken die daarbij hoorden, tot ze haar verhaal met een happy end afsloot. Het intense, gedetailleerde verhaal over medische situaties maakte volgens Patrick van den Hanenberg duidelijk dat deze voorstelling afwijkt van de traditionele, louter op grapdichtheid gerichte oudejaarsconferences en laat zien hoe muziek, persoonlijke ervaringen en actualiteit worden geïntegreerd in de voorstelling door vrouwen met verschillende stijlen en achtergronden. Volgens een recensie in Het Parool was een klein puntje van kritiek wel dat dit jaar de voorstelling door een nieuwe opzet verschillende artiesten meer leunden op bestaande acts uit andere voorstellingen.
Céline Schrama vertelde over haar leven in de grote stad, waarbij ze volgens de recensent van de Volkskrant ook de meest vileine grap van de avond maakte over Rob Jetten en homoseksualiteit in de Haagse politiek. Vera van Zelm deed een imitatie van Dilan Yesilgöz in de vorm van een sullige powerpointpresentatie over de 'Yesilgöz-methode'. Hoewel de artiesten herhaalden dat er weinig budget was, gebruikten zij piano en gitaar veelvuldig, en brachten ze geestige en soms melancholische liedjes waarin ook thema's als femicide en klimaatverandering werden aangesneden.
Kiki Schippers nam in haar optredens onder anderen Marjolein Faber, Fleur Agema en Femke Wiersma op de hak, maar bracht ook een ode aan de vrouwen die in de media opduiken, met een lied over de aanwezigheid van vrouwen in de politiek. Dit maakte volgens de recensent van de Volkskrant het format van Vrouwejaars een bijzondere aanwinst voor de oudejaarsconference.
Externe links Voorstelling Vrouwejaars 2023 · 2024 · 2025
Categorie:Theater Categorie:Cabaret Categorie:Oud en nieuw