Albertus van Beek (Utrecht, 21 december 1787 – aldaar, 7 januari 1856) was een Nederlandse natuurwetenschapper en ondernemer. Hij was lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.
Wetenschappelijk werk In 1823 voerde van Beek samen met de Utrechtse hoogleraar natuurkunde Gerrit Moll een grootschalig experiment uit om de snelheid van het geluid nauwkeuriger te bepalen dan tot dan toe mogelijk was. Daarbij werden gelijktijdig kanonnen afgevuurd tussen de Amersfoortse Berg en de Tafelberg bij Naarden, over een afstand van circa 17 kilometer. Door aan beide zijden de tijd tussen lichtflits en geluid te meten, werd de invloed van de wind geëlimineerd. Met behulp van nauwkeurige klokken en meteorologische instrumenten werd de geluidssnelheid bij 0°C vastgesteld op 332,05 m/s.
De resultaten bevestigden experimenteel de theoretische correctie van Laplace (dat geluidsgolven adiabatisch zijn) en werden gepubliceerd in 1825 in de Verhandelingen der Eerste Klasse van het Koninklijk-Nederlandsche Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten. Samenvattingen van het onderzoek verschenen ook in internationale wetenschappelijke tijdschriften.
Naast zijn betrokkenheid bij het geluidsexperiment publiceerde Van Beek over uiteenlopende natuurwetenschappelijke onderwerpen, waaronder elektromagnetisme, thermo-elektriciteit en de bescherming van scheepskoper. Hij schreef tevens over Christiaan Huygens als uitvinder van het slingeruurwerk en over verwarmingsproblematiek. Volgens een studie van J.C. van Cittert-Eymers uit 1958 behoorde hij vermoedelijk tot de eersten in Nederland die een centrale hete-luchtverwarming aanlegden, in zijn eigen suikerraffinaderij te Utrecht.
Ondernemerschap Naast zijn wetenschappelijke activiteiten was Van Beek actief als ondernemer in Utrecht. In de eerste helft van de 19e eeuw exploiteerde hij een suikerfabriek aan de Oudegracht. Op het terrein van deze fabriek werd in 1843 de Suikerstraat aangelegd, wat wijst op de omvang en stedelijke betekenis van de onderneming. In datzelfde jaar liet hij nabij de fabriek twintig arbeiderswoningen bouwen in de latere Suikersteeg. Deze huisjes vormden een vroeg voorbeeld van particuliere arbeidershuisvesting in de Utrechtse binnenstad.
Persoonlijk leven van Beek huwde met Hendrika Jacoba Molhuijsen. Hij overleed op 7 januari 1856.
Publicaties Moll, G. & Van Beek, A. (1825). Proefnemingen aangaande de snelheid van het geluid. Amsterdam
Literatuur
Van Cittert-Eymers, J.G. (1958). Albertus van Beek (1787–1856). Mededelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afdeling Letterkunde.
Categorie:Nederlands wetenschapper Categorie:Nederlands ondernemer