Het voormalige gemeentehuis van Diever is een provinciaal monument aan de Brink 4 in het Drentse dorp Diever (gemeente Westerveld). Het gebouw, dat in 1957 werd voltooid naar een ontwerp van de Asser architect Jans Boelens, is een representatief voorbeeld van naoorlogse traditionele architectuur. Het pand is niet alleen architectonisch van belang, maar vertelt ook het verhaal van de bestuurlijke schaalvergroting en de lokale machtsverhoudingen in het midden van de 20e eeuw. Geschiedenis De vroege periode en de brand van 1864

In de vroege 19e eeuw beschikte de gemeente Diever niet over een eigen raadhuis. De secretarie was ondergebracht in particuliere woningen, vaak die van de zittende gemeente-ontvanger. Halverwege de negentiende eeuw was dit het pand van J. Seinen aan de Hoofdstraat (het huidige nummer 57).

In de nacht van 27 juli 1864 werd dit pand getroffen door een verwoestende brand. Volgens de Provinciale Drentsche en Asser Courant gingen in een uur tijd drie huizen en een aanzienlijke veestapel (waaronder 50 schapen) verloren. Hoewel de belangrijkste gemeentelijke archieven gered werden, verbrandden de administratieve bescheiden van het jaar 1863 en het volledige archief van de kerkvoogdij. Op de fundamenten van het afgebrande pand werd een nieuw gebouw opgetrokken dat tot 1876 dienst bleef doen als gemeentehuis, gecombineerd met een boerenbedrijf en een logement. Het eerste zelfstandige gemeentehuis (1876-1955)

In 1876 kocht de gemeente een leegstaande school met onderwijzerswoning aan de Brink. Ondanks plannen voor afbraak, besloot de raad het gebouw te behouden omdat het "de Brink zou ontsieren" als het verdween en het gebouw technisch nog in goede staat verkeerde. Voor een bedrag van 2.253 gulden werd het pand verbouwd tot een combinatie van gemeentehuis en burgemeesterswoning.

In de decennia die volgden, groeide de gemeentelijke organisatie gestaag. De burgemeesterswoning werd kamer voor kamer opgeofferd aan de secretarie. Tegen de jaren 40 van de 20e eeuw was de situatie onhoudbaar geworden: het gebouw was bouwvallig, er heerste een muizenplaag en de ruimte was zo schaars dat de raadzaal tevens dienst deed als stalling voor de brandweerauto. Realisatie van de nieuwbouw (1947-1957)

Hoewel de eerste plannen voor nieuwbouw al uit 1923 stamden, zorgden de crisisjaren en de Tweede Wereldoorlog voor uitstel. Pas in 1947 viel het principiële besluit tot nieuwbouw op de huidige locatie. Dit leidde tot een diplomatieke strijd met de Nederlands Hervormde Gemeente over de aankoop van de naastgelegen pastorie, die noodzakelijk was om het terrein te verbreden. De gemeente stelde fel dat het gemeentehuis "het wint van de pastorie wat de belangrijkheid aangaat" en dat het nageslacht het zou betreuren als deze plek aan de Brink verloren ging.

De bouw, die uiteindelijk in 1955 begon, werd geplaagd door bezuinigingen van de rijksoverheid. De geplande tweede verdieping op de zijvleugels en een conciërgewoning werden geschrapt om de kosten te drukken. Ironisch genoeg werd dit tijdens de bouw weer ingehaald door forse overschrijdingen op de inrichting en installaties: de kosten voor de inrichting stegen van de begrote 14.000 naar 84.000 gulden. Het gebouw werd op 19 juni 1957 officieel geopend door de Commissaris van de Koningin, mr. J. Cramer. Architectuur en indeling Exterieur

Architect Jans Boelens ontwierp het gebouw in een traditionele, classicistische stijl die moest harmoniëren met de omliggende historische bebouwing zoals de gotische kerk en het Schultehuis. Het gebouw heeft een samengestelde plattegrond met drie vleugels.

Materiaalgebruik: De gevels zijn opgetrokken in roodbruine handvormsteen op een donkerder trasraam. De daken zijn gedekt met matzwart geglazuurde Romaanse pannen.

De Voorgevel: Het meest opvallende element is het risalerende middendeel met de hoofdentree. Deze entree heeft een balkon dat rust op betonnen zuilen met kapiteel.

Details: Alle vensters in het representatieve deel zijn voorzien van houten persiennes (luiken), wat het gebouw een officieel en statig karakter geeft.

Interieur

Het interieur weerspiegelt de hiërarchische structuur van de toenmalige gemeente. In het hoofdgebouw bevond zich de hal met Solnhofer tegels, met aan de rechterzijde de burgemeesterskamer en de kamer voor B&W. Aan de linkerzijde was de secretarie gevestigd, met een eigen opgang naar de raadzaal op de verdieping.

In de vleugels achter het hoofdgebouw bevonden zich de meer functionele ruimtes, zoals het kadaster, gemeentewerken en de kamer van de ontvanger. Opvallend is de integratie van de brandweergarage in het complex, een typologische bijzonderheid voor die tijd. Kunst en omgeving

Rondom het gebouw ligt een tuin ontworpen door tuinarchitect Vroom uit De Punt. De meest besproken toevoeging aan het project was het kunstwerk van Anno Smith. Smith ontwierp een keramisch plastiek getiteld Het Leven, dat de cyclus van geboorte, huwelijk en overlijden symboliseert.

Er ontstond een klein schandaal toen bleek dat de burgemeester het beeld had besteld zonder de raad te consulteren. Bovendien was er onenigheid over de locatie: de ontwerper had het beeld bedoeld voor een rustige hoek in de achtertuin, maar de gemeenteraad eiste dat het "prijzige beeldje" aan de Brinkzijde werd geplaatst, waar het voor iedere passant zichtbaar was. Zo staat het beeld tot op de dag van vandaag aan de voorzijde van het gebouw. thumb|Het Leven (Diever, 1959) Monumentale waarde

Het gebouw is door de provincie Drenthe aangewezen als monument vanwege:

Cultuurhistorische waarde: Als representant van de naoorlogse bestuurshistorie in Drenthe.

Architectuurhistorische waarde: Vanwege het functionele ontwerp in traditionele stijl en als belangrijk onderdeel van het oeuvre van architect Boelens.

Stedenbouwkundige waarde: De manier waarop het gebouw zich voegt in de historische setting van de Brink.

Zeldzaamheid: De specifieke combinatie van raadhuis, secretarie en brandweerkazerne in één ontwerp. Huidig gebruik Na de gemeentelijke herindeling van Drenthe in 1998 verloor het pand de functie van gemeentehuis. De nieuw gevormde gemeente Westerveld betrok het oude gemeentehuis van de gemeente Havelte, om pas in 2008 een nieuw gemeentehuis te laten bouwen in Diever. In 2011 werd het gebouw verbouwd en herbestemd tot kantoorruimte.

Zie ook Lijst van provinciale monumenten in Drenthe

Categorie:Bouwwerk in Westerveld Categorie:Provinciaal monument in Drenthe