miniatuur|De Burg in Brugge anno 1561

De heksenjacht in Brugge van circa 1468 tot circa 1687 zorgde voor minstens 66 vervolgingen wegens hekserij. Voor 18 van hen resulteerde dit in de doodstraf, waarvan 17 op de brandstapel op de Burg (Brugge) of aan de Smedenpoort. Samen met de ernstige martelingen, openbare vernederingen aan de schandpaal en gevallen van verbanning zorgden deze voor een zwarte pagina in de Brugse geschiedenis. De toenmalige schepenbank en het Katholicisme speelden een rol betreffende het geloof in maleficia en het creëren van legenden (volksverhalen).

Tijdsgeest De overtuiging om mensen te betichten van hekserij is te vergelijken met het gedachtegoed van de overkoepelende Europese heksenvervolging tijdens de late middeleeuwen en de vroegmoderne tijd. De mentaliteitsverandering van de rechters doorheen de 15e, 16e en 17e eeuw is opmerkelijk.

miniatuur|Een stereotiep beeld van hekserij, door Vlaamse barokschilder Frans Francken (II) in 1606

Schadelijke/populaire toverij De rechters geloofden dat bovennatuurlijke krachten aan de basis lagen van sterfgevallen en tegenspoed. Vaak werden verloskundigen en mensen met kennis van plantkunde geviseerd.

Nieuwe Tijd Vanaf circa 1450 - 1500 is er een verschuiving in de houding ten opzichte van populaire toverij. De schadelijke hekserij werd aanschouwd als non-conformistisch bijgeloof en er werd gematigd opgetreden. Magie werd hetzelfde bestraft als eerroof of bedrog.

Kerk en staat De centrale samenwerking tussen kerk en staat beïnvloedde de vervolging en strafbepaling. Zo duikt vanaf eind 16e eeuw steeds meer inmenging van geestelijken op tijdens de processen. Mathias Lambrecht, de derde bisschop van Brugge, werd zo een hoofdfiguur in de zaak van Goolkin van Ghistele. Samen met haar man werd ze ervan verdacht brouwerijen te hebben betoverd. Haar man werd vrijgesproken, terwijl zij openbaar werd gefolterd tijdens een gebedsmoment. Na overlijden liet de bisschop haar begraven zonder lijkstoet, klokkengelui of uitvaart.

Dit voorbeeld en vele die volgden, wijzen op het bevechten van een bond met de duivel en de demonologische aard van de vervolgingen. De taak van de religieuzen bestond erin bekering te bekomen bij de veroordeelden en zo hun ziel te redden. Er werd een censuur ingelast waarbij volksboeken over magie en hekserij werden verboden, en gedrag werd vaker gelinkt aan onkuisheid. In 1634 volgde de zomer vol brandstapels om de duivel finaal uit Brugge te verbannen.

De slachtoffers +Slachtoffers heksenvervolging BruggeJaarNaamAanhoudingsredenStraf1459 - 1460Catheline Smeets(Geen verdere informatie)Verbrand1468Margriete AchtelsVergiftigingsmoord via schadelijke toverij.Verbrand1468Nele WytsVergiftigingsmoord via schadelijke toverij.Onthoofd1468Jacquemine MotteVergiftigingsmoord via schadelijke toverij.Verbrand1532Gheleyn WoutersIn opdracht van "de viandt" aan demonologische hekserij gedaan.Verbrand1532Amplonië CoopmanGoederen gestolen in naam van "de viandt".Verbrand1596Magdaleene LedauBetoveren en waarzeggerij via demonologische hekserij.Verbrand1596Cathelyne StrayeBetoveren en vruchtafdrijvingen via demonologische hekserij.Verbrand1596Goolkin van GhisteleBetoveren van koeien, brouwerij en blauwverversketel.Fatale foltering1605Fronchoize JouvencauGebruik maken van demonologische hekserij.Verbrand1609Janneken WeynsKindermoord door "inghevinghe van den vijandt".Gewurgd en verbrand1611Catelijne VerbauwenBetrekkingen met "de Boze" - demonologische hekserij.Gewurgd en verbrand1612Jehanne CouvelBetrekkingen met "de Duivel" - demonologische hekserij.Gewurgd en verbrand1619Jooryne Verdonck(Geen verdere informatie)Verbrand1634Barbele de CockBetrekkingen met "de Boze" - demonologische hekserij.Verbrand1634Catheline Ide Gebruik maken van demonologische hekserij.Gewurgd en verbrand1634Mayken KarrebrouckGebruik maken van demonologische hekserij.Gewurgd en verbrand1634Mayken LuucxGebruik maken van demonologische hekserij.Gewurgd en verbrand1634Cathelyne VerpoortGebruik maken van demonologische hekserij.Gewurgd en verbrand

Eerherstel miniatuur|Keramieken Mayken van Freddy Bultynck - Heksenplein Assebroek Wijk In Assebroek werd in 2022 de wijk "De Heksenkring" voltooid ter herdenking van de slachtoffers van de heksenvervolgingen. De straten zijn er vernoemd naar veroordeelde heksen. De aanleg van het Maaike Kerrebroeckpark kreeg in 2023 de Groenaannemer-award, uitgereikt door het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM). Op 11 augustus 2025 werd in de Maaike Kerrebroeckstraat een beeld onthuld van beeldend kunstenaar Freddy Bultynck.

Hekserijmuseum miniatuur|Stereotype voorstelling van de heks - Pieter Bruegel Het Museum of Witchcraft in de Wollestraat opende in 2024. Dirk Van den Bossche liet zich inspireren door de expositie "Heksen van Bruegel" die in 2016 werken van Pieter Bruegel de Oude tentoon stelde in het Sint-Janshospitaal. Zijn ontwerpen, gesneden door Pieter van der Heyden, institutionaliseerden het iconisch beeld van de heks. Een vrouw vliegend op een bezem, met haar heksenketel bij de open haard.

Het Hekserijmuseum bezit de originele heksenwaag met de Brugse zegel (300 kilogram) uit 1638. Hierop werden vermoedelijk vrouwen gewogen wanneer ze verdacht werden van hekserij. Ook is er een schandkooi, een laatmiddeleeuws en vroegmodern strafwerktuig waarmee veroordeelden in de Brugse reien werden gegooid.

Andere verwijzingen miniatuur|Cathelyne Verpoort alias Calle Bezems - Reuzenstoet Brugge 2022 Ook op andere manieren worden bruggen geslagen tussen de vervolgingen en onze moderne kijk. Zo schreef Tania Verhelst als stadsdichter van Brugge een gedicht met onder andere:Maaike Kerrebroeck is een kleine en een doodlopende straat. Maaike Kerrebroeck is een straat geworden opdat wij niet zouden vergeten wat wij met haar deden. Schrijver Olivier van Gierdeghom bracht dan weer een mysterieuze maar speelse boekenreeks uit over een Brugse heks in een stad vol pratende katten en chocolade.

Reuzenstoet Brugge Tijdens de historische folklorestoet van Brugse reuzen door het stadscentrum, werd in 2022 rehabilitatie (recht) verleend aan slachtoffer Cathelyne Verpoort. Ze kreeg haar eigen reuzin als aanvulling op een eerdere theatervoorstelling over haar leven.

Geschiedkundig beeldmateriaal:

Hedendaags beeldmateriaal:

Categorie:Geschiedenis van Brugge