thumb|Gedenkplaat aan de Carnegie-bibliotheek in Taunton (VS) Een Carnegie-bibliotheek (Engels: Carnegie Library) is de naam die gegeven wordt aan een bibliotheek waarvan de bouw gefinancierd werd door de Amerikaanse staalmagnaat en filantroop Andrew Carnegie, met als doel iedereen toegang te geven tot een gratis openbare bibliotheek. Hij schonk in totaal meer dan 56 miljoen Amerikaanse dollar. Met dit geld werden tussen 1883 en 1929 wereldwijd 2.509 bibliotheken gebouwd.
De eerste openbare bibliotheek van Carnegie, de Dunfermline Carnegie Library, bevond zich in zijn geboorteplaats Dunfermline in Schotland en opende haar deuren in 1883. De Carnegie Free Library of Braddock in Pennsylvania uit 1889 was de eerste openbare bibliotheek in de Verenigde Staten. In België financierde Carnegie in de jaren twintig de nieuwe universiteitsbibliotheek van de K.U.Leuven ter vervanging van de bibliotheek die in de Eerste Wereldoorlog werd verwoest. In Nederland bevond de Carnegie-bibliotheek zich tot 2007 in het Vredespaleis, dat in 1913 gebouwd werd dankzij een gift van Carnegie.
Bijna alle bibliotheken van Carnegie werden gebouwd volgens de "Carnegie-formule", waarbij de stad die de schenking ontving de bouwgrond moest voorzien en na de bouw van de bibliotheek moest instaan voor het onderhoud en de exploitatie ervan. Carnegie eiste dat de bibliotheken door openbare fondsen gefinancierd werden in plaats van giften, om te vermijden dat de bibliotheken in handen zouden vallen van een select publiek. Deze aanpak stootte echter ook op kritiek omdat men vond dat de Carnegie-schenkingen beter konden gebruikt worden voor het leveren van kwalitatief goede bibliotheekdiensten in plaats van voor extravagante gebouwen. Een veel voorkomende klacht was ook dat het schenken van bibliotheken aan steden die te klein waren om ze te onderhouden, contraproductief werkte.
Galerij
Categorie:Bibliotheek