De Cirkel is een gereformeerde lagere school aan de Prins Bernhardstraat 11 in de Nederlandse stad Assen. Het gebouw, ontworpen door de Bedummer architect Albert Wiersema, werd tussen 1953 en 1956 gerealiseerd. Vanwege de architectuurhistorische waarde en de betekenis voor de ontwikkeling van het naoorlogse christelijk onderwijs is het pand aangewezen als provinciaal monument door de provincie Drenthe. Geschiedenis
De school werd gebouwd in opdracht van de Stichting voor Onderwijs naar de Leer van de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) te Assen. Na de Tweede Wereldoorlog was er een grote behoefte aan nieuwe schoolgebouwen door oorlogsschade en een groeiend aantal leerlingen. Hoewel er landelijk een trend was naar vernieuwende, lichte scholenbouw (geïnspireerd door Scandinavische en Amerikaanse modellen), hielden veel scholen voor bijzonder onderwijs vast aan meer traditionele bouwvormen. De Cirkel is hier een typerend voorbeeld van.
In 1956 werd de school aan de noordzijde al uitgebreid met een extra leslokaal en een lokaal voor handenarbeid, eveneens naar ontwerp van Wiersema. Latere uitbreidingen uit 1974 en de jaren tachtig vallen buiten de monumentale bescherming. In 2010 zijn de oorspronkelijke stalen ramen vervangen door kunststof exemplaren, waarbij de karakteristieke roedeverdeling behouden is gebleven. Architectuur
Het gebouw is ontworpen in de stijl van de Delftse School, een traditionele stroming die teruggrijpt op baksteengebruik en ambachtelijke details. De school is een zogenaamde "gangschool", waarbij de klaslokalen klassiek in een rij naast elkaar zijn geplaatst langs een centrale gang. Exterieur
De school heeft een noord-zuid georiënteerde rechthoekige plattegrond en is opgetrokken uit geel genuanceerd metselwerk in kettingverband op een bruinrode plint. Het zadeldak is gedekt met rode Hollandse pannen. Opvallende kenmerken zijn:
Shake-handsarchitectuur: Naast traditionele elementen zijn er moderne invloeden van de nieuwe zakelijkheid zichtbaar, zoals het gebruik van beton in de lateien en dorpels.
Reliëf en detaillering: De westgevel wordt gekenmerkt door pilasters van metselwerk die tussen de raamclusters lopen. De hoofdentree is verdiept geplaatst en verfraaid met horizontaal siermetselwerk.
Trappenhuis: Ter hoogte van het trappenhuis bevindt zich een groot negenruits venster, bekroond door een verdiepte halve rondboog gevuld met siermetselwerk.
Interieur
Het interieur van de school is in hoge mate authentiek gebleven. De gangen en het trappenhuis zijn voorzien van een karakteristiek patroon van witte en grijze tegels met een zwarte rand. Tussen de gangen en de klaslokalen bevinden zich houten negenruits binnenramen, wat bijdraagt aan de historische beleving van het gebouw. Architect: Albert Wiersema
De architect van de school, Albert Wiersema (1895–1966) uit Bedum, stond ook wel bekend onder de bijnaam de Berlage van Groningen. Zijn oeuvre bestaat voor een groot deel uit woonhuizen en gereformeerde kerken in de provincie Groningen, vaak in samenwerking met architect Egbert Reitsma.
De loopbaan van Wiersema kende een duidelijke stijlontwikkeling:
Vóór de oorlog: Hij ontwikkelde een eigen, gematigde variant van de Amsterdamse School.
Na de oorlog: Zijn ontwerpen werden traditioneler en kregen meer kenmerken van de Delftse School, zoals te zien is bij De Cirkel.
Wiersema was persoonlijk betrokken bij de kerkscheuring van 1944 en sloot zich aan bij de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Deze principiële keuze leidde tot een aanzienlijke terugloop in het aantal opdrachten dat hij ontving. De school in Assen is een relatief laat ontwerp uit zijn carrière; in 1963 beëindigde hij zijn praktijk om medische redenen. Monumentale waarde
Het gebouw is door de provincie Drenthe gewaardeerd als monument vanwege:
Cultuurhistorische waarde: Als representant van de identiteit van het naoorlogse vrijgemaakt-gereformeerde onderwijs in de regio.
Architectuurhistorische waarde: Vanwege de esthetische kwaliteit in de geest van de Delftse School en het bijzondere materiaalgebruik (de combinatie van baksteen en beton).
Zeldzaamheid: Representatieve en gave naoorlogse schoolgebouwen in deze stijl worden steeds zeldzamer door sloop en grootschalige renovaties. Zie ook Lijst van provinciale monumenten in Drenthe
Categorie:School in Assen Categorie:Provinciaal monument in Drenthe