Venus en Mars is een schilderij van Sandro Botticelli uit circa 1485. Sinds 1874 maakt het deel uit van de collectie van de National Gallery in Londen.
Voorstelling Aan de linkerzijde is Venus te zien, de godin van de liefde en schoonheid. In tegenstelling tot haar weergave op De Geboorte van Venus, is zij hier gekleed volgens de Florentijnse mode van het einde van de vijftiende eeuw. Ze draagt een wit geplooid gewaad met gouden zomen en steunt op haar elleboog op een roze kussen. Haar haar is kunstig gevlochten en versierd met parels, waarbij de vlechten overgaan in de decoratieve randen van de jurk.
Tegenover Venus ligt Mars, de god van de oorlog, in een diepe en kwetsbare slaap. Hij ligt vrijwel naakt op een rode mantel, zijn krachtige, gespierde lichaam volledig ontspannen. Zijn hoofd is achterover geslagen, de mond licht geopend, wat de suggestie wekt dat hij snurkt. Zijn harnas en wapens, die normaal gesproken zijn kracht symboliseren, liggen nutteloos om hem heen verspreid.
Botticelli’s schilderij is een weergave van het thema Omnia Vincit Amor (liefde overwint alles). De oorlogsgod is getemd door de macht van de liefde. De nauwkeurigheid van Mars' anatomie, die verwijst naar klassieke sculpturen zoals de Slapende Hermaphroditus, toont Botticelli’s beheersing van de mannelijke vorm en zijn vermogen om antieke idealen te vertalen naar een eigentijdse schilderstijl. Venus' kleding daarentegen lijkt niet zo eenvoudig uit te trekken, wat de nadruk legt op haar kuisheid, ondanks de overspelige relatie die ze met Mars had in de klassieke mythologie.Venus was getrouwd met Vulcanus, maar had een liefdesaffaire met Mars.
Tussen de twee goden bevinden zich vier kleine satyrs, wezens met het bovenlichaam van een mens en de achterpoten en hoorns van een geit. Hun aanwezigheid voegt een element van humor en satire toe aan het werk. De satyrs spelen ondeugend met de wapenrusting van Mars: een draagt zijn zware helm en sleept samen met een andere met zijn lans, terwijl een derde zich in zijn borstplaat heeft verstopt. De vierde satyr blaast op een grote kinkhoorn in het oor van Mars, maar slaag er niet in de god te wekken.
De struiken op de achtergrond kunnen mirte zijn, een plant die in de renaissance symbool stond voor Venus en voor echtelijke liefde, maar ook laurier, een plant die verbonden was met Lorenzo de' Medici. In het midden is een opening die zicht geeft op een weide die naar een stad in de verte leidt. De wespen die rond het hoofd van Mars vliegen en hun nest hebben in een holle boomstam, kunnen symbool staan voor de pijn die met de liefde verbonden is. In het Italiaans is het woord voor wesp vespa, wat kan duiden op een woordspeling op de naam van de familie Vespucci.Deze verklaring werd voor het eerst voorgesteld door Ernst Gombrich. Botticelli en de familie Vespucci waren buren. De aanwezigheid van het nest op een plek waar normaal gesproken een familiewapen zou staan, suggereert dat het schilderij werd besteld door of voor een lid van deze familie.
De Griekse auteur Lucianus van Samosata beschreef een verloren gegaan schilderij van Aetion van de huwelijk van Alexander de Grote en Roxane. Hierop werd het bruidspaar vergezeld door amoretti (putti). De houding van Mars is door Lucretius beschreven in zijn De rerum natura. De schilder, die zelf geen klassieke opleiding had genoten, verkeerde in kringen van humanistische geleerden die bekend waren met dergelijke oude teksten. Een van hen was de dichter en geleerde Angelo Poliziano, die in een gedicht sprak over "kleine satyrs met geitenpoten""little goat-footed satyrs", geciteerd van de museumwebsite als metgezellen van de liefde.
Herkomst Waarschijnlijk werd het schilderij vervaardigd om een huwelijk te vieren. De vorm duidt erop dat het een spalliera was, een schilderij dat in een slaapkamer hing en vaak deel uitmaakte van een beddenhoofd, kast of kist. De slaapkamer was in de vijftiende eeuw een semi-publieke ruimte waar gasten werden ontvangen. Het werk diende niet alleen als decoratie. Er werd geloofd dat de aanblik van een fraai mannenlichaam de bruid zou stimuleren om gezonde mannelijke erfgenamen voort te brengen.
In de negentiende eeuw kwam het werk in bezit van Alexander Barker, een invloedrijke Engelse verzamelaar en kunsthandelaar. Barker had een scherp oog voor de toen ondergewaardeerde meesters van de vroege renaissance. Hij kocht het schilderij in Florence ergens tussen 1864 en 1869. Na Barkers dood werd zijn collectie in juni 1874 geveild bij Christie's in Londen. De National Gallery kocht er dertien werken, waaronder Venus en Mars, waarvoor 1.050 pond werd betaald. De toenmalige premier Benjamin Disraeli, die de aankoop van belangrijke werken voor de natie steunde, was zelf bij de veiling aanwezig.
Afbeeldingen
Literatuur (2010). Aphrodite Deconstructed: Botticelli's Venus and Mars in the National Gallery, London. In: Brill's Companion to Aphrodite. Leiden en Boston: Brill. (1987). History of Italian Renaissance Art, (2nd ed.). Thames & Hudson. (2016). The National Gallery, Companion Guide. Londen: National Gallery Global. p. 24-25 (2004) Botticelli. Chaucer Press. (1989). Sandro Botticelli: Life and Work. Thames & Hudson.
Externe links
Categorie:Schilderij in de National Gallery (Londen) Categorie:Werk van Botticelli