miniatuur|Rita Lee met Os Mutantes in 1971. miniatuur|Rita Lee in 1972. miniatuur|Rita Lee in 2011. Rita Lee Jones de Carvalho (São Paulo, 31 december 1947 – aldaar, 8 mei 2023), beter bekend als Rita Lee, was een Braziliaans zangeres, musicus, songwriter en schrijver. Ze kreeg in Brazilië de bijnaam 'koningin van de rock'.
Lee werd eerst bekend als zangeres van Os Mutantes en daarna als solo-artiest. Ze verkocht tientallen miljoenen platen en won meerdere prijzen, waaronder een Latin Grammy Lifetime Achievement Award.
Lee stond daarnaast bekend om haar ironie en spot en om haar feministische stellingnames. Ze zong als een van de eersten in Brazilië over thema's als feminisme en vrouwelijke seksualiteit.
Jeugd in São Paulo Rita Lee werd in 1947 geboren in São Paulo als jongste van 3 dochters. Haar vader Charles Fenley Jones was een tandarts. Hij was een Braziliaan van Amerikaanse afkomst, wat Rita's tweede voornaam Lee verklaart. Haar moeder Romilda Padula was pianiste. Zij moedigde Rita aan om klassieke piano te spelen en om met haar zussen te zingen. Lee speelde als tiener in verschillende bands. Toen ze vijftien werd, in veel Braziliaanse families gelegenheid voor een groot feest (het zogenaamde debutantenbal) vroeg ze haar ouders in plaats daarvan om een drumstel.
Eerste bands (1964-1966) Op haar 16e sloot zich Lee zich aan bij vrouwenzangtrio Teenage Sisters, waarmee ze optredens gaf op schoolfeesten. Ze vielen op bij zanger/producent Tony Campello, die hen uitnodigde om te werken als achtergrondzangeressen bij opnamen.
Halverwege de jaren 1960 vormde ze een nieuwe band, Six Side Rockers, met Arnaldo Baptista en Sérgio Dias Baptista. In 1966 veranderden ze hun naam naar Os Mutantes. Ze leverden een bijdrage aan Bom Dia van Nana Caymmi, een song geschreven door Caymmi's toenmalige echtgenoot Gilberto Gil. Gil nodigde Os Mutantes vervolgens uit om hem te begeleiden tijdens een liedjesfestival op TV. Kort daarna namen ze hun debuutsingle op.
Os Mutantes (1966-1972) Os Mutantes bracht in 1968 hun gelijknamige debuutalbum uit. Os Mutantes sloot zich aan bij de Braziliaanse tropicáliabeweging. Dit was een avant-garde-collectief van artiesten, kunstenaars, dichters en filmmakers, die zich afzette tegen de politieke en culturele gevestigde orde. In hetzelfde jaar als hun debuut werkte Os Mutantes mee aan het album Tropicalia: Ou Panis et Circenses, naast onder anderen Gilberto Gil, Caetano Veloso, Gal Costa, Tom Zé en Nara Leão. Os Mutantes werd met hun mix van Braziliaanse muziek, Britse en Amerikaanse pop en rock, avantgarde en psychedelica, een belangrijk onderdeel van deze beweging.
Os Mutantes en andere leden van de tropicáliabeweging kwamen regelmatig in aanraking met het Braziliaanse militaire bewind. Lee's teksten (zowel haar werk voor Os Mutantes als haar latere werk) werden meermalen gecensureerd.
Lee verliet Os Mutantes voor een solo-carrière in 1972 na het uitkomen van hun 5e album. Lee was eerder getrouwd geweest met Arnaldo Baptista, in 1972 gingen ze uit elkaar.
Eerste solo-albums en samenwerking met Tutti Frutti (1972-1978) In 1970 en 1972 bracht Lee haar eerste solo-albums uit. De andere leden van Os Mutantes werkten nog mee aan deze albums. De invloed van de groep was hierdoor nog duidelijk aanwezig. Op latere albums verschoof Lee's stijl naar meer conventionele pop en rock met Braziliaanse ritmes en invloeden.
Vanaf 1973 begon Lee een samenwerking met Lúcia (Lucinha) Turnbull. Ze traden samen op en begonnen de band Tutti Frutti. Dit werd vanaf 1973 Lee's vaste (begeleidings)band. Van hun tweede album, Fruto Proibido, werden meer dan 200.000 stuks verkocht. BBC schreef dat dit album wordt gezien als een Braziliaanse klassieker. Ze scoorde in deze periode enkele van haar grootste hits, waaronder Ovelha Negra, Arrombou a Festa en Esse Tal de Roque Enrow.
Lee werd in 1977 opgepakt vanwege bezit van marihuana en kreeg een jaar huisarrest. Ondanks dat bleef ze optreden. Na het album Babilônia (1978) ging de band Tutti Frutti uit elkaar. Ook Babilônia was een verkoopsucces, albums daarna scoorden telkens goud of platina.
Na Tutti Frutti vormde Lee eerst een nieuwe band (Rita Lee & Cães e Gatos), om vervolgens een paar solo-albums uit te brengen. Ze scoorde in die tijd hits als Mania de Você (haar grootste hit) en Lança Perfume.
Samenwerking met Roberto de Carvalho (1978- eind jaren 1980) Rond 1977 vormde Lee een koppel met componist en musicus Roberto de Carvalho, die al lid was van haar band. Ze namen samen diverse albums op en schreven samen diverse hits. Albums als Rita Lee & Roberto de Carvalho werden een verkoopsucces. Het succesvolle Rita e Roberto voerden ze samen live uit de op 1e editie van Rock in Rio.
In deze periode maakte Lee relatief conventionele, vaak dansbare pop met Braziliaanse ritmes en rockinvloeden. Tegelijk was er in Lee's teksten nog steeds ruimte voor sarcasme, ironie en spot, politieke kritiek en maatschappijkritiek en onderwerpen als seksualiteit.
Ondanks de commerciële successen waren de recensies niet altijd even positief, met name bij de laatste albums uit deze periode.
Nieuwe solo-periode (jaren 1990-2013) Vanaf de jaren 1990 ging Lee weer solo-albums uitbrengen. De Carvalho bleef wel op de achtergrond bijdragen leveren.
De albums in deze periode leverden haar veel waardering op, met diverse muziekprijzen en nominaties. Allmusic omschreef albums uit deze periode als een terugkeer naar rock en naar de begeesterde, geïnspireerde Rita Lee van begin jaren 1980. Enkele hoogtepunten uit deze periode waren de bekroonde live-albums Bossa 'n Roll (1991) en A Marca da Zorra (1995), het met een Latin Grammy bekroonde album 3001 (2000), en Aqui, ali em qualquer lugar (2001), een prijswinnend album met bewerkingen van songs van The Beatles.
In de jaren 1990 ontstond er internationale belangstelling voor het werk van Os Mutantes. Artiesten als Kurt Cobain, David Byrne en Beck noemden Os Mutantes als inspiratiebronnen. Platen van Os Mutantes werden internationaal uitgebracht. Rita Lee sloeg een uitnodiging voor een reünieconcert af en sloot zich ook niet meer aan bij de band, die nieuwe platen uitbracht en weer ging touren.
Laatste jaren en overlijden (2010-2023) Rita Lee stopte met toeren in 2010, ze ging er lichamelijk op achteruit. Ze bracht haar laatste solo-album uit in 2012 en gaf haar laatste optredens in 2012 en 2013. In 2021 brachten Lee en de Carvalho nog een laatste single uit.
In 2016 bracht ze een autobiografie uit, en in 2023 een tweede autobiografie. Haar eerste autobiografie werd een bestseller in de categorie non-fictie. Hierin onthulde ze dat ze als zesjarig kind seksueel misbruikt was, ook was ze open over haar worstelingen met drugs. Naast haar autobiografieën schreef Lee diverse kinderboeken, waarin ze in verhalende vorm thema's als natuur, milieu en dierenwelzijn aan bod liet komen.
In 2021 werd Lee gediagnosticeerd met longkanker. Een jaar later werd ze genezen verklaard.Sommige bronnen stellen dat Lee in 2022 genezen was (verklaard), anderen bronnen hebben het over remissie.
Lee overleed op 8 mei 2023. Ze liet een echtgenoot, 3 zonen en 2 kleinkinderen na.
Successen en ontvangst Lee nam tientallen albums op en verkocht meer dan vijftig miljoen platen.
Tientallen van haar songs werden gebruikt in populaire tv-shows en telenovela's.
Ze werkte samen met onder meer Gilberto Gil, Elis Regina, João Gilberto, Paulo Coelho, Milton Nascimento, Nana Caymmi en Cássia Eller.
Ze gaf buiten Brazilië ook optredens in Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Portugal.
Lee won meerdere prijzen, waaronder in 2022 een Lifetime Achievement Award bij de Latin Grammy's.
Lee werd gezien als een feministisch boegbeeld. Ze schreef songs over thema's als feminisme, seks en vrouwelijke seksualiteit in een tijd waarin dit nog taboe was. Ze was een van de eerste vrouwelijke artiesten in Brazilië die elektrische gitaar speelde op het podium en in de studio.
Daarnaast viel ze op door haar openheid over haar worstelingen met drugs en alcohol. Ze probeerde jarenlang vergeefs te stoppen en verbleef meermalen in afkickfaciliteiten. Ze was hier open over in haar autobiografie.
Lee werd omschreven als een stijl-icoon, die zich onderscheidde met haar vrije, kleurrijke, flamboyante kledingstijl, en die haar stijl vaak veranderde, maar toch herkenbaar bleef.
Prijzen en onderscheidingen
Prijzen en nominaties (selectie) +JaarPrijsCategorieGewonnen?1989Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste zangeresJa1991Prêmio da Música BrasileiraBeste soundtrackJa1991Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste song (songwriter and performer)Ja1992Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste albumJa1992Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste zangeresJa1994Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste zangeresJa1996Prêmio da Música BrasileiraShow van het jaarJa1996Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste albumJa1996Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste zangeresJa1998Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste zangeresJa2001Latin Grammy AwardBrazilian rock albumJa2002Prêmio da Música BrasileiraPop/rock/reggae/hiphop/funk - beste albumJa2004Latin Grammy AwardBeste hedendaagse Braziliaanse pop albumNee2004Latin Grammy AwardBeste Braziliaanse song (Portugeestalig)Nee2005Latin Grammy AwardBeste hedendaagse Braziliaanse pop albumNee2009Latin Grammy AwardBeste hedendaagse Braziliaanse pop albumNee2012Latin Grammy AwardBeste hedendaagse Braziliaanse pop albumNee2016Prêmio APCAGrote Muziekprijs van de CriticiJa2016Prêmio APCABiografie/autobiografie/memoiresJa2022Latin Grammy AwardLifetime Achievement AwardJa
Onderscheidingen van de overheid
2003: Orde van Culturele Verdienste 2023: Commandeur in de Orde van Verdienste van Rio Branco
Discografie (selectie)
Met Os Mutantes
Os Mutantes (1968) Mutantes (1969) A Divina Comédia ou Ando Meio Desligado (1970) Jardim Eletrico (1971) E Seus Cometas no Pais do Baurets (1972)
Solo (studio-albums)
Build Up (1970) Hoje É o Primeiro Dia do Resto da Sua Vida (1972) Rita Lee (1979) Rita Lee (1980) Saúde (1981) Zona Zen (1988) Santa Rita de Sampa (1997) 3001 (2000) Aqui, Ali, Em Qualquer Lugar (2001) Balacobaco (2003) Reza (2012)
Met Tutti Frutti
Atrás do Porto Tem uma Cidade (1974) Fruto Proibido (1975) Entradas e Bandeiras (1976) Babilônia (1978)
Met Roberto de Carvalho
Rita Lee e Roberto de Carvalho (1982) Baila Conmigo (1982) Bombom (1983) Rita e Roberto (1985) Flerte Fatal (1987) Rita Lee e Roberto de Carvalho (1990)
Live-albums
Refestança (1977, met Gilberto Gil) Rita Lee em Bossa 'n Roll (1991) A Marca da Zorra (1995) Acústico MTV: Rita Lee (1998) MTV Ao Vivo (2004) Multishow Ao Vivo (2009) Uma Noite no Luna Park (2024)
Categorie:Braziliaans zanger Categorie:Braziliaans musicus Categorie:Braziliaans liedschrijver