De Tweede Bagaudenopstand was een gewapend conflict in het noordwesten van Gallië, waar groepen opstandelingen, Bagauden genoemd, zich verzetten tegen de keizerlijke regering in de periode tussen 435 en 441.Chronica Gallica van 452Hydatius, s.a. 435 Deze opstand vond plaats in een zeer onrustige periode waarin het West-Romeinse rijk haar aandacht op verschillende fronten diende te richten.
Achtergrond
Opstanden Een belangrijk kenmerkend van het ondergangsproces dat het West-Romeinse Rijk in de 5e eeuw doormaakte waren de verschillende opstanden die verspreid over het rijk plaatsvonden. Die onrust wordt soms gezien als een klassenstrijd, maar kende diverse redenen, want onder de rebellen kwamen ook onteigende aristocraten voor. Meestal lag de hoge belastingdruk, de onveilige situatie of de verplichte recurutering voor het leger ten grondslag aan de opstanden.
De Bagauden waren geen strak georganiseerde beweging, maar losse groepen van boeren, arme vrijen, ontsnapte slaven en lokale etlites, die zich afkeerden van het Romeinse bestuur. In Armorica (ongeveer het huidige Bretagne en delen van westelijk Frankrijk) was al eerder sprake geweest van een opstand in de periode tussen 409 en 417. Deze opstand staat bekend als de Bagaudenopstand en werd door generaal Constantius III met hulp van de Goten gestabiliseerd.
De burgeroorlogen in die periode waren een grote aderlating voor het westerse leger dat enorm inboete aan mankracht. Het verlies van Afrika aan de Vandalen in 432 zorgde daarnaast dat een belangrijke inkomstenbron opdroogde. In de Romeinse burgeroorlog tegen Bonifatius en Galla Placidia, kon Aëtius de uiteindelijk overwinnaar, slechts zegevieren, dankzij de steun die hij kreeg van een Hunnenleger. Aetius werd na zijn overwinning de feitelijke machthebber in het westen, maar het ontbrak hem echter aan mogelijkheden om het rijk te versterken. De staatskas was leeg en zijn leger afhankelijk van foederati (barbaarse troepen).
Politieke situatie Over de directe aanleiding van de bagaudenopstand is weinig met zekerheid te zeggen, omdat de eigentijdse bronnen schaars en summier zijn. Desalniettemin is de politieke context wel duidelijk. Het West-Romeinse verkeerde structureel in een crisis, zowel bestuurlijk als militair. De staat inde wel belastingen, maar schoot schromelijk tekort in de handhaving op het gebied van veiligheid en rechtspraak. In grote delen van Gallië was het bestuur gefragmenteerd: steden, grootgrondbezitters en militaire commandanten opereerden autonoom. De teruglopende Romeinse controle leidde ertoe dat diverse bevolksgroepen in opstand kwamen tegen de legitieme regering. De Gallische kroniek van 452 laat zien dat een groot deel van de bevolking in de regio destijds gewapende groepen vormden.
De opstand Tibatto wordt in de bronnen als leider genoemd van de opstand. Volgens Thompson die uitgebreid schreef over de Bagauden waren de opstandelingen niet simpelweg struikrovers, maar een georganiseerde beweging van de lagere klassen die streefde naar onafhankelijkheid. Waarschijnlijk begon de opstand met het openlijk weigeren van belasting betalen, waarna de ambtenaren verdreven werden en men naar de wapens greep. Maar het kan ook geinitieerd zijn door de onveilige situatie. De opstand verspreidde zich als een olievlek in het noordwesten van Gallië. De Romeinse garnizoenen werden verdreven of sloten zich aan bij de opstandelingen. . Daar bleef het niet bij, want korte tijd later kwamen in Gallië zowel de Gotische als Bourgondische foederati in opstand.
Een reactie van het keizerlijke leger bleef in eerste instantie uit. Pas in 436 werd besloten om tot actie over te gaan. Het leger richtte zich eerst op de Bourgonden en Bagauden. Aetius trok met het grootste deel van het leger naar het noorden waar hij zijn troepen in tweeën splitste: hij zou het zelf opnemen tegen de Bourgonden, terwijl hij het aan zijn ondergeschikte Litorius overliet om de Bagauden uit te schakelen.
De veldtocht van Litorius Over het verloop van Litorius veldtocht zijn we eveneens summier geïnformeerd. Prosper meldt enkel dat Litorius in 436 de Bacaudische opstand in Armorica onderdrukte.Prosper, s.a. 437 Historici vermoeden dat Litorius over Hunnen ruiters beschikte en dat diens campagne voornamelijk uit schermutselingen bestond waarbij de Bagauden milities van boeren en slaven zonder bijna militaire opleiding niet konden tippen aan de ervaren Hunnen. Litorius slaagde erin om een aantal van hun leiders gevangen te nemen, waaronder Tibatto die meegenomen werd naar Ravenna. Toen de winter van 436/437 ten einde liep was de opstand neergeslagen en besloot Litorius met zijn troepen naar het zuiden te trekken om het daar op te nemen tegen de Aquitaanse Goten die Narbona belegerden.
De Alanen van Goar Naast het Romeinse leger van Litorius waren ook de Alanen onder Goar actief in Armorica. Dit kan men opmaken uit de vestiging van de Alanen als foedarati in 'Gallia Ulterior', het gebied boven Orléans tot aan de Seine. De omstandigheden van hun vestiging kunnen met een grote mate van zekerheid worden gereconstrueerd, al varieert de datering tussen 437 (Thompson) en 448. De opstand van de Bagauden speelde hier ongetwijfeld een rol in. Door de Alanen hier te vestigen werd de 'Tractus Armoricani' in twee delen verdeeld, waarmee de Alanen voorkwamen dat de Bagauden in het westelijke deel van de Tractus zich konden verenigen met die in het oostelijke deel. 32. Kroniek van 452, 117, 119, 127; Constantius, Vita Germani VI 28.
Voortzetting van de opstand Het territorium in Gallia Ulterior dat aan de Alanen werd afgestaan, was wellicht het gebied dat Tibatto steunde, en de schenking kan een middel zijn geweest om de rebellen te straffen en onder toezicht te houden, evenals een beloning voor de volgelingen van Goar. Volgens de bronnen behandelende de Alanen de inwoners van de regio meedogenloos. Hoewel het land bedoeld was om verdeeld te worden tussen Romeinen en barbaren, werden veel Romeinen met geweld verdreven. In 441 resulteerde dit in een nieuwe uitbraak van de opstand. De opstand werd geleid door Eudoxius en werd neergeslagen door de Alanen. Kroniek van 452, 133.
Zie ook Bourgondische opstand van Gundohar Gotische oorlog (436-439) Vandaalse Oorlog (439-442)
Bagauden Categorie:Oorlog in de 5e eeuw Categorie:Geschiedenis van Frankrijk