De Wetterse reuzen uit de Oost-Vlaamse stad Wetteren vertegenwoordigen de folkloristische reuzencultuur die in de gemeente bestaat en tot uiting komt in de jaarlijkse kermis van Wetteren (ontstaan in 1621) begin september. Naast de twee historische reuzen Reus en Reuzin uit 1622, zijn er ook veertien wijkreuzen, naast zes verdwenen reuzen. De lokale verenigingen beheren deze reuzen. De vzw Gilde Reuzenteam 2022 is een door de Vlaamse overheid Immaterieel Cultureel Erfgoed-erkende reuzenbeheerder.
Geschiedenis Het oude Wetterse reuzenpaar is naamloos: iedereen noemt hen Reus en Reuzin. Hoe oud dit reuzenpaar is, is niet exact te achterhalen, maar ze behoren tot de weinige reuzen die stammen uit het Ancien régime. De oudste vermelding tot nu teruggevonden is een vermelding in de parochierekeningen van Wetteren van 1622, waar een betaling staat ingeschreven voor een herstelling van het hoofd en het lijf van de reus. De reuzen werden in die tijd meegedragen in de ommegang van mei en september.
Onder keizer Napoleon I (1804-1815) mochten de reuzen terug uitgaan maar niet van harte. Toen de keizer en zijn echtgenote in 1810 van Gent naar Brussel reisden, kwamen ze langs Wetteren waar ze werden opgewacht door de plaatselijke bevolking met drie reuzen. Napoleon schreeuwde woedend: "Arrière, manants, pas de monstres devant I'Impératrice!" (vertaald "Ga weg, boeren, geen monsters voor de keizerin!") Napoleon vreesde dat de keizerin, die in verwachting was, door het zien van de 'monsters' zou bevallen van een lelijk kind. De keizerlijke ruiterij dreef de menigte uiteen en vertrappelde de drie Wetterse reuzen.
In 2022 vierde Wetteren de 400e verjaardag van het reuzenpaar. De vereniging Reuzenteam 2022 wou tegen 2022, samen met de Erfgoedcel Land van Dendermonde, een nieuwe reuzin maken naar de beeltenis van Sint-Gertrudis, de patroonheilige van de kerk en parochie van Wetteren. In 2020 meldde men "Waar in 2014 nog gedacht werd aan een uitbreiding van de reuzenfamilie met ‘Gertrude’, (...) blijken die plannen op de (zeer) lange baan geschoven." Het prototype was gemaakt door leerlingen van De Academie. Sint-Gertrudis had muizen op haar staf.
In september 2022 verdwenen de Reus en Reuzin uit de kerk, waar ze stonden naar aanleiding van een tentoonstelling. De ontvoerders, het Genootschap KeereWeerom, liet een eisenpakket om de grandeur van de reuzen te herstellen door het lokaal bestuur ondertekenen. De reuzen werden kort na de verdwijning en de ondertekening onbeschadigd terugbezorgd op het oude gemeentehuis. Naar aanleiding van dit Reuzenspektakel werd ook een Reuzenkind van Wetteren gekozen. Het eerste reuzenkind werd gekozen naar aanleiding van een reuzenworp en blijft dit voor vijf jaar.
Nu paraderen de reuzen nog elke eerste zondag van september, met Wetteren kermis, door de straten van Wetteren.
Samenstelling Behalve de eeuwenoude Reus en Reuzin resideren in Wetteren nog tien jongere reuzen (zeker tot in september 2018). De Wetterse reuzenfamilie was in 1989 13 man groot, ze bestond in 1989 uit Begga (Begijneweide), Miel en Tavia (Boskant), Poliet en Liza (Berg), Reus en Reuzin, Jaek de Pompier (brandweer), Cesarine, Marjoleintje en Peroe (Molenhoek), Pier Punaise en Bommelina (ten Ede). Kort daarna werd gemeld: "Wetteren telt een twintigtal reuzen". Volgens de Erfgoedcel Dijk 92 zijn er zestien reuzen.
Reus en Reuzin De twee oudste Wetterse reuzen van 1622 hebben geen naam. Iedereen zegt Reus (105kg, +4 m, drie dragers) en Reuzin (85 kg, 4 m, eveneens drie dragers). Nochtans zouden zij rond 1800 gekend geweest zijn als Janneken en Mietjen. Soms krijgen ze ook de naam Goliath en Gloria. Jan Broeckaert in zijn 'Geschiedenis van Wetteren' en Renaat Van der Linden in zijn boek 'Reuzen in Vlaanderen', vermelden een reus Jantje (ook Jantjen geschreven) die in het begin van de negentiende eeuw Reus en Reuzin gezelschap hield. Hij zou echter het leven verloren hebben bij een ongelukkige val.
Het verhaal achter Reus luidt als volgt. In de bossen van de Warande zou lang geleden een reuzenfamilie gewoond hebben. Op een dag trokken de Wetterse reuzen naar Laarne om het reuzengeslacht dat daar in het kasteel resideerde, voor hun hoogmoed te straffen. De Wetterse reuzen zegevierden na een gevaarlijk en lang beleg, waarbij op een na alle Laarnse reuzen sneuvelden. De overgebleven reus werd door de overwinnaars gevangengenomen en naar Wetteren gevoerd. Andere bronnen geven ons een verschillende versie. Na de strijd zou slechts een Wetterse reus overgebleven zijn. In allerijl zou hij Laarne ontvlucht zijn en nadat hij de ongelukstijding aan de Wetterse bevolking had meegedeeld, zou hij aan zijn verwondingen zijn bezweken.
De Wetterse Reus en Reuzin kregen in 2005 een volledig nieuwe look. Ze kregen nieuwe kleren, de gezichten en de handen kregen een volledige opknapbeurt en het houten geraamte van beide reuzen werd vernieuwd; alsook de armen. De romp is wel nog volledig authentiek. Daarvoor waren ze reeds gerestaureerd in 1756 en in 1885, waarbij de hoofden vervangen zijn.
Wijkreuzen
Wijk Molenhoek: De reuzen Piroen en Cesarine dateren van circa 1900. In augustus 2022 werden de reuzen Piroen (of Peroen) en zijn vrouw Cesarine, samen met hun kinderen (1950) Prudent en Marjolein (of Marielijntje), door vier reuzendragers overgebracht naar de Sint-Gertrudiskerk. De gemeente Wetteren was de reuzen ooit komen halen. Ze lagen buiten op de grond in het gemeentelijk magazijn in de Peperstraat. In juli 2025 kregen de vier reuzen een nieuwe pak. Wijk Den Berg: De reuzen Poliet en Liza (1948) woonden in de wijk. Zij ontstonden nadat de bewoners van de wijk in 1948 deelnamen aan het massaspel Wetthra. Jaek De Pompier (1955) van het brandweerkorps. Wijk Jabeke: Jabbe (ook nog Lange Jabbe genoemd) bestaat sinds 2011 en werd in mei van dat jaar officieel Wetterse burger. Hoe loopt regelmatig mee in de Oogsstoet en andere stoeten.
Wijk Massemen: De reuzen Diederik en Beatrijs werden ontworpen en gebouwd in 2014 door het buurtcomité Tot Heil Onze Gebuurte (THOG) naar aanleiding van 1000 jaar Massemen. Ze verbeelden Diederik en zijn dochter Beatrijs, leden van een familie van de Heeren van Massemen uit de tweede helft van de twaalfde eeuw. De giganten zijn respectievelijk 4,55 en 4,10 meter en verwijzen naar het ontstaan van de gemeente Massemen. Diederik was de eerste Heer van Massemen.
Wijk Bommels (Ten Ede): De gerestaureerde Bommelina herrees op Hemelvaart 25 mei 2017. Eerder werd ook al stokreus Pier Punaise (1983, 3 m, 15 kg) gerestaureerd in 2015. De kledij en stok werden vernieuwd. Zij vormen samen een koppel. Gezien hun restauratie werden ze op 30 mei 2022 herdoopt in de Sint-Annakerk van Ten Ede.
Wijk Boskant: De Vreugdebloeders hebben twee reuzen uit 1967: Miel en Tavia. Miel is genoemd naar Miel De Nijs, boomkweker en een van de voorzitters van 't Houten Muziek. Hij is gehuwd met reuzin Tavia. Zij namen deel aan de wereldrecordstoet in Deurne op 8 september 2012.
Verdwenen reuzen Volgende reuzen worden als verdwenen geacht: Reuzin Marjet werd in 1990 ingeschreven. Marjet werd beschouwd als ‘de reuzin en de vrouw 'van vroegere brandweercommandant ‘Staf Pijpe’. Van haar rest enkel nog een hoofd in de Brandweerkazerne nadat een wagen tegen haar lijf reed. Jean Baptiste van het station (1990) is genoemd naar de allereerste stationschef in Wetteren uit 1837, met name Jean Baptiste Rombauts. Hij was niet enkel stationschef, maar had nog andere functies o.m. gemeenteontvanger, gemeentesecretaris, stond ook in voor de onteigeningen voor de aanleg van het spoor, was ook postmeester, op bepaalde ogenblikken waarnemend burgemeester enz... Bij de geboorte van de reus was Dirk Vandeweghe stationschef in Wetteren. Hij was de geestelijke vader. Een project, uitgewerkt gefinancierd en ook geconstrueerd door een 10-tal vrijwilligers. Na de bevordering en overplaatsing van Vandeweghe kwam de reus in de problemen. Hij stond in erbarmelijke staat in het gemeentelijk magazijn. Indertijd was ook de inschrijving in het gemeentelijk register een speciaal want daar waar iedere reus een vader en een moeder heeft is dat bij de chef van de stoase anders, want hij heeft twee vaders in plaats van een moeder en een vader. Er was ook een Jommeke volgens het ontwerp van striptekenaar Willy Vandensteen in beheer bij Sport & Nering. Begga (1988) uit Begijneweide. Lowietje uit de Massemse Loweestraat. Wetterse Wijnboer (1990) van de Gilde van het Amateur Wijnmakers Verbond.
Evenementen Elke eerste zondag van september, met Wetteren kermis, paraderen de reuzen door de straten van Wetteren.
Feestelijkheden 400 jaar Reuzen De Reus en Reuzin van Wetteren vierden in 2022 hun 400ste verjaardag. Naar aanleding van het jubileum stonden er in het najaar een reeks feestelijke activiteiten op het programma. Op 15 oktober 2022 ging het Groot Reuzenfeest door met een totaalspektakel als hoogtepunt. Daarnaast waren er twee tentoonstellingen over de reuzen. In september was er de kermistentoonstelling ‘400 jaar Wetterse Reuzen’ in de Sint-Gertrudiskerk. Deze tentoonstelling bracht het verhaal van alle Wetterse Reuzen in woord en in beeld. In het Heemkundig museum was er in dezelfde periode een tentoonstelling onder de titel ‘De Wetterse Reuzen op reis’, over hoe onze Reus en Reuzin als ambassadeurs zijn verschenen in binnen- en buitenland. De Heemkring nam de bezoeker mee op een virtuele reis met het reuzenpaar door gebruikt te maken van gadgets, postzegels, briefhoofden, postkaarten en meer.
Acteurs en figuranten uit de gemeente brachten de reuzenlegende tot leven: Reus en Reuzin ontmoeten elkaar en worden op slag verliefd. Op een mooie dag bevalt Reuzin van een prachtig reuzenkind. Samen brengen ze vijf gelukkige jaren door tot het noodlot toeslaat. Bij een pop-up souvenirwinkeltje draaide alles rond de Reuzen: postkaarten, koelkastmagneten, oorbellen en kussens met de beeltenissen van Reus en Reuzin en andere reuzen waren te koop.
Het volgende reuzenspektakel is gepland in 2027.
Andere evenementen binnen Wetteren
Reus en Reuzin speelden een hoofdrol in het massaspel Wetthra dat vlak na de Twee wereldoorlog in 1948 en 1951 werd opgevoerd. Er traden ook op als gastheer en gastvrouw tijdens het Reuzenconvent dat op 27 maart 1955 in Wetteren plaats had. Ook de reuzen Bacchus en Isabella van Evergem waren toen van de partij. Een laatste keer maakten Reus en Reuzin hun opwachting tijdens de Reuzenfeesten van 1988, met alleen Wetterse reuzen, en 1989 (met reuzen uit de rest van Oost-Vlaanderen). Op 27 mei 2012 was reus "Jabbe" uitgenodigd op de kermis van Oosterzele voor een flinke wandeling. Oogststoet in de Massemse wijk Kortenbos: Sinds 2014 zijn de eigen wijkreuzen Diederik en Beatrijs van de partij. In de 62ste editie in 2022 liep ook de reus Jabbe mee van het wijkcomité Jabeke. Hij liep ook al mee in de edities van 2017 en 2018. Massemen vierde zijn 25ste Parochiefeesten in 2015 met de aanwezigheid van de reuzen Diederik en Beatrijs. Reuzen van Wetteren cross duatlon: Bijna 200 reuzen en reuzinnen stonden op 20 oktober 2025 klaar voor de vijftiende verjaardag van deze wedstrijd.
Evenementen buiten Wetteren Reus en Reuzin namen, toen ze nog jong en goed te been waren, geregeld deel aan stoeten en optochten in andere steden en gemeenten. In 1882 kregen ze in Gent een medaille. De eerste prijs kaapten ze weg tijdens de folkloristische stoet van Brussel in 1930. En op de internationale tentoonstelling van Parijs in 1937 namen ze deel aan het feest der Belgische folklore. In 1952 reisden ze naar Middelburg in Zeeuws-Vlaanderen.
In 1956 namen ze deel aan het internationaal reuzencongres in Rijsel en in 1958 bezochten ze de Wereldtentoonstelling Expo 58.
Gerelateerde vereniging