Edward Henry Gheress (Gravelbourg, Saskatchewan, Canada, 6 maart 1944) is een Canadees-Nederlands beeldhouwer en medailleur. Hij woont en werkt sinds 1973 in Amsterdam. Gheress is bekend om zijn verstilde, figuratieve sculpturen in steen, brons en hout, die associaties oproepen met prehistorische vruchtbaarheidsgodinnen, Egeïsche kunst en primitieve kunst.
Levensloop
Jeugd en opleiding Gheress werd geboren in Gravelbourg, Saskatchewan, in een gezin van Roemeense afkomst. Na een jaar verhuisde het gezin naar Barnhead in de provincie Alberta, waar zij op een boerderij woonden. Als kind raakte hij gefascineerd door Indiaanse stenen voorwerpen die hij op en rond de boerderij vond, en ontwikkelde hij een diep respect voor de natuur en voor materialen als steen, klei en hout. In 1958, toen Gheress veertien was, werd de boerderij verkocht en verhuisde het gezin naar Edmonton.
Van 1962 tot 1966 studeerde hij aan het Alberta College of Art in Calgary, waar hij al snel voor het beeldhouwen koos. In 1966 ontving hij de Queen Elizabethprijs. Na zijn studie vertrok hij naar Toronto, waar hij werkte bij het Art Institute of Ontario en lesgaf bij de Artists Workshop. In Toronto ontmoette hij de beeldhouwer Elford B. Cox, die gespecialiseerd was in steenbewerken en hem gereedschap en steen schonk — een belangrijk moment in zijn ontwikkeling.
Vervolgens maakte Gheress uitgebreide reizen door Europa, onder meer naar Italië, Malta en Mexico. In Italië studeerde hij vier maanden aan de Accademia di Brera in Milaan op een beurs van de Italiaanse regering, waar hij in contact kwam met beeldhouwer Luciano Minguzzi en diens studenten hem de fijne kneepjes van het steenhouwen bijbrachten. In 1973 vestigde hij zich in Amsterdam, waar hij van 1973 tot 1976 studeerde aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten. Hier kreeg hij les van onder anderen Theresia van der Pant, Piet Esser en professor Paul Grégoire (1915–1998), die hem sterk aanmoedigde. Daarnaast maakte hij een studiereis naar Griekenland.
Carrière Na zijn afstuderen aan de Rijksacademie vestigde Gheress zich permanent in Amsterdam, waar hij een atelier inrichtte aan de Zomerdijkstraat. Vanaf het midden van de jaren zeventig exposeerde hij regelmatig in binnen- en buitenland, zowel individueel als in groepstentoonstellingen. Zijn eerste solotentoonstelling had hij in 1975 in Galerie Valk in Amersfoort.
In 1985 ontving hij de Charlotte van Pallandt Prijs, een prestigieuze tweejaarlijkse aanmoedigingsprijs voor beeldhouwers in Nederland, ter waarde van 2000 gulden en een penning ontworpen door Wilfried Put. Charlotte van Pallandt reikte de prijs persoonlijk uit in haar atelier in Noordwijkerhout. Gheress werd voor de prijs voorgedragen door Theresia van der Pant, Eja Siepman van den Berg en Wilfried Put.
Gheress is lid van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers (NKvB), de Kring van Beeldende Kunstenaars Stuwing en het Amsterdams Beeldhouwers Kollektief. Hij exposeerde onder meer in Nederland, Italië, België, Zweden, Duitsland en Canada.
In 2005 nam Gheress deel aan het project Noordeinde in Beeld, een initiatief van galeriehouders, bedrijven en winkeliers in de omgeving van het Noordeinde in Den Haag ter gelegenheid van het 25-jarig regeringsjubileum van Koningin Beatrix. Twaalf sculpturen van verschillende kunstenaars werden opgesteld in de galerieën en kunsthandels rondom het Paleis Noordeinde. De Koningin maakte in augustus 2005 een rondgang langs de werken en koos daaruit drie favorieten; Gheress' sculptuur Jonge Bison was een van de drie door haar geselecteerde beelden. Op 17 oktober 2005 nam de Koningin op Paleis Noordeinde een kunstwerk uit de selectie in ontvangst. Een comité van experts, bestaande uit onder anderen John Sillevis, hoofdconservator van het Gemeentemuseum Den Haag, en beeldhouwer Eric Claus, maakte bij die gelegenheid bekend welk beeld werd aangeboden.
Naast beeldhouwwerk maakt Gheress eenzijdige kunstpenningen (medailles), tekeningen en prenten (linoleumsnedes). Zijn penningen bevinden zich onder meer in de collectie van het voormalig Koninklijk Penning Kabinet, het British Museum in Londen en het Teylers Museum in Haarlem.
Werk Stijl en thematiek miniatuur|Eddy Gheress, Hoofd (1995), Graniet, Hardsteen, Amsterdam Nieuw-West De beeldhouwkunst van Gheress wordt gekenmerkt door een verstilde, figuratieve beeldtaal. Zijn werk roept associaties op met vruchtbaarheidsgodinnen uit de prehistorie, de Egeïsche kunst en primitieve kunsttradities. Volgens kunstjournalist Joke Wolfswinkel in Kunstbeeld verwerkt Gheress invloeden van Egyptische, Mexicaanse en archaïsch-Griekse sculptuur tot een persoonlijke, eigentijdse vormgeving, waarbij hij plastische elementen combineert met lineaire. De beeldtaal is helder en krachtig; zelfs de allerkleinste beeldjes zijn monumentaal van karakter.
Gheress hakt zijn vormen rechtstreeks uit steen of hout. De zachte, vrouwelijke, ronde vormen komen volgens eigen zeggen direct voort uit zijn handen; hij werkt zelden met een model. Beeldhouwkunst is voor hem naar eigen zeggen geen zaak van het hoofd, maar van de handen en het hart. Zijn beeldentaal wordt in verband gebracht met pre-Columbiaans beeldhouwwerk. De houdingen van zijn figuren zijn afwisselend en soms humoristisch: Vrouw in Bardigliomarmer (1991) staat dubbelgevouwen met handen en voeten op de grond en de billen omhoog. Een kenmerkend voorbeeld van zijn monumentale werk is het beeld Zeemeermin (1999) op het RIVM-terrein in Bilthoven: een groot liggend beeld in Belgische hardsteen naast de vijver bij het Cohen-gebouw, waarin de vrouwenfiguur half verscholen lijkt in het ruwe steenblok.
Materialen en onderwerpen Gheress werkt voornamelijk in diverse steensoorten, brons en hout. Zijn meest voorkomende onderwerpen zijn voluptueuze naakte vrouwenfiguren en vrouwengezichten, die hij zelf "maskers" noemt. Daarnaast maakt hij diervoorstellingen en zeemeerminnen. De bronzen werken zijn meestal afgietsels van in steen gehouwen originelen.
Gheress maakt ook eenzijdige kunstpenningen, waarbij hij eerst een minuscuul beeld in hardsteen snijdt — vaak een vrouwenhoofd of torso van circa 35 millimeter — dat vervolgens in brons of zilver wordt gegoten, met de ruwe steen als keerzijde. Hij produceert jaarlijks slechts enkele penningen. Het tekenen beschouwt hij als ontspanning; hij werkt met houtskool en pastel, maar niet in de zin van "beeldhouwerstekeningen" die louter informatief zijn. Zijn krijttekeningen tonen een sterke neiging tot stilering en vereenvoudiging.miniatuur|Eddy Gheress, Venus (2000), hardsteen, 195 x 45 x 45 cm, Zwijndrecht Werken in de openbare ruimte Twee vrouwen (1985), brons — tuin van Zorgcentrum De Venser, Berthold Brechtstraat, Amsterdam (Venserpolder) Hoofd (ca. 1995), rood graniet — Hofwijckstraat, Amsterdam-West Kikker — Amerhof, Utrecht-Zuid Zeemeermin (1999), Belgisch hardsteen — bij de vijver naast het Cohen-gebouw op het RIVM-terrein, Bilthoven Venus — Maaspad, Zwijndrecht (Beeldenpark Drechtoevers)
Prijzen en onderscheidingen
Queen Elizabethprijs, Calgary, Canada (1966) Opdrachtprijs, Rijksacademie van Beeldende Kunsten, Amsterdam Studiebeurs van de Italiaanse regering (1973) Charlotte van Pallandt Prijs (1985)
Werk in openbare collecties Alberta Government, Dept. of Culture, Youth and Recreation, Canada Rijksacademie van Beeldende Kunsten, Amsterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Koninklijk Penning Kabinet (thans Nationale Numismatische Collectie) VNU, Amsterdam Rosa Spier Huis, Laren Museum Beelden aan Zee, Scheveningen R.I.V.M., Bilthoven British Museum, Londen Teylers Museum, Haarlem Museum Flehite, Amersfoort
Tentoonstellingen (selectie) Solotentoonstellingen 1975 — Galerie Valk, Amersfoort 1979 — Prenten Kabinet, Singer Museum, Laren 1982 — Singer Museum, Laren 1986 — Galerie Denise Stephan, Leiden 1988 — Het Glazen Huis, Amstelpark, Amsterdam 1989 — Galerie Imago, Amsterdam 1995 — R.I.V.M., Bilthoven (Leven in Beeld) 1996 — Rosa Spier Huis, Laren 1998 — Singer Museum, Laren 1998 — Provinciehuis, Lelystad 1999 — Galerie Imago, Amsterdam 2000 — Vrouwen in Brons, Galerie De Tienhof, Tienhoven 2000 — Gemeentehuis Bilthoven 2001 — Beelden en tekeningen, De Kamer van Kunsthandel, Vreeland 2005 — Galerie Ariana, Delft 2007 — Galerie de Ploegh, Soest
Groepstentoonstellingen 1969–1970 — Artists Choice, Canadian National Exhibition, Toronto 1974 — Gemeente Kunst Aankopen, Stedelijk Museum, Amsterdam 1980 — Akademia 80, Kungliga Konsthögskolan, Stockholm / Rijksacademie, Amsterdam 1984 — 1e Mostra Internazionale della Piccola Scultura, Castellanza, Italië 1985 — Galeria D'Arte La Cripra, 6 Stranieri, Milaan 1986 — Ternata Scultura, XII Esposizione di Arti Figurative, Ternate, Italië 1986 — Hedendaagse Portretkunst in Nederland, Singer Museum, Laren 1986 — Charlotte van Pallandt Prijswinnaars, Galerie Quintessens, Utrecht 1988 — Sculturi D'Oltre Frontiera, Centre Ponte Delle Gabelle, Milaan 1989 — 4a Mostra Internazionale della Piccola Scultura, Castellanza, Italië 1995 — Pulchri Studio, Den Haag 1999–2007 — Rencontres Internationales de Sculpture, Musée de Pierre, Sprimont, België (deelnames in 1999, 2000 en 2007) 2000 — 6e Internationaal Beeldhouwers Symposium De Stenen Poort, Borkel en Schaft 2004 — De Penning als Intiem Kunstwerk — Elf Medailleurs, Surhuisterveen 2004 — Alter Ego, Stuwing, Mettingen, Duitsland 2005 — Noordeinde in Beeld, 12 sculpturen, Den Haag 2008 — Expo Technopierre, Luik, België 2016 — Tentoonstelling met Michael Ryan 2022 — Beeld en Bewegingen, met Doug Mellis (1934–2019), WG Kunst, Amsterdam 2024 — Beeldentuin HazArt, Park Klein Engendaal, Soest
Bibliografie (selectie) Anco Mali, "Beeldhouwwerk van de Canadees Eddy Gheress in Galerie Valk", De Stad Amersfoort, 5 september 1975 C.A. Schilp, "Canadees Gheress als beeldhouwer allround", 19 augustus 1976 Liesbeth van Weezel, "De tijdloze beelden van Eddy Gheress", Kunstbeeld, november 1983 H. Redeker, Hedendaagse portretkunst in Nederland, Haarlem 1986, p. 78-79 Jan de Carpentier, "Klassieke invloeden in beelden Eddy Gheress", De Typhoon, 22 februari 1989 Bas Roodnat, "Galerie, Eddy Gheress", NRC Handelsblad, 30 november 1990 Joke Wolfswinkel, "Eddy Gheress en Arnold Niessen, De oudheid als inspiratie", Kunstbeeld, oktober 1991 A. Nieuwendam, "Eddy Gheress: Tussen Penning en Beeld", MUNTkoerier, december 2002 A. Nieuwendam, "Eddy Gheress. Between Medals and Sculptures", The Medal, nr. 46, voorjaar 2005 Hetty de Korte, "Steen moet steen blijven", Dwars door de Buurt, nr. 89, 2005
Externe links Persoonlijke website van Eddy Gheress Eddy Gheress op de website van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers
Categorie:Canadees beeldend kunstenaar Categorie:Nederlands beeldhouwer Categorie:Nederlands beeldend kunstenaar