De Orlovkacultuur (Russisch: Орловская культура) was een neolithische archeologische cultuur uit het late 7e - 6e millennium v.Chr., die wijdverspreid was in de steppezone van de Beneden-Wolgaregio. Ze heeft vergelijkbare kenmerken met de Rakoesjetsjno-Jar-cultuur van de Beneden- Don-regio en is verwant aan de laat-mesolithische Dzjangar- en Seroglazovo-culturen, die wijdverspreid waren in de woestijn- en halfwoestijngebieden van de Kaspische regio.
Geschiedenis van het onderzoek De cultuur werd in 1968 ontdekt door Vladislav Mamontov tijdens opgravingen nabij het dorp Orlovka in de oblast Wolgograd, waaraan de cultuur haar naam ontleent. Ze werd in de jaren tachtig geïdentificeerd door door Aleksandr Joedin. De typesite is de meerlagige site Varfolomejevska in de oblast Saratov. Joedin merkte de gelijkenis op met de artefacten van de Orlovka-site, wat leidde tot de samenvoeging ervan tot één enkele cultuur.
Tussen 1987 en 1990 werd op de vindplaats Varfolomejevska meer dan 400 m² aan cultuurlagen onderzocht. De dikte van de cultuurhorizonten bereikte op sommige plaatsen 220 cm. Een groot aantal woningen werd ontdekt. Van 2014 tot 2018 werden opgravingen verricht op de vindplaats Aleksandrov Gaj aan de rechteroever van de Bolsjoj Oezen in de regio Saratov. De aardewerkproductietechnieken op de vindplaatsen Aleksandrov Gaj en Varfolomejevska zijn in alle stadia vergelijkbaar.
In 2014 voerde een gezamenlijke expeditie van de autonome non-commerciële organisatie "Onderzoekscentrum voor de Bescherming van Cultureel Erfgoed" van Saratov en de Staatsacademie voor Sociale en Humanitaire Zaken van de Wolga-regio in Samara opgravingen uit in de nederzetting Orosjajemy,1,5 km ten noorden van het districtscentrum Aleksandrov Gaj. De materialen die bij een van de opgravingen werden ontdekt (aardewerk met een richel langs de binnenzijde van de rand, de verhouding van vuursteen- en kwartsietwerktuigen en radiokoolstofdatering) werden toegeschreven aan de neolithische Orlovkacultuur. De opgravingen brachten ook materialen van de vroeg-kopertijd Kaspische cultuur aan het licht.
Economie De basis van de economie was de jacht op steppehoefdieren (onagers, saiga's, paarden, oerossen) en visserij.
Materiële cultuur
Woningen De woningen waren half-ondergrondse constructies van paal-en-raamwerk met haarden. De muren en daken waren bedekt met klei; de vloeren en muren waren beschilderd met oker. De haard bevond zich in een kuil omgeven door paalgaten. De kuil was via een gracht verbonden met een diepere kuil voor kolen. In de latere stadia van de ontwikkeling van de cultuur werden "altaren" ontdekt: bewerkte tanden en botten van paarden en oerossen die in stapels in de woningen waren geplaatst. Deze, samen met benen figuren van paarden, kunnen wijzen op het begin van de domesticatie van het paard.
Artefacten Aardewerken voorwerpen werden gemaakt van slibrijke klei of modder met behulp van schelpen van zoetwaterweekdieren. De meest voorkomende vorm van aardewerk was rechtwandig en platbodemig, vaak versierd met geperforeerde of gestippelde patronen op het bovenste gedeelte van het vat. Verschillende soorten schrabbers domineerden onder de gereedschappen; wapens omvatten geometrische microlieten (segmenten, trapeziums) en pijlpunten.
Been werd veelvuldig gebruikt voor het maken van gereedschap: voor het bewerken van huiden, het maken van aardewerk, graafgereedschap, voor de jacht en de visserij. Het werd gebruikt voor het creëren van kunstwerken zoals kleine antropomorfe en zoomorfe sculpturen, platte hangers in de vorm van paarden, enz., maar ook huishoudelijke ornamenten en religieuze voorwerpen. Er zijn ornamenten gevonden die gemaakt waren van gefossiliseerde schelpen. Paardentanden met inkepingen werden waarschijnlijk gebruikt voor religieuze doeleinden.
Begrafenissen De begrafenissen werden uitgevoerd in kuilen, afhankelijk van de wijze van lijkbeschikking (op de rug en buikligging, opgerold op de zij). De begrafenissen waren zonder inventaris; in de bovenste laag bij de voeten werden krijtstenen en een laag oker gevonden, en op de borst en schedel werden soms resten van sieraden aangetroffen.
Categorie:Neolithische cultuur in Rusland