De reuzen van Geraardsbergen vertegenwoordigen de folkloristische reuzencultuur uit de Oost-Vlaamse stad Geraardsbergen die in de gemeente bestaat sinds de zestiende eeuw en tot uiting komt in de jaarlijkse Processie van Plaisance en de Krakelingenstoet. Naast de drie historische reuzen Goliath en Gerarda en hun dochter Kinneke Baba, is er recent Babaken Pis bijgekomen. Het Stadsbestuur en de Reuzengilde Geraardsbergen vzw zijn door de Vlaamse overheid Immaterieel Cultureel Erfgoed-erkende reuzenbeheerders. Deze erkenning van de reuzen en hun beheerders vond plaats in 2016.
Geschiedenis Vanaf de zestiende eeuw In de Geraardsbergse stadsrekeningen van 1547 is er een vermelding te vinden naar een reus genaamd "Clays den Innocent". De reus zag er qua kledij gelijkaardig uit met de huidige Goliath want hij was “gekleed met violet laken geboord met geel en verwapend met de stadswapens”. Wanneer de reus Goliath voor het eerst opduikt in Geraardsbergen is niet echt duidelijk. De stadsrekeningen van 1577-1578 vermelden dat er een nieuw kleed voor Goliath moest worden betaald. Ook in de zeventiende eeuw, met name in 1643, is er schriftelijk bewijs voor het bestaan van de reus Goliath.
In 1807 duikt hij opnieuw op in gemeentelijke documenten, maar nu wordt er tevens melding gemaakt van zijn vrouw en kind. Het gemeentebestuur besloot in 1807 de structuur en de kledij van de reuzen te vernieuwen, wat er dus op wijst dat de drie reuzen al voor dat jaar moeten hebben bestaan.
Op basis van een rekening uit 1866 van 95 frank aan de stad van de smit Joseph Lefrancq voor “het maeken, van een ijzere Reuze kind of kindeken baba." kunnen we dus opmaken dat Kinneke Baba toen moet geboren zijn. In dat jaar gingen de processie en de kermis omwille van de cholera-epidemie echter niet door.
Archiefbeelden en affiches tonen verder aan dat de reuzen voor de Eerste Wereldoorlog, alsook daarna meeliepen in de kermisstoeten. In 1926 werd de kledij van de reuzen vernieuwd. Goliat droeg een blauw kleed met rode band en een wijde roodfluwelen mantel met een gele boord. Op de borst prijkt het stadswapen, op zijn hoofd een Romeinse helm en in zijn wit gelaarsde hand hield hij een blinkend zwaard vast. De Reuzin droeg een rood kleed met blauwe boord en Kinneken Baba was in 't purper fluweel gekleed met groene boorden en een tros groene linten aan haar rokken.De Clercq A. (1933-34)
Naar aanleiding van de oprichting van de reuzengilde in 1988 werden de rieten manden en de oude kledij van de drie reuzen grondig gerestaureerd.
21ste eeuw De restauratie uit 1988 deed jaren dienst, maar in 2012 waren de reuzen te versleten om er nog mee buiten te komen. Daarom werden ze volledig vernieuwd. Eerst werden de massief houten koppen gekopieerd in polyester en in 2015 kregen de reuzen nieuwe manden en nieuwe kledij. Om de band met de Geraardsbergenaren te versterken organiseerde de Reuzengilde samen met het stadsbestuur op 19 april 2015 het huwelijk van Goliath en Gerarda op de Grote Markt. Hoewel de reuzen al eeuwen samen zijn en zelfs een dochter hebben, waren ze nog nooit officieel getrouwd. Hun dochter Kinneke Baba trad op als bruidsmeisje en de Reus Vaantjesboer van Halle en Reus Baudouin IV van Aat als reuzengetuigen. Ongeveer 3000 mensen waren bij het huwelijk van de reuzen aanwezig. De reuzin Gerarda schonk naar aanleiding van deze gebeurtenis, in navolging van haar echtgenoot Goliath enkele jaren terug, een kostuumpje aan het Geraardsbergs Manneken Pis.
In 2018 was er een verbroedering tussen de Reuzengilde en de Broederschap van Manneken-Pis, waarbij een nieuwe reus gemaakt werd, Babaken Pis, een manneken-pis als reus. In 2019-20 werden nieuwe exacte kopieën gemaakt van de drie historische reuzenkoppen. Die werden in hout op ambachtelijke manier gebeeldhouwd uit lindenhout, zoals dit ook het geval was bij de originele koppen, maar deze keer in een Frans atelier. Het nieuwe houten hoofd van Goliath werd voorgesteld in januari 2020. De tweede keer dat de reuzen buitenkwamen, was pas in het najaar 2020 door de coronacrisis om de andere twee nieuwe houten hoofden voor te stellen, maar toen was er geen publiek bij.
Op 𝟤𝟢 𝖺𝗎𝗀𝗎𝗌𝗍𝗎𝗌 2025 was er op de Grote Markt 𝖾𝖾𝗇 𝗈𝗉𝖾𝗇𝖻𝖺𝗋𝖾 𝗍𝗋𝖺𝗂𝗇𝗂𝗇𝗀 van de reuzengilde, die zich voorbereidde 𝗈𝗉 𝖽𝖾 𝟧𝟣𝟢𝖾 𝖯𝗋𝗈𝖼𝖾𝗌𝗌𝗂𝖾 𝗏𝖺𝗇 𝖯𝗅𝖺𝗂𝗌𝖺𝗇𝖼𝖾. 𝖳𝗂𝗃𝖽𝖾𝗇𝗌 𝖽𝖾 𝗍𝗋𝖺𝗂𝗇𝗂𝗇𝗀 𝗌𝗍𝖾𝗅den ze in primeur 𝖦𝗈𝗅𝗂𝖺𝗍𝗁𝗌 𝗀𝗅𝗈𝖾𝖽𝗇𝗂𝖾𝗎𝗐𝖾 𝗁𝖺𝗋𝗇𝖺𝗌 𝖾𝗇 𝗓𝗐𝖺𝖺𝗋𝖽 𝗏𝗈𝗈𝗋 𝖺𝖺𝗇 𝗁𝖾𝗍 𝗉𝗎𝖻𝗅𝗂𝖾𝗄. 𝖭𝖺 𝖽𝖾 𝗍𝗋𝖺𝗂𝗇𝗂𝗇𝗀 werden de 𝗋𝖾𝗎𝗓𝖾𝗇 𝖻𝗂𝗇𝗇𝖾𝗇𝗀𝖾𝖽𝗋𝖺𝗀𝖾𝗇 𝗂𝗇 𝖽𝖾 𝖲𝗂𝗇𝗍-𝖡𝖺𝗋𝗍𝗁𝗈𝗅𝗈𝗆𝖾𝗎𝗌𝗄𝖾𝗋𝗄, waar ze te bezichtigen waren in de 𝗍𝖾𝗇𝗍𝗈𝗈𝗇𝗌𝗍𝖾𝗅𝗅𝗂𝗇𝗀 𝗍𝖾𝗋 𝖾𝗋𝖾 𝗏𝖺𝗇 𝖽𝖾𝗓𝖾 𝗏𝖾𝗋𝗃𝖺𝖺𝗋𝖽𝖺𝗀.
Samenstelling
Goliath (voor 1807, 4,75 m, 122 kg): De reus draagt het 16de-eeuwse wapenschild van de stad Geraardsbergen op zijn hemd. Op dat schild staan een dubbele adelaar, een Vlaamse leeuw en een rood kruis op een paar trappen. De reus werd gerestaureerd in 1865-1866, in 1977 en 1996. De eerste restauratie in 1865-1866 werd grondig aangepakt door de Geraardsbergse beeldhouwer Prosper Speck (1832-1898) die zowel de koppen, het vlechtwerk, de kledij, de schouderstukken als de diadeem voor zijn rekening nam. In 1977 werden de riten manden door een mandenmaker bijgewerkt en kregen de reuzen nieuwe kledij. In 1996 werden de reuzen opnieuw in een nieuw kleedje gestoken, ditmaal door de KTA Geraardsbergen, en kregen ze ook een nieuw rieten onderstel. “Goliath is de zwaarste reus van Europa”. Alleen zijn houten hoofd met zinken helm weegt 25 kg. Gerarda (1807, 4,16 m, 98 kg) haar volledige naam is Gerarda Ghislaine Agnes Frieda. De reus verwijst naar de Germaanse mythologie. Zij werd geboren in 1807 en pas gedoopt in 1988 toen ze haar naam kreeg. De kop van de reuzin werd gebeeldhouwd door Prosper Speck in 1865.Coppens, Jan (2015) Kinneke Baba (1866, 2,50 m, 60 kg) is de dochter van Goliath en Gerarda. Zij was aanwezig op het Strip Festival 2024. Babaken Pis (2018, 2,50 m, 60 kg) werd gemaakt naar het evenbeeld van het Manneken Pis van Geraardsbergen. Hij is geboren en gedoopt op 3 juni 2018. Hij heeft de reuzen Goliath en Gerarda als peter en meter. De reus is ontstaan uit een samenwerking tussen de Reuzengilde van Geraardsbergen en het Broederschap van het Geraardsbergs Manneken Pis. Het reusje is geschikt om interactief het publiek bij het gebeuren te betrekken.
Beelden uit de reuzenstoet van Heerlen (Nederlands Limburg) in 2025
Evenementen
Binnen Geraardsbergen De reuzen openen jaarlijks de stoet tijdens de Processie van Plaisance. Dit was al zo in de kermisstoet van 1902, het was namelijk pas in 1948 dat de stoet zijn huidige naam kreeg. Ze zijn dan ook als eerste op de Grote Markt en maken daar een dansje, de zogenaamde ‘farandole’, een Provençaalse reidans. Vanaf 2016 openen de reuzen ook de jaarlijkse Krakelingenstoet. Op 14 juli 2021 had naar aanleiding van de Vlaamse feestdag ‘Vlaanderen Feest viREUSvrij’ plaats en stonden de reuzen opgesteld tijdens de feestelijkheden in Geraardsbergen. De opbrengst ging naar de slachtoffers van de overstromingen.
Buiten Geraardsbergen Een kleine greep uit de vele uitstappen die de reuzen maakten: Nationale feestdag te Brussel, Reuzendag te Bokrijk (augustus 2015), Oostende voor Anker, Katuit te Dendermonde, Maastricht (juni 2017), Rupelmonde (augustus 2018) en meer. De Geraardsbergse Reuzen waren ook uitgenodigd als eregasten om op 9 augustus 2017 deel te nemen aan de optocht verbonden aan de 711de Meyboomplanting te Brussel. Ze trokken verder tweemaal naar het Spaanse Catalonie:
De Geraardsbergse Reuzen met bestuur en dragers namen in het weekend van 13 tot 15 oktober 2017 deel aan een groot internationaal Reuzencongres in de plaats Reus. Uit elk Europees land werden slechts twee reuzenfamilies uitgekozen, dat jaar dus Geraardsbergen en Lier, gekozen omdat zij de oudste reus (ook een Goliath) van België hebben. In het weekend van 21 en 22 september 2024 trok de Reuzengilde Geraardsbergen naar Barcelona als Vlaams Ambassadeur tijdens het festival La Mercè voor het grootste reuzenfeest van Europa, namelijk de viering van 600 jaar reuzencultuur. Aangezien Barcelona de oudste stadsreuzen heeft van Europa, werd ervoor gekozen om dit te vieren tijdens het festival De Mercé in Barcelona. Speciaal voor deze verjaardag worden reuzen van over heel Europa uitgenodigd, ook de Dendermondse reuzen waren van de partij. De volledige familie nam op 14 juni 2025 deel aan het huwelijk van de stadsreuzen Lucius en Amaka van Heerlen, samen met in totaal 80 reuzen.
Gerelateerde verenigingen
Het Stadsbestuur van Geraardsbergen en de Reuzengilde Geraardsbergen zijn door de Vlaamse overheid Immaterieel Cultureel Erfgoed-erkende reuzenbeheerders. De drie historische reuzen zijn eigendom van de stad, maar worden uitgeleend en levend gehouden door de Reuzengilde.
In de negentiende eeuw bestond reeds een reuzengilde en tot 1882 werd een examen afgenomen alvorens in de gilde opgenomen te worden: “de candidaat zakdrager begaf zich bij den deken van de corpora. Deze stelde dag en uur vast voor ’t exaam: ’t is te zeggen dat de toekomende-zakdrager eenen zwaren zak te dragen had (…) Gelukte den proef dan zond de deken een bewijs van bekwaamheid en goed gedrag aan het schepencollege, ’t welk over de aanvraag besilste”. De reuzengilde hield er in 1887, na het overlijden van hun deken Benoit Willems, mee op. Nadien waren het de "sackdraegers" die instonden voor deze taak.
Op 29 oktober 1988 kwam de huidige reuzengilde voor het eerst samen tijdens de stichtingsvergadering. In 2008 versterkte de Reuzengilde zich met een groep nieuwe vrijwilligers. Om het enthousiasme niet verloren te laten gaan, besloot de stad om de reuzen voortaan ook uit te lenen voor andere reuzenevenementen. Sindsdien zijn de reuzen te zien op heel wat evenementen in binnen- en buitenland. De vzw werd officieel opgericht op 28 januari 2016. De vereniging heeft als doel het bekend maken van de Geraardsbergse Reuzenfamilie in en buiten de stad Geraardsbergen, het in stand houden van de folklore, de traditionele feestelijkheden en de toeristische eigenschappen van de Reuzenfamilie van Geraardsbergen.
In 2016 werd besloten om de reuzendragers van een kostuum te voorzien om het het historische karakter van de reuzen te benadrukken. Gezien de reuzendragers van oudsher zakkendragers waren werd in deze richting gezocht. De zakkendragers waren de stoere mannen die letterlijk de zakken droegen bij het lossen van de boten. Het waren dan ook deze mannen die de eer kregen om de reuzen door de stad te dragen. Op 17 april 2016, tijdens de opening van het toeristische seizoen, hebben de reuzendragers in hun nieuw kostuum diverse krachtproeven gedaan zoals het afleggen van een parcours met een zak van 100 kg.
Verblijfplaats In 1898 had een verhuizing plaats van de reuzenfamilie. Ze verlieten de benedenverdieping van het Beenhuis. De reuzen werden naar de Grotestraat overgebracht. Nadien verhuisden ze naar het werkhuis van de stad en nadien naar het stadhuis van Geraardsbergen. In het park van de vroegere Sint-Adriaansabdij met een negentiende-eeuwse Engelse landschapstuin staat een fantasieburcht. Het gebouw deed vroeger dienst als bergplaats voor de reuzen, waardoor het de bijnaam ‘reuzenkot’ kreeg.
De eeuwenoude koppen met grote historische waarden zijn te bezichtigen in de Permanesje (de Permanentie, naast het stadhuis) met een audiovisueel streekbezoekerscentrum.
Actief beheer van het erfgoed In het heemkundig tijdschrift Gerardimontium staat een een anekdote in verband met de gemeenteraadsverkiezingen in 1863 en 1866, met name een “gesprek” tussen de reus Goliath en Manneken-Pis over de aanstaande verkiezingen. De anekdote is noemenswaardig gezien ze het toenmalige tijdsbeeld voor de geest roept. Leden van de Reuzengilde van Geraardsbergen maakten lespakketten waarmee ze naar de lagere scholen van het centrum en de deelgemeenten gaan om het verhaal van de Processie van Plaisance en de reuzen te vertellen. miniatuur|Manneke Pis met het kostuum van de studentenkring Kinneke Baba