De Sociëteit van Ongenuchten Vrij (afgekort VOV) is een sociëteit in de Nederlandse stad Goes. De vereniging vindt haar oorsprong in het middeleeuwse kruisbooggilde De Edele Voetboog, een schutterij die een belangrijke rol speelde in de verdediging en het sociale leven van de stad. In 1806 werd de voormalige schutterij omgevormd tot een sociëteit onder het devies Van Ongenuchten Vrij. Sinds 1991 is de sociëteit gevestigd in het historische pand 't Soepuus aan de Kleine Kade.
Geschiedenis Oprichting De oorsprong van de sociëteit ligt in het kruisbooggilde De Edele Voetboog, dat vermoedelijk in de veertiende eeuw in Goes werd opgericht. Schuttersgilden bestonden uit burgers die in vredestijd oefenden met wapens en bij oorlog of dreiging de stad moesten verdedigen. In Goes bestonden verschillende dergelijke gilden, waaronder een kruisbooggilde, een handbooggilde en een vuurwapengilde.Jolles, J.A. (1934). De schuttersgilden en schutterijen van Zeeland. Middelburg.
Na de Bataafse Revolutie werden in 1798 de gilden en schutterijen officieel opgeheven. Voormalige leden van de Goese schutterij bleven echter informeel bijeenkomen, onder meer in herberg De Groote Zoutkeet aan de Grote Markt.
In 1805 werd bij het stadsbestuur een verzoek ingediend om het voormalige schuttersgebouw opnieuw te mogen gebruiken als ontmoetingsplaats. In maart 1806 werd toestemming verleend en ontstond de sociëteit Van Ongenuchten Vrij, waarin de voormalige schutterij en een bestaande sociëteit die in de Zoutkeet bijeenkwam werden samengevoegd.Historie van Goes – Openbare voorzieningen 1801–1806. Geraadpleegd via historievangoes.nl.
Sociëteitsleven In de negentiende eeuw ontwikkelde de sociëteit zich tot een ontmoetingsplaats voor leden van de gegoede burgerij van Goes. In de sociëteit kwamen leden bijeen om te vergaderen, te lezen, te discussiëren en gezamenlijk te eten of te kaarten.
Daarnaast vervulde de sociëteit een bredere rol in het culturele leven van de stad. In het sociëteitsgebouw werden regelmatig concerten, toneelvoorstellingen, lezingen en tentoonstellingen georganiseerd die ook toegankelijk waren voor de Goese bevolking.Gemeente Goes. Verslag van den toestand der gemeente Goes over het jaar 1920.
Na de Tweede Wereldoorlog bleef de sociëteit bestaan als besloten vereniging met regelmatige bijeenkomsten en gezamenlijke activiteiten.
Gebouwen Sociëteitsgebouw Het oorspronkelijke onderkomen van de schutterij bevond zich in het zogenaamde Schuttershof aan het Zuideinde van Goes, nabij de huidige Kreukelmarkt. Het complex bestond uit een schutterskamer met bijbehorende tuin en schietbaan.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog raakte het gebouw zwaar beschadigd. In 1612–1613 werd op dezelfde plaats een nieuw schuttersgebouw gebouwd in renaissancestijl met trapgevels, een grote schutterskamer en een tuin met schietbaan.
In 1876 werd het complex grotendeels vernieuwd tot een groter sociëteitsgebouw met onder meer een vestibule, restauratiezaal, sociëteitszaal, biljartzaal en bibliotheek.
Aan het begin van de twintigste eeuw werd het gebouwencomplex verkocht aan de gemeente Goes. In 1921 verhuisde de sociëteit naar een pand aan de Grote Markt, waar zij een gedeelte van een gebouw betrok dat gedeeld werd met de Zeeuwse Landbouw Maatschappij.
’t Soepuus Sinds 1991 is de sociëteit gevestigd in het pand ’t Soepuus aan de Kleine Kade in Goes. Dit gebouw was oorspronkelijk een getijdenmolen waarvan al in 1483 een exemplaar op deze locatie wordt vermeld. Na een stadsbrand in 1554 werd de molen herbouwd en in 1641 uitgebreid verbouwd.
Toen de molen in de negentiende eeuw buiten gebruik raakte kreeg het pand verschillende functies. Vanaf 1850 werd het gebruikt door de Commissie tot de Oeconomische Spijsuitdeling, waar soep en voedsel werden uitgedeeld aan behoeftigen. Ook tijdens de Eerste Wereldoorlog konden Belgische vluchtelingen hier terecht voor voedselvoorziening.
Na een restauratie werd het gebouw op 30 augustus 1991 in gebruik genomen als sociëteitsgebouw van de Sociëteit van Ongenuchten Vrij.
Zie ook Schutterij Goes
Literatuur Jolles, J.A. (1934). De schuttersgilden en schutterijen van Zeeland. Middelburg. Piccardt, R.A.S. (1864). Bijzonderheden uit de geschiedenis der stad Goes. Goes. Van der Ploeg, F. & Zonnevylle-Heyning, C.E. (1999). Brave koppen en gladde aengesichten: De Goese schutters en hun schilders. Middelburg.
Externe links Historie van Goes Erfgoed van Goes
Categorie:Herensociëteit