miniatuur|Ben Schomakers (2025) Ben Schomakers (Amsterdam, 14 februari 1960) is filosoof, essayist en vertaler. Na zijn eindexamen Gymnasium-ß aan het Van der Waalslyceum te Amsterdam studeerde hij wiskunde, filosofie en klassieke talen aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij in 1989 promoveerde op een proefschrift in twee delen: Het verlangen naar de werkelijkheid. Over de fragmenten van Parmenides van Elea.
Werk Cornelis Verhoeven Belangrijk voor Schomakers was zijn ontmoeting met Cornelis Verhoeven (1928-2001), de PC Hooftprijs-winnaar die zijn mentor en promotor en later een nabije vriend voor het leven zou worden. Zij deelden de liefde voor taal, de drang die tot leidraad in het leven te maken, en de natuurlijke neiging zaken en mensen niet vanuit theoretische kaders, maar in hun individualiteit te benaderen, te begrijpen en te respecteren. Zij werkten samen als redacteurs van een reeks en schreven samen het boek Plato. Zevende brief (2001). Schomakers redigeerde samen met Bruno Nagel een liber amicorum ter gelegenheid van Verhoevens afscheid van de universiteit. Na de dood van Verhoeven stelde hij de erebundel Op het tweede oog (2003) samen.
Griekse filosofie Schomakers is een expert op het gebied van de Griekse filosofie, vanuit de overtuiging dat Griekse denkers bij hun beschrijvingen van de mens, het menselijk verlangen en de plaats van de mens in de werkelijkheid, oog hadden voor aspecten die in de moderne tijd ten gunste van andere aspecten verwaarloosd zijn. Het gaat om mensen. Hij benadert de Griekse filosofen vanuit een respectvolle argwaan ten opzichte van traditionele opvattingen. Zijn systematische uitgangspunt is, dat een terugkeer naar het taalgebruik, de cultuur, de concrete omstandigheden en de persoonlijkheid van een filosoof als mens, dichter in de buurt van diens denken komt dan de trouw aan de traditie, die vaak een blinde plek heeft voor overgeleverde vooronderstellingen. Zo ontstaat een figuurlijke en taalkundig meestal ook letterlijke vertaling naar onze moderne cultuur, waardoor filosofen of een wereldbeeld opeens in een nieuw licht verschijnen. Meestal wordt dit als verrassend, verfrissend, vernieuwend, maar soms ook als verwarrend beoordeeld. Schomakers heeft een voorkeur voor lastige abstracte teksten.
Vroegste denkers en tragici Schomakers heeft zich met vroege Griekse denkers als Parmenides en Heraclitus beziggehouden en heeft van beide een nieuwe antropologie gereconstrueerd, waarin het aanwezige van het afwezige, naast ontvankelijkheid voor het proces en het zelf een rol spelen. In zijn studies van Griekse tragedies, zoals Oedipus heerst, Antigone, Het oog van Euripides (over Alcestis), De tranen van Electra, en Het nut van de tragedie, opgenomen in zijn vertaling van Aristoteles Over poëzie vormt de verweving van vrijheid, gegevenheid en constellatie steeds het voornaamste thema.
Neoplatonisme en Dionysius de Areopagiet Een belangrijke focus in zijn aandacht voor Griekse filosofie is het verlangen naar een alle grenzen overschrijdende ervaring van een eerste beginsel of een god in de werken van Proklos en Dionysius de Areopagiet. Zijn Engelse en Duitse publicaties op dit gebied worden internationaal geprezen. In samenwerking met Ernst-Otto Onnasch verzorgde hij een Grieks-Duitse uitgave van Proclus’ hoofdwerk Theologische Grundlegung (2015). Van Dionysius vertaalde hij Over mystieke theologie en Over de hemelse hiërarchie en hij corrigeerde minutieus de vertaling van diens Verzamelde Werken door Michiel ter Horst (2015).
Aristoteles Zwaartepunt van Schomakers aandacht, en van zijn denken, is Aristoteles. Sinds hij getroffen werd door diens uitspraak dat “de ziel in zekere zin alle zijnden” is, “namelijk als mogelijkheid” heeft die gedachte hem niet meer losgelaten. Dit heeft op een stille manier ook zijn eigen denken coördinaten heeft gegeven. Schomakers’ overtuiging dat Aristoteles de meest geniale filosoof ooit is, heeft hij nooit gerelativeerd. Vooral de zielsleer van Aristoteles met haar subtiele vorm van dualisme wordt door Schomakers als briljant, visionair en urgent verdedigd, onder meer in zijn veelgeprezen Grieks-Nederlandse uitgave met commentaar van De anima/Over de ziel. Ook Aristoteles’ opvattingen van geluk, de ontwikkeling van het leven, en de inbedding van het leven in een procesmatige werkelijkheid sturen het denken van Schomakers zelf. Sinds 2019 werkt hij aan een groot onderzoek ‘Aristotle on Thinking’, waarin hij de cruciale, technische en elke keer opnieuw bestudeerde passages over denken (noein) in de verschillende boeken van Aristoteles voor het eerst in hun onderlinge samenhang onderzoekt en interpreteert in opdracht van de Iona Stichting. Gaande dat project vertaalde hij de Metafysica, een ‘geweldige en indrukwekkende prestatie’ van een ‘groot stilist en taalkunstenaar’, aldus de recensent Paul van Tongeren.
Essays In zijn essays, die meestal de lengte van een boek hebben, onderzoekt Schomakers vaak vanuit een perspectief waarin ‘verlangen’ een rol speelt de structuren van het menselijk bestaan en van de meest fundamentele ervaringen daarvan, zoals verlies, verdriet, liefde, transformatie, zelf, autonomie en ontvankelijkheid. Zijn essays worden geprezen om hun prachtige stijl, subtiel psychologisch inzicht en de vanzelfsprekendheid waarmee hij de menselijke actualiteit in de geschiedenis weet te plaatsen. Het begin van de melancholie haalde de shortlist van de Socrates-beker (een jaarlijkse prijs voor het meest urgente filosofische publieksboek) en werd bekroond met de tweejaarlijks toegekende Grote Van Helsdingenprijs voor het beste boek op het grensgebied van filosofie en psychiatrie. Verlangen opnieuw (2023) en Het moment (2024) stonden beide op de longlist van de Socrates-beker.
Persoonlijk leven Schomakers heeft op verscheidene plaatsen gewoond en gewerkt (Amsterdam, Brussel, Groningen, Leuven, Boedapest, Baarn, Antwerpen) en heeft daarbuiten veel gereisd. Zijn verblijven in de hoge Andes en op Cuba hebben tot fototentoonstellingen van landschappen en portretten (levensverhalen) geleid. Nu woont, wandelt, werkt hij, met zijn vrouw, in een klein dorp in de Waalse Ardennen.
Bibliografie Hölderlin. Hyperion. Vertaling en nawoord, Amsterdam Het verlangen naar de werkelijkheid. Over de fragmenten van Parmenides van Elea, Amsterdam (dissertatie) Pseudo-Dionysius de Areopagiet. Over mystieke theologie. Vertaling en essay Ben Schomakers, Kampen (red.) Levende aandacht. Opstellen voor Cornelis Verhoeven, Baarn (in samenwerking met Bruno Nagel) Robert Solomon, Een andere geschiedenis van de filosofie, Amsterdam (vertaling) Aristoteles. Over poëzie. Vertaling, inleiding, annotatie en nawoord, Leende Aristoteles. De ziel. Vertaling, inleiding, aantekeningen, Leende [2000-2007] (red.) Marginalia-reeks, Budel, 21 delen, in samenwerking met eerst Cornelis Verhoeven, later Rudi te Velde Plato. Zevende brief. Ingeleid en vertaald door Cornelis Verhoeven en Ben Schomakers, Budel Pseudo-Dionysius de Areopagiet. Over mystieke theologie. Vertaling, essay en nawoord Ben Schomakers, Budel (sterk gewijzigde en uitgebreide herdruk van ) (red.) Op het tweede oog. Over het denken van Cornelis Verhoeven, Budel Oog voor het ene. Over Parmenides van Elea. Vertaling, commentaar en interpretatie door Ben Schomakers, Budel De kern van het zijnde. Een inleiding tot de Metafysica van Aristoteles, Budel Aristoteles. Metafysica. Boek I-VI, Grieks, vertaling, essays Ben Schomakers, Budel Aristoteles. Problemen. 415 Vragen over melancholie, wijn, muziek, liefde &c. Gekozen, vertaald en toegelicht door Jeroen Beets & Rein Ferwerda & Ben Schomakers, Budel De taal van de hemel. Over de engelen van Pseudo-Dionysius de Areopagiet, Zoetermeer Sophocles. Oedipus heerst. Vertaling en aantekeningen Ben Schomakers, met essays van Ben Schomakers, Marc De Kesel en Dirk De Schutter, Zoetermeer Aristoteles. Over de ziel. Vertaald, ingeleid, van aantekeningen voorzien door Ben Schomakers, Zoetermeer (sterk gewijzigde, uitgebreide en van een Griekse tekst voorziene heruitgave van ) (red.) De schoonheid van het nee. Essays over Antigone, Amsterdam (in samenwerking met Marc De Kesel) Sophocles. Antigone. Inleiding, vertaling en aantekeningen, Zoetermeer (red.) Spreken over de grens. Essays over Dionysius en de onkenbare God, Amsterdam Het begin van de melancholie. Over verdriet, verlangen en werkelijkheid, Utrecht Aristoteles. Metafysica in veertien hoofdstukken, Utrecht De tranen van Electra. Over vrijheid en Griekse tragedie, Borgerhout Verlangen opnieuw. Over Aristoteles, liefde en echtheid, Amsterdam Het oog van Euripides, Kalmthout Heraclitus. Alle woorden. Inleiding, vertaling & aantekeningen, Amsterdam Het moment. Over Heraclitus en aanwezigheid, Amsterdam Aristoteles. Metafysica in veertien hoofdstukken. Vertaling, verantwoording, nawoord, aantekeningen, Amsterdam Marcus Aurelius. Voor eigen gebruik. Vertaling, nawoord & aantekeningen, Amsterdam
Categorie:Nederlands filosoof Categorie:Nederlands essayist