thumb|Gelaagd stollingsgesteente in de kritieke zone BG1 van het Bushveldcomplex in de buurt van Steelpoort, Zuid-Afrika. Zwarte chromitiet en lichtgekleurde anorthosiet wisselen elkaar af. Een gelaagde intrusie of stratiforme intrusie is een intrusief lichaam waarin een duidelijke gelaagdheid voorkomt. De lagen bestaan uit stollingsgesteente van verschillende chemische en mineralogische samenstelling. Gelaagde intrusies hebben meestal overwegend een plaatvorm of de vorm van een lopoliet. Ze kunnen een oppervlakte van honderden tot duizenden km2 beslaan. Gewoonlijk is de dikte enkele honderden meters tot een kilometer. Wegens de concentratie van mineralen in lagen zijn gelaagde intrusies voor de mijnbouw een belangrijke bron van erts van zeldzame metalen zoals goud, nikkel en platina.
In gelaagde intrusies kan de gelaagdheid net zo goed ontwikkeld zijn als in sedimentair gesteente. Er is bij stollingsgesteente echter een spectrum aan mogelijkheden: de gelaagdheid kan ook minder duidelijk zijn. In een laag vormen grotere kristallen een cumulaat. Deze onderscheiden zich van een later gekristalliseerde grondmassa, de "intercumulus". Vaak zijn de cumulaatkristallen later over de grondmassa heen gegroeid, die daardoor deels is verdwenen.
Kristalfractionatie speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van gelaagde intrusies. Hoewel magmatische gelaagdheid kan ontstaan door het bezinken van kristallen, is dit duidelijk niet altijd het geval. Volgens de wet van Stokes horen grotere kristallen sneller te bezinken, maar in de praktijk worden lagen met grotere kristallen boven lagen met kleinere kristallen aangetroffen.Best (2003) In zulke gevallen is aannemelijk dat de kristallisatie in de intrusie geconcentreerd in een laag plaatsvond. Een ander mechanisme dat gelaagdheid kan veroorzaken is convectiestroming in een magmareservoir. Vermenging en vervuiling kunnen ook een belangrijke rol spelen. De meeste gelaagde intrusieve complexen laten bewijs zien dat ze in de loop van de tijd meerdere malen aangevuld werden met nieuw magma.
Het grootste gelaagde intrusieve complex ter wereld is het Precambrische Bushveldcomplex in Zuid-Afrika, dat een oppervlak van ongeveer 65.000 km2 heeft. Het bestaat uit een afwisseling van mafisch en ultramafisch gesteente en werd ongeveer 2 miljard jaar geleden gevormd door de decompressie van een mantelpluim. Andere gelaagde intrusies zijn het Sudburycomplex in Ontario (Canada), het Skaergaardcomplex in Groenland, het Stillwatercomplex in Montana en de Great Dyke in Zimbabwe.
Categorie:Structurele geologie Categorie:Petrologie