Veiligheid van transportcorridors is het vakgebied binnen de veiligheidskunde dat zich bezighoudt met risico's die ontstaan wanneer meerdere infrastructuursystemen ruimtelijk dicht bij elkaar worden aangelegd of gebruikt. Voorbeelden van dergelijke infrastructuren zijn autosnelwegen, spoorlijnen, pijpleidingen, hoogspanningsverbindingen en vaarwegen.
Het onderzoek naar transportcorridors combineert inzichten uit risicoanalyse, transportveiligheid, veiligheidstechniek en ruimtelijke ordening. Het doel is om onder andere door risicoanalyse te komen tot begrip en beheersing van incidenten en de mogelijke gevolgen voor mens, infrastructuur en omgeving.
Infrastructuurinterdependentie alt=Schematische weergave van afhankelijkheden in de brandstofvoorziening, vanaf het oppompen van olie tot de levering aan huis of tankstation |miniatuur|Afhankelijkheden in de brandstofvoorziening
Wanneer verschillende infrastructuursystemen dicht bij elkaar worden aangelegd, kunnen zij functioneel of fysiek van elkaar afhankelijk worden. In de literatuur wordt dit aangeduid als infrastructuurinterdependentie.Rinaldi, S., Peerenboom, J. & Kelly, T. (2001). "Identifying, Understanding, and Analyzing Critical Infrastructure Interdependencies". IEEE Control Systems Magazine.
Interdependentie kan verschillende vormen aannemen, zoals fysieke afhankelijkheid (bijvoorbeeld gedeelde ruimte of constructies), operationele afhankelijkheid (zoals energievoorziening voor transportsystemen) of informatieve afhankelijkheid via digitale netwerken.
Achtergrond miniatuur|Gelderse Corridor in het Nederlands Rivierengebied bij Dodewaard, 2026: Rivieren: Nederrijn, Linge en Waal; Wegen: A15, dijkwegen, binnenwegen; Spoor: Betuweroute, lijn Elst – Dordrecht; Nutsvoorzieningen: waterzuivering en riolering, hoogspanningslijnen, onderstations en zonnepark.
In veel landen worden verschillende vormen van infrastructuur gebundeld in zogenaamde transportcorridors. Het bundelen van infrastructuur kan voordelen bieden voor logistiek, ruimtegebruik en economische ontwikkeling. Tegelijkertijd kan deze ruimtelijke clustering leiden tot complexere veiligheidsvraagstukken.
Transportcorridors worden in infrastructuurplanning en ruimtelijke ordening gebruikt om verschillende transport- en energiesystemen ruimtelijk te bundelen.Rodrigue, J-P., Comtois, C. & Slack, B. (2020). The Geography of Transport Systems. Voorbeelden zijn combinaties van autosnelwegen, spoorlijnen, pijpleidingen, hoogspanningsverbindingen en vaarwegen binnen één corridor.
Ook op internationaal niveau worden transportcorridors gebruikt voor de planning van infrastructuur. Binnen de Europese Unie wordt het concept toegepast in het Trans-European Transport Network (TEN-T), waarin belangrijke Europese transportcorridors worden gedefinieerd en ontwikkeld.European Commission (2013). TEN-T Core Network Corridors.
Wanneer dergelijke infrastructuren dicht bij elkaar liggen, kunnen incidenten in één systeem gevolgen hebben voor andere systemen in dezelfde corridor. Dit vormt een belangrijk aandachtspunt binnen de veiligheidskunde.
Cascaderisico's Een belangrijk aspect van corridorveiligheid is het ontstaan van kettingreacties tussen infrastructuren. Wanneer infrastructuren ruimtelijk dicht bij elkaar liggen kan een incident in één systeem leiden tot vervolgschade in andere systemen. Dit verschijnsel wordt in de veiligheidskunde vaak aangeduid als een vorm van cascade-effect of cascading failure. In industriële veiligheid worden dergelijke kettingreacties vaak aangeduid als domino-effect.Cozzani, V., Tugnoli, A. & Salzano, E. (2014). Domino Effects in the Process Industries. Elsevier.
Voorbeelden zijn: een ontsporing van een trein waarbij een naastgelegen pijpleiding wordt beschadigd; een explosie bij transport van gevaarlijke stoffen die schade veroorzaakt aan nabijgelegen infrastructuur; een brand bij energieopslag die elektriciteitsvoorzieningen of communicatienetwerken verstoort.
Risicoanalyse miniatuur|2020: Een pijpleiding (rood) kruist de Missouri en moet vervangen worden door een leiding (grijs) onder de rivier door, die gassen en vloeistoffen kan transporteren. Het risico van een olielek onder de rivier (worst-case-scenario) wordt beoordeeld.
Na aanklikken is het hele document (pdf) te lezen.|pagina=9 Bij de beoordeling van transportcorridors worden methoden uit de risicoanalyse toegepast. Een veelgebruikte benadering is het bepalen van risico als het product van kans en gevolg van een incident.
Factoren die in dergelijke analyses worden meegenomen zijn onder meer: frequentie van transportincidenten; aard en hoeveelheid van vervoerde stoffen; afstand tussen verschillende infrastructuren; mogelijke domino-effecten; impact op bevolking en omgeving.
Onderzoek Wetenschappelijk onderzoek naar transportcorridors wordt uitgevoerd binnen disciplines zoals civiele techniek, transportplanning en veiligheidskunde.
Onderzoek naar de veiligheid van geclusterde infrastructuur is onder meer uitgevoerd door Nils Rosmuller, die het effect van ruimtelijke clustering van transportinfrastructuur op risicoanalyse bestudeerde.Rosmuller, N. (2001). Safety Analysis of Transport Corridors. TRAIL Thesis Series, TU Delft. Zijn proefschrift Safety Analysis of Transport Corridors (2001) beschrijft methoden voor het analyseren van risico's binnen transportcorridors.
Latere studies onderzochten daarnaast het effect van ruimtelijke clustering van infrastructuur op risico's binnen transportcorridors.Rosmuller, N. & Van der Heijden, R. (2002). "The Impact of Spatial Clustering of Transport Infrastructure on Risk". Environment and Planning A.
Relatie met de energietransitie Anno 2026 wordt corridorveiligheid ook in verband gebracht met de energietransitie. Nieuwe energie-infrastructuren, zoals waterstoftransport, batterijopslag en elektrische mobiliteit, worden vaak geïntegreerd in bestaande transportcorridors. Dit roept nieuwe veiligheidsvragen op over de interactie tussen energie-infrastructuur en bestaande transport- en logistieke systemen.
Zie ook Kritieke infrastructuur
Referenties
Literatuur Rosmuller, N. (2001). Safety Analysis of Transport Corridors. TRAIL Thesis Series, TU Delft. Rosmuller, N. & Van der Heijden, R. (2002). "The Impact of Spatial Clustering of Transport Infrastructure on Risk". Environment and Planning A. Cozzani, V., Tugnoli, A. & Salzano, E. (2014). Domino Effects in the Process Industries. Elsevier. Rinaldi, S., Peerenboom, J. & Kelly, T. (2001). "Identifying, Understanding, and Analyzing Critical Infrastructure Interdependencies". IEEE Control Systems Magazine. Haimes, Y. (2009). "On the Definition of Resilience in Systems". Risk Analysis. Rodrigue, J-P., Comtois, C. & Slack, B. (2020). The Geography of Transport Systems. European Commission (2013). TEN-T Core Network Corridors.
Categorie:Verkeersveiligheid Categorie:Infrastructuur