De Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) is een Nederlands keurmerk dat meet in welke mate organisaties mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst nemen of begeleiden. Het keurmerk is begin 21e eeuw ontwikkeld door TNO en wordt beheerd door de Stichting PSO Nederland.
Achtergrond In 2008 lanceerde Stichting PSO Nederland het initiatief om sociaal werkgeverschap meetbaar en erkend te maken. TNO ontwikkelde vervolgens de PSO-methodiek in nauwe samenwerking met bedrijven uit uiteenlopende sectoren — waaronder Heijmans, Trigion, Asito en Deen Supermarkten — en SW-bedrijven zoals WNK, Caparis, Pantar en Soweco. In 2012 werd het eerste PSO-certificaat toegekend.
De groeiende toepassing van de PSO bij aanbestedingen als alternatief voor de Social Return-verplichting leidde in 2017 tot vernieuwde governance en de formalisering van PSO Nederland als beheerder namens TNO. Per 2025 zijn ruim 3.000 organisaties in Nederland PSO-gecertificeerd.
Werking De PSO-score wordt berekend op basis van het aandeel medewerkers uit de PSO-doelgroep in de totale bezetting van een organisatie, uitgedrukt als percentage van de loonsom. De directe en indirecte sociale bijdragen worden bij elkaar opgeteld tot een totaalscore en vergeleken met PSO-normen die zijn gebaseerd op de landelijke Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) van TNO. Naast directe inzet telt ook ketenstimulering mee: inkoop bij andere PSO-gecertificeerde organisaties en SW-bedrijven verhoogt de score.
De beoordeling wordt uitgevoerd door DEKRA, DNV, Kiwa en TÜV Rheinland. Het certificaat is maximaal twee jaar geldig, waarna een hercertificeringsaudit verplicht is.
De PSO-normen worden periodiek bijgesteld door TNO en sluiten sinds versie 2.3 aan bij de Europese CSRD-rapportageverplichting voor inclusief werkgeverschap.
Groei Het aantal PSO-gecertificeerde organisaties is tussen 2012 en 2023 sterk gestegen. Waren er eind 2014 iets meer dan 100 gecertificeerde organisaties, in december 2023 waren dat er circa 1.400 exclusief Aspirant-status. In 2023 bestond bijna 70% van de toegekende PSO-aanvragen uit verlengingen van bestaande certificaten. De meeste gecertificeerde organisaties komen uit de bouwnijverheid (21,9%) en de groenvoorziening (13,1%). Noord-Brabant telde met 181 hoofdaanvragers het hoogste aantal gecertificeerde organisaties per provincie.
Doelgroep De PSO-doelgroep omvat personen met een arbeidsbeperking (WIA, Wajong, voormalig WSW), langdurig werklozen, statushouders, personen met een bijstandsuitkering en andere kwetsbare groepen.
Treden Trede Naam KenmerkTrede 1 Bewust Eerste stappen richting inclusief werkgeverschapTrede 2 Actief Structurele aanpak voor sociaal ondernemenTrede 3 Voorloper Behoort tot de top van sociaal ondernemen in Nederland30+ Koploper Hoogste onderscheiding; erkend koploper in Nederland De vereisten per trede zijn vastgelegd in de PSO-normen die periodiek door PSO Nederland worden bijgesteld.
Organisaties die de intentie hebben om socialer te ondernemen kunnen daarnaast een Aspirant-status behalen als startpunt richting een trede.
Gebruik bij aanbestedingen De PSO wordt door meer dan 230 Nederlandse gemeenten, provincies en rijksdiensten gebruikt als selectie- of gunningscriterium bij aanbestedingen. De Aanbestedingswet (2016) biedt publieke opdrachtgevers de mogelijkheid opdrachten voor te behouden aan organisaties waarvan minimaal 30% van het personeel bestaat uit mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Ook in de corporatiesector wordt de PSO toegepast. Woningcorporaties gebruiken het keurmerk zowel intern als in inkoopcontracten met leveranciers, waarbij het PSO-certificaat de controle op sociale prestaties van ketenpartners vereenvoudigt.
Grote commerciële bedrijven passen de PSO toe als meetinstrument voor hun inclusiebeleid. VodafoneZiggo beschreef hoe het keurmerk hun sociale inkoop en personeelsbeleid meetbaar maakt, en hoe PSO-certificering voordeel oplevert bij overheidsaanbestedingen met een SROI-verplichting.
De PSO is verwant aan maar onderscheiden van de SROI-verplichting.
Hercertificering Omdat het PSO-certificaat maximaal twee jaar geldig is, moeten gecertificeerde organisaties periodiek een hercertificeringsaudit ondergaan.
Veelvoorkomende knelpunten zijn onvolledige bewijsdossiers, teruglopende bezetting en onbenut gebruik van ketenstimulering.
Alle gecertificeerde organisaties zijn raadpleegbaar via het openbare PSO-register.
Zie ook Sociaal rendement Participatiewet Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
Externe links PSO Nederland (officiële website) PSO-register (openbaar register gecertificeerde organisaties) TNO — Handleiding Prestatieladder Socialer Ondernemen versie 2.5 PSO Hercertificering — informatiegids over het verlengingsproces Wat is het verschil tussen PSO en Social Return (SROI )? - SocialReturn.eu
Categorie:Keurmerk