Het getijden- en huishoudboek van Charles de Claveyson (Frans: livre d'heures et de raison de Charles de Claveyson) is een getijdenboek van het midden van de vijftiende eeuw, aangevuld met huishoudkundige notities van edelman Charles de Claveyson, die in de zestiende eeuw eigenaar was van het handschrift. Het boek wordt bewaard in de departementale archieven van Drôme in het Franse Valence.
Beschrijving Het handschrift is samengesteld uit 84 folia van perkament. De codex is 26,5 cm hoog en 18,5 cm breed. Hiermee is hij groter dan de meeste getijdenboeken. De teksten zijn dan ook verdeeld over twee kolommen van 23 regels. De teksten zijn geschreven in gotisch schrift, de schwabacher variant die gebruikt werd in de vijftiende eeuw. De letters zijn geschreven in zwarte inkt, uitgezonderd de hoofdletters, titels en cijfers die in rode of blauwe inkt zijn geschreven. De marges en de hoeken van de folia zijn verlucht met planten- en bloemmotieven.
Het getijdenboek bevat maar een geschilderde miniatuur, op folium 14. Dit blad maakte oorspronkelijk geen deel uit van het getijdenboek en werd op latere datum ingevoegd. De miniatuur stelt de kruisiging van Christus voor. Volgens conservator François Avril is deze voorstelling gemaakt omstreeks 1480 door een artiest uit de Zuidelijke Nederlanden of omstreken. De marges van folium 14 zijn rijker versierd en bevatten als enige ook dieren tussen de planten en bloemen. François Avril schrijft de verluchting in de marges toe aan de meester van de Roman de la Rose uit Wenen, die actief was in Lyon tussen 1425 en 1465.
Het eerste folium en de laatste zeven folia van het handschrift zijn niet afgewerkt. Enkel de lijnen in rode inkt om kolommen en regels te scheiden werden aangebracht. Op deze laatste folia heeft Charles de Claveyson aan het einde van de zestiende eeuw eigenhandig notities geschreven.
Het handschrift is in de moderne tijd ingebonden met twee papieren schutbladen in een kaft van rood fluweel.
Geschiedenis Het handschrift werd gemaakt in een atelier en bevat geen gepersonaliseerde inhoud. Het werd gemaakt tussen 1440 en 1450. De eerste bekende eigenaar was Pierre de Claveyson (1511-1560). Zijn zoon Charles schreef in zijn huishoudboek dat hij het handschrift heeft geërfd van zijn vader. Charles de Claveyson overleed na 1622 en zijn dochter Laurence (geboren 1595) erfde zijn huisraad en dus mogelijk ook het handschrift. Zij was gehuwd met Hugues de Lionne, heer van Lesseins.
Het handschrift werd in 1957 aangekocht door de Société de sauvegarde des monuments anciens, en werd door dit genootschap geschonken aan de departementale archieven van Drôme waar het sindsdien wordt bewaard onder nummer J 384.
Inhoud Het getijdenboek is geschreven in het Latijn. Het is gemaakt 'ad usum Romanum' maar heeft een atypische samenstelling. Het begint niet met een kerkelijke kalender - het eerste folium is blanco gebleven - maar direct met de vier evangeliën. Er volgt een verkorte psalter. Na het verluchte folium 14 volgen de gebeden gericht aan de maagd Maria. Het handschrift eindigt met een litanie aan de tienduizend martelaren. De gebeden voor de doden, waarmee het getijdenboek waarschijnlijk moest eindigen, zijn niet opgenomen.
Op de blanco gelaten folia op het einde van het manuscript heeft Charles de Claveyson op acht bladzijden in het Frans zijn huishoudboek geschreven. Een huishoudboek bevat gewoonlijk de huishoudelijke rekeningen aangevuld met annotaties over de familie of de omgeving van de schrijver. De Claveyson heeft zich echter beperkt tot het neerschrijven van zijn familiegeschiedenis. Hij werd op 30 maart 1547 geboren in het kasteel van Claveyson als zoon van Pierre de Claveyson en Madeleine de Monteynard. Zijn peetvader was de bisschop van Viviers. Charles de Claveyson was een fervente katholiek en had nauwe banden met de jezuïeten. Uit zijn eerste huwelijk in 1574 met Elisabeth de Bauffremont werden dertien kinderen geboren, waarvan er zes de volwassen leeftijd bereikten. Zijn huishouden werd in 1590 getroffen door de pokken waarbij zijn echtgenote en twee jonge kinderen stierven. Hij huwde een tweede maal met Renée du Peloux in 1591 en uit dit huwelijk werden nog vier kinderen geboren, van wie enkel dochter Laurence de volwassen leeftijd bereikte. Het huishoudboek stopt in 1597 bij de geboorte van de jongste zoon, Claude.
Externe link Foto's van het getijden- en huishoudboek van Charles de Claveyson - J 384 op de website van Archives départementales de la Drôme.
Bron Un manuscrit médiéval : le livre d'heures et de raison de Charles de Claveyson (december 2024), Archives départementales de la Drôme, Geraadpleegd op 14 maart 2026.
Charles de Claveyson Categorie:15e-eeuws boek