Piero Bartezzaghi (Vittuone, 18 november 1933 – Milaan, 9 oktober 1989) was een Italiaanse puzzelmaker (enigmista), een van de bekendste auteurs binnen de klassieke Italiaanse puzzeltraditie. Hij werd vooral beroemd door zijn kruiswoordpuzzels voor La Settimana Enigmistica.
Biografie Bartezzaghi groeide op in een arbeidersgezin in de provincie Milaan. Thuis werd voornamelijk dialect gesproken; het Standaarditaliaans ontdekte hij op school en via boeken uit rondreizende bibliotheken, waar hij een grote passie voor taal ontwikkelde. Op dertienjarige leeftijd stuurde hij zijn eerste zelfgemaakte kruiswoordpuzzel naar La Domenica del Corriere, dat deze ook publiceerde. In 1949 begon hij zijn langdurige samenwerking met La Settimana Enigmistica.
Hoewel hij was opgeleid tot chemisch technicus en werkte bij Montecatini in Ferrara, bleef hij op afstand puzzels maken voor La Settimana Enigmistica. In 1960 kreeg hij een vaste aanstelling bij de redactie, waar hij uitgroeide tot een van de belangrijkste auteurs. Naast kruiswoordpuzzels maakte hij ook cryptogrammen en poëtische puzzels, die hij onder pseudoniem publiceerde, waaronder Zanzibar, Duca d’Alba en Vittuone.
Bartezzaghi stond bekend om zijn grote taalvaardigheid, encyclopedische kennis en nauwkeurige werkwijze. Zijn belangrijkste hulpmiddelen waren een Italiaans woordenboek en de Garzantine‑encyclopedieën. Hij bleef werken tot twee uur voor zijn overlijden aan een hersentumor in 1989. Zijn ongepubliceerde puzzels verschenen nog tot augustus 1990, waarna zijn oudste zoon Alessandro Bartezzaghi hem opvolgde. Zijn andere zonen werden respectievelijk taalwetenschapper en journalist.
Il Bartezzaghi Vanaf de jaren vijftig creëerde Bartezzaghi een beroemd vrij schema‑kruiswoord dat op pagina 41 van La Settimana Enigmistica verscheen, ondertekend als (P. Bartezzaghi). Onder liefhebbers werd het bekend als Il Bartezzaghi. Het kruiswoord stond bekend om zijn hoge moeilijkheidsgraad en werd een begrip buiten de puzzelwereld. In 1976 werd het zelfs genoemd in een toneelstuk van Aldo De Benedetti als metafoor voor iets zeer ingewikkelds.
Bartezzaghi vernieuwde de Italiaanse puzzeltraditie door moderne elementen toe te laten, zoals buitenlandse woorden, merknamen, neologismen en actuele verwijzingen. Ook gebruikte hij het volledige 26‑letterige alfabet, wat taalpuristen choqueerde.
Werken Quello che volevo (1999), een postume bundel met zijn poëtische puzzelcomposities.
Onderscheidingen In zijn geboorteplaats Vittuone werd een plein naar hem vernoemd.
Culturele impact Bartezzaghi wordt genoemd in diverse liedjes en films, waaronder: Klaxon van Matrioska Torcida van Coez en Briga La stessa estate van Giancane de film Forever Young (2016) van Fausto Brizzi het nummer Bartezzaghi van Armani Doc
Categorie:Italiaans puzzelmaker Categorie:Italiaans schrijver