Naomi Velissariou (Bilzen, 1984) is een Grieks-Belgische theatermaakster. In haar werk verkent ze thema's zoals zelfhaat, misogynie en faalangst en staat de notie van 'lijden' centraal, meer bepaald het lijden van vrouwelijke personages van in de klassieke oudheid tot in de huidige beeldcultuur. Tussen 2018 en 2020 maakte ze het muziektheaterdrieluik Permanent Destruction, waarvoor ze verschillende theaterprijzen ontving. Als actrice speelde ze onder andere mee in de langspeelfilm Het Smelt van Veerle Baetens.
Biografie Velissariou werd geboren in het Limburgse Bilzen. Haar vader was van Griekse afkomst en leerde haar moeder kennen toen ze beiden werkzaam waren in de fabriek van Ford te Genk. Haar grootvader was als Griekse gastarbeider met zijn gezin naar België gekomen, om te werken in de steenkoolmijnen. Ze beschouwt haar eigen leven, door haar kleurrijke familie met een Vlaamse moeder en Griekse vader, als een moderne Griekse tragedie: “Mijn oma zou de beste actrice ter wereld zijn… als ze actrice was geweest”. Vanaf haar zevende zat Velissariou op de lagere school in het dorp Opglabbeek, waarover ze later in een interview vertelde: "Ik had het moeilijk als nieuwkomer op een kleine parochiale school en werd tijdens mijn lagereschooltijd zwaar gepest. ... Ze verzonnen iedere week een andere reden om mij buiten te sluiten. Ik vrees dat veel van mijn latere leven en carrière een compensatie voor dat pesten is geweest. Het werd een drijfveer om aan mezelf en de wereld te bewijzen dat ik de moeite waard ben."
De middelbare school volgde ze aan het Onze-Lieve-Vrouwlyceum in Genk, waar ze naar eigen zeggen "de hele westerse canon voor de kiezen kreeg". Ze verklaarde: "Mijn interesse in kunst is echt door die school gekomen. Ik ging in de avonden toneelles volgen. Op school had ik zes jaar lang Aeschylus, Euripides en Sophocles zitten te vertalen en ineens ontdekte ik de kracht van taal op een podium. Ik ontdekte dat ik betekenis kon toevoegen aan woorden door ze hardop uit te spreken. En dat mensen bereid waren om daarnaar te luisteren."
Vervolgens begon ze aan de theateropleiding Dora van der Groen aan het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium te Antwerpen, maar toen ze haar jaar moest overdoen, verkoos ze het om Theater- en Filmwetenschap te studeren aan de Universiteit Antwerpen. In 2009 behaalde ze daar een mastergraad. Daarop volgde de acteursopleiding van de Toneelacademie Maastricht, die ze in 2012 afrondde. In 2021 vertelde ze in een interview dat ze toen vooral "zelf op de planken wilde staan. Ik wilde spelen, maar ik werd op de Toneelacademie gedwongen om ook eigen werk te maken. Dat kwam na mijn afstuderen meteen van pas: omdat ik bij veel audities te oud werd gevonden voor de ‘jonge-actrice-rollen’ kreeg ik moeilijk werk, dus toen ben ik zelf concepten gaan schrijven." Ze vervolgde: "Ik ging me snel vervelen bij rollen waarbij ik niet verantwoordelijk was voor het geheel. ‘Acteren’ is voor mij ook het ontwerpen van een lichtplan dat me er monsterlijk doet uitzien. Het is niet alleen fysiek spel en tekstbehandeling, het is ook alles eromheen."
Toch speelde ze Medea in de gelijknamige voorstelling, die winnaar werd van de Ton Lutzprijs 2011 op het ITs Festival Amsterdam. In 2011/12 was ze ook als actrice te zien in Tartuffe, een productie van NTGent, in een regie van Dimiter Gotscheff, naast Koen De Sutter en Wim Opbrouck.
In 2012 jaar maakte ze ook haar eerste eigen voorstelling met Mr Jones, een solo waarin ze aan de hand van dramaturgische constructies een beeld schetste van de liefde. Samen met toneelschrijver Rik van den Bos baseerde ze zich op Le Bel Indifférent, een hommage van Jean Cocteau aan Édith Piaf, om een tribute to Amy Winehouse te maken. Deze voorstelling was haar eerste samenwerking met het Frascati Theater te Amsterdam.
Met A Tragedy (simplified) uit 2013 vermengde ze biografische elementen met de tragedie Elektra van Euripides. In een interview zei ze hierover: "Ik maakte van mezelf een personage om mijn verhaal universeel te maken, toegankelijk of herkenbaar voor het publiek. In de pers kreeg het verhaal achter de voorstelling veel aandacht, omwille van het politieke aspect dat iedereen er altijd graag in ziet. ... Na A Tragedy heb ik ook heel hard gevochten om niet in het hokje 'persoonlijk-documentair-migrantentheater' te worden geplaatst." De Theaterkrant schreef dat Velissariou "genadeloos afrekent met haar jeugd in de Vlaamse industriestad Genk, waarbij ze een ingenieuze vergelijking met de Hellenistische tragedies maakt." De Groene Amsterdammer berichtte over "een met veel vernuft en humor in elkaar gestoken vereenvoudigde schaduwtragedie waarin Genk, de mijnen en de Ford-fabrieken het decor vormen voor een prachtige vertelling, waarin the medium en the message naadloos samenvallen, in de betekenis dat het vertellen zelf de catharsis oplevert." In 2014 won ze de TAZ KBC Jongtheatermakersprijs voor deze voorstelling.
In 2013 maakte ze met performancecollectief Urland de voorstelling Kwartet: een powerballad, dat gebaseerd was op het werk van Duitse auteur Heiner Müller. Naast Velissariou bestond dit collectief uit Ludwig Bindervoet, Thomas Dudkiewicz, Marijn Alexander de Jong en Jimi Zoet. De Theaterkrant noemde de voorstelling "oorverdovend. De oordopjes die aan het begin van de voorstelling worden uitgedeeld blijken geen overbodige luxe."
Voor I SEE YOU, dat in 2014 in premiere ging, werkte ze opnieuw samen met Rik van den Bos, voor een "deconstructie" van Huis Clos van Jean-Paul Sartre in het kader van de hedendaagse reality-tv.
Als actrice werkte Velissariou mee aan de voorstelling The Truth about Kate van regisseur Davy Pieters; volgens De Groene Amsterdammer "een meesterlijke voorstelling". De jury van Het Theaterfestival 2014 in De Singel in Antwerpen noemde haar vertolking "een krachttoer, fenomenaal gespeeld door de jonge Vlaamse Naomi Velissariou."
Haar voorstelling Intervention (2015) werd omschreven als "een spelshow annex sitcom over identiteit." De Theaterkrant had het over "identiteit, of eigenlijk: hoe identiteit overkomt op anderen. Hoe je jezelf presenteert als er iemand in de buurt is. Of zelfs als er niemand is, maar er toch altijd ‘een derde oog’ lijkt mee te kijken."
Met Q&A (2016) maakte Velissariou een "hedendaagse mythe over de maatschappelijke angst, schuld, verantwoordelijkheid en de relativiteit van winst en verlies." De Volkskrant had het over "een ambitieus idee met troebele uitwerking" en De Theaterkrant noemde het "een weerbarstig en ontregelend geheel." Het Parool nam de voorstelling op in zijn 'dagtips'.
Velissariou werkte als actrice mee aan verschillende langspeelfilms. Voor Out of Love (2016), het speelfilmdebuut van Paloma Aguilera Valdebenito, nam ze de hoofdrol op zich. In Cobain van Nanouk Leopold uit 2018 speelde ze naast Bas Keizer en Wim Opbrouck. In de krant De Morgen noemde ze haar personage "een droomrol": "Een heroïneverslaafde, hoogzwangere prostituee met een zoon van 15... En dan moet je weten dat ze in het scenario oorspronkelijk ook nog een afgezet been had! ... Ik denk dat elke acteur stiekem droomt van een personage dat zo extreem ver van zijn bed ligt. Bovendien vind ik het ook heel leuk om een moeder te spelen – ook in het theater." In 2023 vertolkte ze de rol van de "dranzuchtige moeder" in Het Smelt van regisseur Veerle Baetens, de verfilming van de roman van Lize Spit.
Met SONTAG uit 2017 maakte Velissariou geen biografische voorstelling over de schrijfster Susan Sontag, maar "een larger-than-life droomwereld, bevolkt door de demonen en iconen uit het werk van een van de meest spraakmakende denkers uit de 20ste eeuw." Volgens de Theaterkrant "een uitdagende en bij vlagen gedurfd irritante ervaring".
In 2017 ontving ze de Charlotte Köhler Prijs, een aanmoedigingsprijs voor jong talent van het Prins Bernhard Cultuurfonds. De jury had het over "een eigen signatuur die benieuwd maakt naar haar verdere ontwikkeling."
In de periode 2018-2020 maakte ze het "post-dystopische" muziektheaterdrieluik Permanent Destruction, dat bestond uit The SK Concert (2018), The HM Concert (2019) en Pain Against Fear (2020). De muziek van de drie voorstellingen varieerde van techno tot trap, hardcore en punk en fungeerde als "een opzwepende verklanking van een duistere boodschap of 'melodrama op speed’." Voor de muziek werkte ze samen met producer Joost Maaskant. Permanent Destruction is zowel de titel van het muziektheaterdrieluik als de naam van hun muziekgroep. Deze trilogie kwam tot stand in samenwerking met Theater Utrecht.
The SK Concert was een theatraal concert dat geïnspireerd werd door het werk van de Britse toneelschrijver Sarah Kane, waarbij ze "het zwarte, van doodsdrift doordrongen gedachtegoed van Kane op een extreme manier hercontextualiseerde, door de teksten te plaatsen in de context van de opgefokte fuif- en hardcorecultuur van de jaren 1990." Deze "sexy show over zelfhaat en onbeantwoorde liefde, met dodelijk poëtische lyrics en een zwaar overstuurd geluidssysteem. Met genres variërend van R&B tot industriële hardcore en met overdadig gebruik van auto-tune en trap hop referenties" werd vertoond op verschillende festivals, waaronder SPRING in Utrecht, Oerol Terschelling, Over het IJ festival in Amsterdam, Lowlands festival, Het Theaterfestival in De Singel en Theater Aan Zee. De Theaterkrant oordeelde over de effectiviteit van de performance in een theaterzaal: "De opzet om vanuit zuigende hardcore en een zekere lelijkheid Kanes werk te hernemen is een goede zet, maar misschien heeft de voorstelling wel de rauwe kanten van een dronken popzaal nodig om echt aan een heftig onderwerp als autodestructie toe te komen." De Morgen schreef: "Moeten we nu raven als een gek of stil staan bleiten in een hoekje? ... The SK Concert is een intens, schizofreen theaterconcert dat hoofd en lijf uiteenscheurt." In 2019 won Velissariou de Regieprijs van het Nederlands Theater Festival voor The SK Concert.
Voor het tweede deel - The HM Concert - vond Velissariou opnieuw inspiratie bij de Duitse theatermaker Heiner Müller. Ze ontleedde diens werk "aan de hand van de thema’s vrouwenhaat, seksisme en feministisch extremisme, om af te rekenen met taboes uit de huidige beeldcultuur. Sentimenten als liefdesverdriet en vrouwenhaat zijn in die cultuur te mijden thema’s, omdat ze niet sexy of Instagram-waardig zijn." De Volkskrant noemde haar in een viersterren-recensie "een furieuze zwangere wraakgodin", omdat ze duidelijk in verwachting op het podium stond. De Theaterkrant schreef "tekstfragmenten van de Duitse toneelschrijver Heiner Müller worden een tweede leven gegund als songteksten. Flarden uit Kwartet, Medeamateriaal en De Hamletmachine vormen de basis voor de nummers, het ene met een pompende beat, een ander met een snerpende gitaarsolo of een duistere doomsfeer." Deze voorstelling was onder meer te zien op het SPRING festival in Utrecht, Oerol Terschelling, KVS Brussel en De Studio in Antwerpen.