De Vaas van de Negen Provincies (Frans: Vase des neuf Provinces) is een ruim twee meter hoge kristallen siervaas of bokaal in beaux-artsstijl in de collectie van het museum Grand Curtius in de Belgische stad Luik. Het kunstvoorwerp is ontstaan in de glas- en kristalfabrieken van Val-Saint-Lambert in Seraing. Het object werd vervaardigd voor de Wereldtentoonstelling van 1894 in Antwerpen en heeft als onderwerp de (destijds) negen provincies van België. De Vaas van de Negen Provincies behoort sinds 2017 tot het beschermd roerend erfgoed van de Franse gemeenschap in België (biens classés de la Communauté française). 'Vase des neuf provinces' op patrimoineculturel.cfwb.be, geraadpleegd 23 maart 2026 (gearchiveerde link).
Geschiedenis De bokaal is speciaal ontworpen voor de Wereldtentoonstelling van 1894, die dat jaar in Antwerpen plaatsvond. Het ontwerp is van de Fransman Léon Ledru (1855-1926), die vanaf 1888 in vaste dienst was van de Cristalleries du Val-Saint-Lambert, gesticht in 1826 en in de negentiende eeuw een van de toonaangevende kristalfabrieken in Europa. In de jaren 1890 produceerde de fabriek siervoorwerpen van kristal, waarbij een nieuwe, in 1891 in de Verenigde Staten ontdekte slijptechniek werd toegepast met zeer harde siliciumcarbide slijpschijven, die het mogelijk maakten het kristal dieper te slijpen. Deze 'Amerikaanse' slijpvorm is tot op de dag van vandaag het kenmerk van Val-Saint-Lambertkristal. Aan de vervaardiging van de siervaas voor de Antwerpse wereldtentoonstelling werden tweeduizend werkuren besteed door een team van dertig mensen.'Tijdlijn / 1894' op val-saint-lambert.com, geraadpleegd 23 maart 2026.
thumb|left|220px|De vaas in de kristaltoonzaal van Val-Saint-Lambert, ca. 1900 De siervaas was eigendom van de familie van een directeur van de kristalfabriek en stond jarenlang op een ereplaats in de toonzaal van de fabriek, later in een glazen vitrine bij de fabrieksingang. In 1926 was de vaas het pronkstuk bij de eeuwfeestviering van de fabriek. Vier jaar later werd de vaas getoond op de Wereldtentoonstelling van 1930 in Luik (Exposition internationale de la grande industrie, sciences et applications, art wallon ancien).
In 2006 besloten de eigenaren het kunstvoorwerp te verkopen op de internationale kunstbeurs TEFAF in Maastricht. Om dit stuk Belgisch erfgoed te behouden, sloeg een aantal instanties de handen ineen om te voorkomen dat het object het land zou verlaten. De vaas belichaamde in hun optiek de geschiedenis van de regio Luik en de expertise van de Luikse industrie en maakte om die reden deel uit van het erfgoed van de regio. De vaas werd vervolgens voor € 320.000 aangekocht door de gemeenten Luik en Seraing, de provincie Luik en het vastgoedbedrijf Société Immoval. In afwachting van de plaatsing in het museum Grand Curtius, dat pas in 2009 zou open gaan, zou de vaas tijdelijk worden tentoongesteld in het Glasmuseum, gevestigd in de voormalige abdij van Val-Saint-Lambert in Seraing. Dat ging niet door omdat het gebouw door een brand deels verwoest werd. Daarop werd de vaas tijdelijk tentoongesteld in de zuilengalerij van het Prinsbisschoppelijk Paleis van Luik.
Sinds 2009 is de Vaas van de Negen Provincies onderdeel van de vaste collectie van het Grand Curtius (inventarisnr. GC.VER.08a.2006.014045). In 2017 werd de vaas geclassificeerd als 'kunstschat' (trésor) van de Federatie Wallonië-Brussel (Franse Gemeenschap). Daarmee wordt de artistieke kwaliteit, zeldzaamheid en historische en/of kunsthistorische betekenis van het object erkend en kan tevens worden voorkomen dat het kunstvoorwerp naar het buitenland wordt verkocht.
Beschrijving thumb|Detail met wapen van de provincie Luik De Vaas van de Negen Provincies is 225 cm hoog en is samengesteld uit 82 onderdelen. De siervaas is geheel gemaakt van kristal en weegt ca. 200 kilogram.
De 82 onderdelen van massief kristal werden rijk versierd met geometrische motieven, palmetten en sterren. De decoratie van het centrale, eivormige deel volgt een verticale indeling in negen vlakken. Het hoofdthema is de verheerlijking van het Koninkrijk België, dat destijds bestond uit negen provincies, die alle met hun provinciewapen op de vaas vertegenwoordigd zijn: Antwerpen, Luik, Namen, West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Henegouwen, Limburg, Luxemburg en Brabant. De negen wapenschilden zijn op een brede fries geëtst ter hoogte van het wijdste deel van de vaas. Boven de wapenschilden bevinden zich negen sierlijk vormgegeven 'handvaten', die als een krans om het smallere bovendeel zijn geschikt. Tussen de handvaten, die slechts als versiering bedoeld zijn, bevinden zich stroken met ruitvormige patronen.
Het geheel wordt bekroond door de nationale leeuw van het wapen van België, gegoten in pâte de verre (gesmolten glas). Op de kokervormige sokkel waarop de leeuw is geplaatst staat de Franstalige wapenspreuk van België gegraveerd: L'union fait la force ("Eendracht maakt macht").
Categorie:Glaskunst Categorie:Beaux-arts Categorie:Cultureel erfgoed in Wallonië Categorie:Grand Curtius