Maurerische Trauermusik (KV 477; ook KV 479a) is een instrumentale compositie van Wolfgang Amadeus Mozart, geschreven in 1785 voor gebruik binnen de vrijmetselarij. Het werk geldt als een van de bekendste composities die Mozart voor gebruik binnen de vrijmetselarij schreef en ontstond ter gelegenheid van een maçonnieke herdenkingsplechtigheid in Wenen. Het autograaf bevindt zich in de Staatsbibliothek zu Berlin. Het werk heeft een duur van ongeveer vijf minuten en wordt doorgaans uitgevoerd als zelfstandig orkeststuk.
Ontstaan Mozart werd op 14 december 1784 ingewijd als Leerling-vrijmetselaar in de Weense loge Zur Wohltätigkeit. Hij werd op 7 januari 1785 bevorderd tot Gezel en kort daarna verheven tot Meester-vrijmetselaar. Naast zijn eigen loge bezocht Mozart regelmatig de loge Zur wahren Eintracht, geleid door de naturalist Ignaz von Born en beschouwd als een van de meest aristocratische loges van Wenen.
De Maurerische Trauermusik werd gecomponeerd in november 1785 en uitgevoerd tijdens een plechtige logebijeenkomst op 17 november 1785, ter nagedachtenis aan twee overleden vrijmetselaren: George August van Mecklenburg-Strelitz en Franz Esterházy von Galántha. Mozarts eigen vermelding in zijn thematische catalogus draagt het opschrift "juli 1785", wat doorgaans wordt beschouwd als een vergissing.
Bezetting en vorm De Maurerische Trauermusik bestaat in meerdere versies. De oorspronkelijke bezetting omvatte twee hobo's, één klarinet, één bassethoorn, twee hoorns en strijkers. In een latere fase voegde Mozart twee extra bassethoorns en een contrafagot toe, ter vervanging van de hoorns. De versie die doorgaans in druk verscheen na Mozarts dood – met alle blaasinstrumenten gecombineerd – is niet door Mozart zelf zo bedoeld en dateert van de postume uitgave uit 1805.
Het stuk is gecomponeerd in c mineur en heeft een langzaam, plechtig karakter. De muziek valt uiteen in drie secties: de buitenste secties staan in c mineur, het middendeel in es-groot. De blaasinstrumenten dragen het grootste deel van het melodische materiaal, terwijl de strijkers voornamelijk een ondersteunende harmonische rol vervullen.
Het middendeel wordt gekenmerkt door het gebruik van de gregoriaanse psalmtoon tonus peregrinus (In exitu Israel), een formule die in de liturgie wordt geassocieerd met Psalm 113/114 en met de goede-vrijdagliturgie. Mozart gebruikte deze psalmtoon later ook in zijn Requiem (KV 626).
De aanwezigheid van bassethoorns draagt bij aan de donkere, ingetogen klankkleur van het werk. Dit instrument werd door Mozart vaker gebruikt in muziek met een rouw- of plechtig karakter.
Maçonnieke symboliek In de musicologische literatuur zijn verschillende pogingen gedaan om symbolische betekenissen in de compositie te identificeren. Zo is gewezen op het gebruik van de tonus peregrinus en op bepaalde formele en numerieke structuren die in verband worden gebracht met vrijmetselaarssymboliek.
Dergelijke interpretaties, waaronder die van Philippe Autexier en Heinz Schuler, zijn echter niet onomstreden en worden niet door alle onderzoekers gedeeld.
Functie binnen de vrijmetselarij en historische context De Maurerische Trauermusik werd geschreven voor gebruik tijdens een maçonnieke herdenkingsplechtigheid en illustreert de rol van muziek binnen de rituele praktijk van de vrijmetselarij. In de Weense logecultuur van de jaren 1780 maakte muziek een integraal onderdeel uit van plechtige bijeenkomsten, niet alleen als omlijsting maar ook als drager van symbolische betekenis.
De compositie ontstond in een periode van hervormingen binnen de Weense vrijmetselarij. Op 11 december 1785 vaardigde keizer Jozef II het zogenaamde Freimaurerpatent uit, een decreet dat het aantal loges beperkte en bestaande loges dwong tot fusie. Mozarts loge Zur Wohltätigkeit ging daarbij op in de nieuwe loge Zur neugekrönten Hoffnung.
Betekenis en receptie De Maurerische Trauermusik wordt beschouwd als een van Mozarts meest geconcentreerde instrumentale werken uit zijn Weense periode. Het werk wordt regelmatig uitgevoerd en heeft een vaste plaats gekregen binnen het klassieke repertoire.
Zie ook
Vrijmetselaarsmuziek Requiem (Mozart)
Categorie:Compositie van Wolfgang Amadeus Mozart Categorie:Compositie voltooid in 1785