thumb|upright=1.5|1: Perilymfe, 2: Endolymfe, 3: Tectoriale membraan, 4: Orgaan van Corti, 5: Binnenste haarcellen, 6: Buitenste haarcellen. 7: Binnenste pilaarcellen, 8: Buitenste pilaarcellen, 9: Cellen van Deiters, 10: Steuncellen van Hensen, 11: Claudiuscellen, 12: Basilaire membraan, 13: Slakkenhuiskanaal (scala media), 14: Interne tunnel, 14a: Ruimte van Nuel, 14b: Externe tunnel, 15: Interne spiraalgroef, 16: Tympani ductus (scala tympani), 17: Lamina spiralis ossea, 18: Gehoorzenuw (cochleaire zenuw), 19: Efferente vezels van de gehoorzenuw, 20: Afferente vezels van de gehoorzenuw thumb|upright=1.5|Orgaan van Corti van een huiscavia. De steuncellen van Hensen zijn gevuld met donker gekleurde lipidedruppels De steuncellen van Hensen vormen een laag steuncellen rond de buitenste haarcellen in het orgaan van Corti in het slakkenhuis. Ze komen voor tussen de Claudius- en de cellen van Deiters. Ze hebben een brede bovenkant en een smalle onderkant, en zijn kolomvormig. Een belangrijk morfologisch kenmerk van de steuncellen van Hensen zijn de lipidedruppels, die vooral opvallen bij de derde en vierde winding van het slakkenhuis. Men denkt dat de lipidedruppels verband houden met het gehoorproces, omdat ze parallel lopen aan de innervatie. Een belangrijke structuur die zowel tussen de steuncellen van Hensen als tussen de haarcellen wordt aangetroffen, zijn de gap junctions. Deze bestaan uit connexines die een belangrijke rol spelen bij de distributie en verbinding tussen cellen; de gap junctions maken elektrische communicatie over lange afstanden mogelijk.
De steuncellen van Hensen spelen een cruciale rol in vele functies; ze fungeren als bemiddelaars ionenmetabolisme, de ruimtelijke K+-bufferroute en de innervatie van neuronen; en de purinerge receptoren in het celmembraan van de steuncellen van Hensen zijn belangrijk voor het creëren van een geschikte elektrische en micromechanische omgeving ter ondersteuning van haarcellen en voor het handhaven van de homeostase van het orgaan van Corti. Bovendien zijn de steuncellen van Hensen in sommige gewervelde dieren ook in staat om beschadigde haarcellen te regenereren; ze ondergaan fagocytose om de dode of beschadigde haarcellen te verwijderen en zowel nieuwe haarcellen als ondersteunende cellen in de celcyclus te brengen. Een van de redenen hiervoor is dat de ondersteunende cellen gedifferentieerd worden door de embryonale haarcellen, maar waarom de regeneratiefunctie niet in zoogdiercellen wordt aangetroffen, blijft onduidelijk. De steuncellen van Hensen worden momenteel onderzocht als veelbelovende doelwitten voor gentherapie en regeneratieve geneeskunde.
De steuncellen van Hensen zijn vernoemd naar de Duitse anatoom en fysioloog Victor Hensen (1835-1924).
Structuur De vorm van de steuncellen van Hensen verschilt afhankelijk van hun positie in het slakkenhuis; ze verschijnen als een enkele laag cellen in de basale winding en hebben een kubusvorm aan het apicale oppervlak. Ze bevatten kernen en microvilli, maar hebben een beperkt celmembraan. Daarnaast missen ze een endoplasmatisch reticulum en hebben ze weinig mitochondriën. Aan het apicale oppervlak bevinden zich vergrote, vrije structuren in de steuncellen van Hensen. Het cytoplasma van deze cellen is aan het apicale oppervlak iets dichter dan in de cellen van de basale winding. De vergrote structuren in de cellen, die het cytoplasma bijna volledig vullen, bestaan uit lipidedruppels. Deze zijn vooral zichtbaar in de derde en vierde winding van het slakkenhuis. Men vermoedt dat deze lipidedruppels verband houden met het gehoorproces. De fagosomen die in de cellen worden aangetroffen, zijn een ander kenmerk van de steuncellen van Hensen en duiden erop dat ze een fagocytosefunctie hebben. De steuncellen van Hensen hebben een star cytoskelet dat verantwoordelijk is voor het behoud van de structuur van het orgaan van Corti tijdens blootstelling aan geluid.
Er zijn gap junctions tussen steuncellen en ook tussen steuncellen en haarcellen. Deze gap junctions bestaan uit connexines die driemaal dichter vertegenwoordigd zijn in de top dan in de basis. De gap junctions spelen een belangrijke rol bij het reguleren van de concentratie van intracellulair K+ tussen de endolymfe en de perilymfe, het handhaven van de pH-homeostase en het bevorderen van de ionenbeweging tussen cellen. Mutaties in connexine 26, een belangrijk gap junction-eiwit in het orgaan van Corti, leiden tot ernstig gehoorverlies en zijn een van de meest voorkomende erfelijke niet-syndromale vormen van doofheid.
De steuncellen van Hensen worden geïnnerveerd door zenuwvezels en zenuwuiteinden. Deze zenuwvezels zijn chemische synapsen die zich bevinden in het supranucleaire gebied van de buitenste haarcellen en komen vaker voor aan het apicale oppervlak dan aan de basale zijde van het slakkenhuis. De zenuwuiteinden daarentegen komen vaker voor aan de basale zijde van het slakkenhuis en bevatten mitochondriën, het golgicomplex en dense core-blaasjes. De innervatie van de steuncellen werd aangetoond door de vondst van synaptophysine-immunokleuring van de zenuwuiteinden bij cavia's en ratten.
De structurele veranderingen in de steuncellen van Hensen na blootstelling aan geluid werden waargenomen met behulp van confocale microscopie. Hieruit bleek dat de steuncellen van Hensen na blootstelling aan geluid langs de tunnel van Corti bewogen. De meeste confocale microscopische beweging vond plaats in de derde rij buitenste haarcellen, waarbij het buitenste deel roteerde. Bovendien ging de beweging vaak gepaard met het kantelen van het reticulaire membraan dat zich op de eerste rij buitenste haarcellen bevindt. Zonder blootstelling aan geluid was de verplaatsing omgekeerd en werden er geen resterende structurele veranderingen waargenomen.
Functie Er zijn steeds meer aanwijzingen dat steuncellen veel cruciale functies vervullen in het orgaan van Corti. Ze spelen mogelijk een rol bij de initiatie van gehooractivatie tijdens de ontwikkeling van het slakkenhuis. De steuncellen van Hensen zijn belangrijk voor het ionenmetabolisme en de homeostaseregulatie van zowel endolymfe als perilymfe, de modulatie van de gehoorgevoeligheid, de regulatie en regeneratie van de haarcellen en de preventie van schade aan het slakkenhuis. De buitenste haarcellen van het slakkenhuis verwerken het signaal door middel van actieve bewegingen, die kunnen worden versterkt door elektrische of chemische stimulatie.
Gap junction De steuncellen, waaronder de steuncellen van Hensen en de cellen van Deiters, die de sensorische cellen in het orgaan van Corti omringen, zijn met elkaar verbonden door gap junctions. Deze gap junctions fungeren als elektrische en metabolische communicatie tussen cellen over een lange afstand. De gap junctions kunnen worden gevisualiseerd met kleurstof, maar zijn alleen zichtbaar tussen de steuncellen van Hensen en de cellen van Deiters met behulp van fluoresceïne of 6-carboxyfluoresceïne. Dezelfde resultaten werden verkregen met lucifergeel vanwege de neerslag ervan in het kaliumrijke cytoplasma. Gentamicine, een antibioticum, zou de productie van zuurstofvrije radicalen induceren en de celkoppeling tot 90% onderdrukken. Andere chemicaliën, zoals de calmoduline-antagonisten W7 en trifluoperazine (TFP), zouden ook de ontkoppeling van de gap junctions kunnen induceren. Vanwege de distributie en verbindende functie van de gap junctions fungeren ze als syncytium in het orgaan van Corti en zijn ze betrokken bij het reguleren van de functie in het slakkenhuis. Een andere manier om de gap junctions te observeren is door middel van ionaire binding; deze methode is ontstaan uit de observatie dat de intracellulaire membraanpotentialen van de steuncellen van Hensen bijna altijd groter zijn dan in de intercellulaire ruimte, die groter is dan de buitenste tunnel van Corti. Omdat de steuncellen van Hensen gescheiden zijn van de buitenste haarcellen, zou de signaaloverdracht plaatsvinden via ionenkoppeling. Er wordt gezegd dat de wisselende potentialen in de steuncellen van Hensen, die de membraanpotentialen van de intercellulaire ruimte overschrijden, belangrijk zijn voor het bestaan van de gap junctions.
Ionhomeostase ATP kan een kaliumstroom in de steuncellen van Hensen induceren en tevens de concentratie van cytoplasmatisch calcium in zowel de binnenste als de buitenste haarcellen verhogen. Onder negatieve potentiaalcondities kan ATP een tweefasische stroom activeren die de calciumconcentratie in de steuncellen van Hensen verhoogt, gevolgd door een omkeerpotentiaal die een andere stroom induceert die door chloride wordt gedragen. Wanneer ATP een toename van cytoplasmatisch calcium induceert, depolariseert het membraan en trekken de buitenste haarcellen samen.
Purinerge receptoren zijn gevonden in de cellen van het orgaan van Corti, die in staat zijn fysiologische en pathofysiologische processen te mediëren. Er bestaan verschillende typen purinerge receptoren; het meest voorkomende type dat in de steuncellen van Hensen tot expressie komt, is het P2-subtype. Er worden ook andere metabotrope P2Y-receptorsubtypen in het slakkenhuis tot expressie gebracht; P2Y1, P2Y2, P2Y4 en P2Y6 worden aangetroffen in de steuncellen van Hensen. De P2X-receptor is ionotroop en de P2Y-receptor is metabotroop. Deze receptoren hebben verschillende functies op verschillende plaatsen in het orgaan van Corti. Zo kunnen P2X2-receptorsubeenheden de ATP-geïnduceerde reductie van het endocochleaire (binnen in het slakkenhuis) potentiaal mediëren, wat verantwoordelijk is voor de bescherming van het slakkenhuis bij blootstelling aan hard geluid. Na blootstelling aan geluid stijgen de ATP-niveaus en veranderen ze de K+-geleiding via de P2X-receptoren door het endocochleaire potentiaal (EP) te verlagen. Het purinerge signaleringsmechanisme fungeert als een regulator van de homeostase, waardoor de gevoeligheid van het slakkenhuis voor geluidsblootstelling afneemt. Functieverlies van de purinerge receptoren die tot expressie komen in de steuncellen van Hensen in het slakkenhuis kan leiden tot door geluid veroorzaakt lawaaidoofheid. Gehoorschade door lawaai kan ook optreden als de Ca2+-concentratie in het slakkenhuis verhoogd is. Geïoniseerd calcium speelt een cruciale rol in veel functies, zoals celproliferatie, differentiatie en celapoptose. Er zijn verschillende factoren die de verhoogde concentratie in het slakkenhuis veroorzaken, waaronder continue blootstelling aan lawaai, wat leidt tot overstimulatie. Het handhaven van de homeostase van de Ca2+-concentratie is daarom belangrijk.