Safe and Sustainable by Design of SSbD is een benadering die veiligheids- en duurzaamheidsaspecten integreert in het ontwerp en de ontwikkeling van stoffen, materialen, producten, processen en systemen. Doel hiervan is om de negatieve effecten op het milieu en de menselijke gezondheid gedurende de gehele levenscyclus te minimaliseren. Het is een iteratief proces dat zich richt op het proactief creëren van oplossingen die niet alleen veilig zijn, maar ook ecologische, maatschappelijke en/of economische meerwaarde hebben. SSbD werd voor het eerst geïntroduceerd in de EU-strategie voor duurzame chemische stoffen - op weg naar een gifvrij milieu, als een van de twee benaderingen om de gezondheid en het milieu beter te beschermen en tegelijkertijd innovatie te stimuleren. Van SSbD wordt verwacht dat het bijdraagt aan verschillende duurzameontwikkelingsdoelstellingen, zoals Goede Gezondheid en Welzijn (SDG 3) door het verminderen van de blootstelling aan gevaarlijke stoffen, Industrie, Innovatie en Infrastructuur (SDG 9) door het bevorderen van de ontwikkeling van groene technologie, verantwoorde consumptie en productie (SDG 12) door te ontwerpen voor circulariteit, klimaatactie (SDG 13) door het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, en Leven Onder Water en Leven Op Land (SDG 14 en 15) door het minimaliseren van vervuiling.
Oorsprong van SSbD Safe by Design (SbD) is vele decennia geleden geïntroduceerd, aanvankelijk om werknemers effectief te beschermen tegen lichamelijk letsel. De Nederlandse overheid was een van de eersten die de toepassing van Safe by Design stimuleerde om gevaarlijke chemicaliën te vervangen. SSbD is een uitbreiding van Safe by Design om ook duurzaamheid te omvatten, zodat de noodzakelijke innovatie om de doelstellingen van de Europese Green Deal te realiseren, wordt gedekt.
Beschrijving SSbD is een methode voor het ontwikkelen van duurzame stoffen en materialen met als doel ervoor te zorgen dat ze geen schade toebrengen aan mens of milieu.
Bijdrage aan maatschappelijke doelen De maatschappelijke doelen van SSbD zijn: Het beschermen van de menselijke gezondheid, het milieu en de natuur voor huidige en toekomstige generaties. Het creëren van een circulaire economie waarin materialen op een hoogwaardige manier worden hergebruikt. Het stimuleren van innovaties en verdienmodellen voor een duurzame en concurrerende chemische sector.
Principes De principes van een SSbD-ontwikkelingsproces zijn: Ontwikkelaars integreren veiligheid en duurzaamheid vanaf de start van het ontwikkelingsproces. Bedrijven nemen de verantwoordelijkheid voor veiligheid en duurzaamheid, ongeacht wettelijke vereisten. Ontwikkelaars houden expliciet rekening met de afwegingen tussen functionaliteit, veiligheid en duurzaamheid. Bedrijven ontwikkelen stoffen en materialen uit duurzaam geproduceerde gerecyclede of grondstoffen. De stoffen en materialen zijn veilig gedurende hun gehele levenscyclus en biologisch afbreekbaar of herbruikbaar na afloop van de levensduur. Partners in de toeleveringsketen werken samen om de veiligheid en duurzaamheid van stoffen en materialen continu te verbeteren.
Voor- en nadelen van SSbD Mogelijke voordelen voor bedrijven die SSbD toepassen zijn onder andere: Bedrijven zijn toekomstbestendig als ze maatschappelijk verantwoord ondernemen en vooruitlopen op de komende wet- en regelgeving. Bedrijven hebben een positief imago en zijn aantrekkelijk voor partners, investeerders, werknemers en consumenten. SSbD stimuleert bedrijven tot innovatie, wat hen een concurrentievoordeel geeft. Bedrijven ontdekken potentiële veiligheidsrisico's vroegtijdig, waardoor ze hun innovatieproces kunnen aanpassen. Bedrijven verminderen het risico op toekomstige aansprakelijkheid voor schade aan mens en milieu. Partners in de toeleveringsketen ontwikkelen een gemeenschappelijke taal en werkwijze, wat de samenwerking bevordert. Mogelijke alternatieven die in een vroeg stadium als potentieel gevaarlijk of niet-duurzaam worden beoordeeld, hoeven niet verder te worden ontwikkeld, waardoor kosten worden bespaard (snel falen, goedkoop falen).
Mogelijke nadelen van het toepassen van SSbD zijn onder andere: Het kost tijd om de benodigde kennis, vaardigheden en samenwerking in de toeleveringsketen op te bouwen. Niet alle bedrijven beschikken over de capaciteit en middelen om in SSbD te investeren. Om volgens SSbD te werken en duurzame resultaten te behalen, is een cultuurverandering nodig. SSbD kan aanpassingen aan productieprocessen en -faciliteiten vereisen. Verantwoord ontwikkelde stoffen en materialen kunnen duurder zijn. Niet alle bedrijven slagen erin een duurzamer en veiliger alternatief met dezelfde functionaliteit te ontwikkelen.
Vergelijking van traditionele productontwikkeling en SSbD SSbD verschilt van de traditionele benadering van productontwikkeling, omdat de mogelijke effecten op veiligheid en milieu al vanaf het begin worden meegenomen in de keuze tussen mogelijke alternatieven en de verdere uitwerking daarvan. Traditioneel richt ontwikkeling zich vooral op functionaliteit en kosten, wat ertoe kan leiden dat gevaren pas in een laat stadium of zelfs pas na langdurig gebruik worden ontdekt (bijv. DDT). SSbD daarentegen integreert levenscyclusanalyse vanaf het begin en zal over het algemeen resulteren in veiligere en meer circulaire producten en minder emissies.
Beleid De Europese Commissie heeft een kader vastgesteld dat iteratief (her)ontwerp en beoordeling ondersteunt gedurende het ontwerpproces, gegeven dat er steeds nieuwe kennis beschikbaar komt. Tijdens de ontwerpfase moeten leidende principes worden toegepast die de ontwerpkeuzes sturen. In deze fase worden het doel, de reikwijdte en de systeemgrenzen gedefinieerd die de beoordeling van de chemische stof of het materiaal zullen kaderen. De beoordeling bestaat uit vier elementen: het bepalen van het potentiële gevaar, het berekenen van de mogelijke blootstelling van werknemers tijdens de productie, de blootstelling van zakelijke afnemers, consumenten en het milieu, en een levenscyclusanalyse. Deze beoordeling kan worden toegepast op nieuw ontwikkelde chemicaliën en materialen. Maar ze kan ook worden toegepast op chemicaliën en materialen die al op de markt zijn om hun veiligheids- en duurzaamheidsprestaties gedurende alle levenscyclusfasen te verbeteren. Horizon Europe, het huidige EU-financieringsprogramma voor onderzoek en innovatie (2021-2027), ondersteunt SSbD door middel van financiering, met name via projecten zoals het Strategisch Onderzoeks- en Innovatieplan. De Europese Commissie heeft een studie laten uitvoeren naar het ondersteunen van bedrijven bij het vervangen van hun gebruik van gevaarlijke chemicaliën door samenwerking in de toeleveringsketen, innovatie, onderzoek en directe hulp te stimuleren.
Richtsnoeren De koepelorganisatie van de Europese Chemische Industrie (Cefic) publiceerde in 2024 een richtsnoer voor onderzoeks- en innovatieteams binnen chemische bedrijven, dat naast het kader van de Europese Commissie gebruikt kan worden. Deze beschrijft een workflow die geschikt is voor de toepassing van SSbD. De eerste activiteit is het afstemmen van de prestatie- en functionaliteitsbehoeften in de vorm van een lijst met daarin de eisen van stakeholders en de organisatie, het beoogde gebruik en de minimumeisen. Vervolgens wordt de reikwijdte van de beoordelingsdimensies vastgesteld, inclusief relevante gevaren, blootstellingen die verband houden met het beoogde gebruik en relevante duurzaamheidsdimensies. Daarna worden de ontwerpprincipes voor elke beoordelingsdimensie geselecteerd. Vervolgens wordt een vergelijkende beoordeling uitgevoerd, waarbij beoordelingsresultaten worden gegenereerd met behulp van beoordelingsinstrumenten. Deze beoordelingsinstrumenten zijn relevant voor de geselecteerde dimensies, waarbij wordt gecontroleerd of aan de eisen van stakeholders en de organisatie in de hele waardeketen wordt voldaan. Ten slotte worden de afwegingen geëvalueerd op basis van een richtlijn en wordt de optimale oplossing geselecteerd.
Categorie:Innovatie Categorie:Duurzaamheid