thumb|275px|19de-eeuws zicht op het dorp Trypillia met zijn houten kerk (Regional Archeological Museum) De houten kerkarchitectuur in Oekraïne dateert uit het begin van het christendom in het gebied omvat dat een reeks unieke stijlen en vormen specifiek veel subregios van het land. Als een vorm van volkscultuur wordt de bouw van kerken in specifieke stijlen doorgegeven aan volgende generaties. De architectonische stijlen variëren van zeer eenvoudig tot complex en vereisen zeer vakkundig timmerwerk en uitzonderlijke artistieke vaardigheden in het houtsnijden.

Naast de "tserkvas" (Grieks-katholieke of Oosters-orthodoxe kerken) zijn er nogal wat "kosciols" (Rooms-katholieke kerken) bewaard gebleven in West-Oekraïne. Sommige van deze kerken zijn nog steeds in gebruik.

Algemeen overzicht Eind 2010 waren er bijna 1900 houten kerken geïdentificeerd in Oekraïne. Toen Oekraïners eind 19e eeuw naar de Nieuwe Wereld emigreerden, gebruikten velen deze stijlvormen, maar pasten de constructie aan de nieuwe materialen en nieuwe omgevingsomstandigheden aan (zie bijvoorbeeld de Holy Trinity Cathedral in Chicago). Volgens Borys Voznytsky, directeur van de Nationale Kunstgalerie van Lviv, is de huidige situatie met betrekking tot het behoud van de unieke kerken in Oekraïne uiterst moeilijk. Er zijn in West-Oekraïne minder kerken afgebrand tijdens het Sovjettijdperk dan in de post-Sovjetperiode.

Houten kerken van Centraal- en Oost-Oekraïne thumb|De Pokrovakerk op het eiland Khortytsia De houten kerkarchitectuur van Centraal en Oost-Oekraïne vindt zijn oorsprong aan het eind van het eerste millennium, uit de tijd van Vladimir de Grote (Grootvorst van Kiev van 980 tot 1015). Terwijl stenen kerken vooral in stedelijke gebieden de boventoon voerden, bleef de houten kerkarchitectuur voornamelijk bestaan in de Oekraïense dorpen van centraal en oostelijk Oekraïne. In tegenstelling tot westelijk Oekraïne is er geen duidelijke scheiding in stijl op basis van regio. Centraal-Oekraïense kerken lijken op de meerkamerige stenen kerken van Kievse Rijk, maar zijn in plaats daarvan van hout gemaakt. Zowel de traditionele als de spijkerloze bouwstijl komen er voor.

Houten kerken van West-Oekraïne thumb|Houten kerk uit Kysorychi, regio Rivne, in het Pyrohiv Museum, centraal Oekraïne thumb|Lemko-kerk uit Kotań, vervoerd naar het openluchtmuseum Shevchenkivskyi Hai in Lviv thumb|Sint-Nicolaaskerk van Kryvka in het openluchtmuseum Shevchenkivskyi Hai in Lviv, een voorbeeld van Bojken-houtarchitectuur Relatief geïsoleerde boerenculturen in westelijk en Transkarpatisch Oekraïne waren in staat hun stijlen te behouden tot in het begin van de 20e eeuw. Veel etnografische regio's behielden specifieke bouwstijlen die aansloten bij hun culturele, ecologische en historische verschillen.

In alle regio's zijn op de een of andere manier twee daktechnieken gemeen: "opasannia", een dakconstructie gevormd door uitstekende boomstammen vanuit de bovenste hoeken van houten muren, en "pidashshia", een stijl waarbij ook opasannia-steunen worden gebruikt, maar de dakbedekking zo ver wordt doorgetrokken dat er een doorlopende dakoverhang rondom de kerk ontstaat.

Alleen al in de oblast Lviv zijn er 999 kerken die geregistreerd staan als architectonische monumenten - waarvan 398 van nationaal belang - maar slechts 16 van die duizend kerken beschikten in 2010 over brandmeldinstallaties. In het post-Sovjettijdperk heeft de oblast Lviv al zo'n 80 kerken door brand verloren. In 2009 heeft de regionale overheid ongeveer ₴2 miljoen om restauratieprojecten van de kerken te financieren.

Acht houten kerken in West-Oekraïne maken deel uit van de Werelderfgoedlocatie van Houten tserkva's van de Karpaten in Polen en Oekraïne.

Boekovina De traditionele Boekovijnse kerk heeft een hoog zadeldak, maar eindigt vaak in een aflopend dak boven het veelhoekige heiligdom. Het dakwerk is gemaakt van 'opasannia' en was bedekt met houten daleien. De constructie werd meestal gebouwd van boomstammen, maar was vaak bedekt met klei en witgekalkt, vergelijkbaar met huizen in Boekovijnse stijl.

Lemko Kerken uit Lemko hadden meestal een ontwerp met drie secties, met zeer hoge zadeldaken en een toren boven elke sectie, waarbij de toren boven de ingang de hoogste was. Bovenop elke toren staat een spits, die lijkt op een gotische spits, zij het gebouwd in Oekraïense stijl.

Hoetsoelen Kerken van de Hoetsoelen waren meestal vijfdelige kruisvormige constructies, waarbij sparrenstammen werden gebruikt voor de muren met arcaden van het type 'opasannia'. De centrale koepel heeft een achthoekige vorm met een uitlopend dak, in plaats van een uienkoepel.

Ook uniek voor Hoetsoelenkerken is het gebruik van tin of metaalwerk in de bovenste delen van de kerk, dat ook in de woningarchitectuur van de regio wordt gebruikt.

Bojken Bojkenkerken worden gekenmerkt door hun ontwerp met drie secties, waarbij het middenschip het grootste deel is. Ingewikkeld, meerlagig en met dakleien bedekt dakwerk is het meest onderscheidende kenmerk van het ontwerp van Bojkenkerken. De constructies maakten gebruik van de meest traditionele technieken, met zowel frameloze muren als spantloze daken, en het gebruik van 'opasannia' en 'piddashshia'.

Ternopil De bouwstijlen van Ternopil worden beschouwd als een mix van Karpatische en Kievse stijlen. Twee stijlen overheersen: de 'Ternopilse schipstijl' en de 'Ternopilse kruisvormstijl'. De schipstijl kenmerkt zich door een lange, rechthoekige vorm met zadeldaken aan de tegenoverliggende uiteinden en een kleine, decoratieve uienkoepel, die vaak niet zichtbaar is vanuit de kerk. De kruisvormstijl gebruikt een gelijkmatig verdeeld kruisvormig patroon met een structurele centrale uienkoepel en zadeldaken boven elk kruisvormig gedeelte. Hoewel deze stijl in dorpen van hout werd gemaakt, werd in stedelijke gebieden vaak metselwerk gebruikt.

Categorie:Cultuur in Oekraïne Categorie:Kerkgebouw in Oekraïne