Hans Philipsen (Den Haag, 27 juni 1935) is een Nederlands socioloog, emeritus hoogleraar en universitair bestuurder. Hij was onder andere decaan van de faculteit sociale wetenschappen van de Rijksuniversiteit Leiden, decaan van de faculteit gezondheidswetenschappen, vicevoorzitter van het college van bestuur en rector magnificus van de Rijksuniversiteit Limburg (vanaf 1996: Universiteit Maastricht). Hij wordt gezien als een van de founding fathers van deze universiteit.
Levensloop Hans Philipsen is de oudste zoon van de timmerman-uitvoerder Bernardus Philipsen en de kantoorbediende Theodora Margaretha Reichart.'Hans Philipsen' op haagsgemeentearchief.nl, geraadpleegd 20 april 2026. Hij groeide op in het Haagse Laakkwartier en bezocht in dezelfde stad het Nederlandsch Lyceum., 'Han Baudet, de grootvader' op observantonline.nl, 28 maart 2019, p. 13.
Philipsen studeerde vanaf 1953 sociologie en antropologie aan de Universiteit van Amsterdam, destijds bekend als "Gemeente Universiteit", waar hij in 1959 zijn doctoraalexamen haalde. In 1968 promoveerde hij aan dezelfde universiteit bij prof.dr. A.N.J. den Hollander (zie Bibliografie, 1968). Nog in hetzelfde jaar werd hij benoemd tot hoogleraar methodologie en technieken van sociaal wetenschappelijk onderzoek aan de Rijksuniversiteit Leiden.'Zestigste en laatste promotie prof. dr. Philipsen' op sociologiemagazine.nl, zonder datum (2010?), geraadpleegd 20 april 2026. Begin jaren 1970 was hij decaan was van de faculteit sociale wetenschappen in Leiden.'Interview with Hans Philipsen, former rector of Maastricht University - a video portrait' op youtube.com, 12 januari 2016.
In 1973 werd Philipsen gevraagd om mee te helpen aan het vormgeven van de medische faculteit van de in oprichting zijnde Rijksuniversiteit Limburg (RL) in Maastricht. Als hoogleraar medische sociologie begeleidde hij de eerste lichting geneeskundestudenten aan de RL, die nog voor de officiële oprichting in januari 1976 aan hun opleiding waren begonnen. De aanstelling in Maastricht betekende een grote uitdaging voor Philipsen, omdat er vernieuwingen zowel in het onderwijs (het probleemgestuurd onderwijs) als het onderzoek plaatsvonden. Binnen de capaciteitsgroep medische sociologie richtte hij zich vooral op het terrein van de (thuis)zorg voor chronische patiënten en op dat van de plaats van de verpleging ("care") in de gezondheidszorg. Als hoogleraar begeleidde hij zestig promovendi bij hun promotieonderzoek.
Naast zijn wetenschappelijke werkzaamheden vervulde Philipsen een reeks bestuursfuncties, ook omdat in de begintijd veel van zijn Maastrichtse collega's geen ervaring hadden met het runnen van een faculteit. Van 1976 tot 1980 was hij de eerste voorzitter van de universiteitsraad van de RL en het eerste verkozen lid van het college van bestuur (CvB). De voorzitter van het CvB was vanaf 1978 Rob van den Biggelaar, met wie Philipsen naar eigen zeggen uitstekend kon samenwerken. In 1980 werd hij voor drie jaar aangesteld als (bouw)decaan van de faculteit gezondheidswetenschappen. Vanaf 1983 was hij belast met de inrichting van de nieuwe studierichting verplegingswetenschappen. In 1986 droeg hij Anneke van den Bergh-Braam voor als eerste hoogleraar verplegingswetenschappen in Nederland., 'Braam, Anna Hinderika Maria (1927-2014)', in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland (online tekst op resources.huygens.knaw.nl). Tussendoor was hij interim-decaan van de faculteit psychologie. Van 1993 tot 1995 was hij rector magnificus van de universiteit. Hij vulde daarmee het "gat" in het rectoraat van Job Cohen (1991-1993 en 1995-1997), toen deze staatssecretaris van Onderwijs en Wetenschappen werd. Philipsen zette zich onder andere in voor de internationalisering van de universiteit en, daarmee samenhangend, de naamswijziging van Rijksuniversiteit Limburg naar Universiteit Maastricht (UM), die in 1996 zijn beslag kreeg. Na zijn rectoraat was de toen zestigjarige Philipsen (opnieuw) vicevoorzitter van het college van bestuur en vicerector internationalisering. Ook na zijn pensionering in 1998 bleef hij nauw bij de universiteit betrokken.
Privéleven Hans Philipsen was tweemaal getrouwd en werd tweemaal weduwnaar. Uit het eerste huwelijk heeft hij twee(?) dochters. Zijn tweede echtgenote, Neeltje Mosterd, was eveneens wetenschappelijk medewerker van de UM. Hij is liefhebber van literatuur, klassieke muziek, beeldende kunst, dans, sport (vooral voetbal en wielrennen, maar ook schaken), politiek, geschiedenis, levensbeschouwing en toneel. Tussen 1998 en 2002 schreef hij eens in de veertien dagen een toneelrecensie in het onafhankelijke universiteitsblad Observant. Vanaf 2002 werd dat een wekelijkse column in het hetzelfde blad over een veelheid aan onderwerpen, waarachter hij pas in 2019 een punt zette., '"Ik ben een veldwerker; goed kijken is belangrijk”. Columnist Hans Philipsen stopt na zeventien jaar' op observantonline.nl, 12 juni 2019.
Eerbewijzen In 1982 ontving hij de Dr. J.G.H. Tanspenning, de hoogste onderscheiding van de UM. Hij behoort daarmee, na dr. J. Tans en samen met dr. P. Thung, tot de eerste winnaars van deze onderscheiding.'Onderscheidingen / Dr. J.G.H. Tans penning' op maastrichtuniversity.nl, geraadpleegd 19 april 2026. In 1994 werd hij ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.'Onderscheiden door de koningin / Onderwijs en Wetenschappen', in: NRC Handelsblad, 29 april 1994, p. 10. Geraadpleegd op Delpher 20 april 2026. In het bestuursgebouw van de UM op de Minderbroedersberg hangt een portretfoto van Philipsen door een onbekende fotograaf.'Kunstcollectie' op kec-um.nl, geraadpleegd 20 april 2026.
Bibliografie (selectie) 1968: Afwezigheid wegens ziekte: een onderzoek naar oorzaken van verschillen in ziekteverzuim tussen 83 middelgrote bedrijven (proefschrift UvA)'H. Philipsen, 1935, Doctor' op albumacademicum.uva.nl, geraadpleegd 20 april 2026. 2008: Achter de geraniums 2010: Ik sterf van de angst!
Externe link Hans Philipsen vertelt over de beginjaren van de universiteit, 12 jan. 2016 (YouTube)
Categorie:Nederlands socioloog Categorie:Nederlands onderwijsbestuurder Categorie:Nederlands hoogleraar Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Leiden Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Maastricht Categorie:Rector magnificus van de Universiteit Maastricht