Heterolobosea of Percolozoa is een fylum van heterotrofe protisten, waarvan de meeste soorten zowel een amoebestadium als een geflagelleerd stadium hebben in hun levenscyclus. Hierdoor staan ze ook wel bekend als 'amoeboflagellaten'. Sommige soorten hebben ook een ruststadium (cyste).
Er zijn ruim 170 soorten beschreven. De bekendste vertegenwoordiger is Naegleria, de veroorzaker van een dodelijke hersenontsteking, en tevens de enige soort binnen dit fylum die pathogeen is voor de mens.
Kenmerken De meeste soorten binnen deze groep leven van bacteriën en komen voor in bodem, zoet water en soms in zee. Er zijn ook thermofiele, acidofiele en halofiele soorten beschreven. Slechts één soort, Naegleria fowleri, kan mensen infecteren en veroorzaakt een vaak dodelijke herseninfectie (amoebenmeningitis).
De Heterolobosea zijn verwant aan de Euglenozoa en Jakobida en delen enkele kenmerken met deze groepen. De meeste soorten hebben mitochondriën met schijfvormige cristae. Een ander specifiek kenmerk is de ultrastructuur van het golgiapparaat (de afwezigheid van klassieke dictyosomen). Ze worden op basis van moleculaire fylogenie tot de supergroep Discoba gerekend.
Stadia De protisten zijn in hun amoeboïde stadium ongeveer 20–40 μm groot. In Engelstalige literatuur worden ze ook wel omschreven als lobose amoebae, een verwijzing naar de brede, stompe bouw van de pseudopodiën (uitstulpingen van het cellichaam). De amoeben bewegen zich golvend voort. Het flagellaatstadium is vaak iets kleiner, met twee of vier prominente flagellen nabij de voedingsgroeve.
Meestal gaan de organismen over in hun amoeboïde stadium wanneer er voldoende voedsel aanwezig is. Het flagellaatstadium wordt gebruikt voor verplaatsing. Niet alle soorten kunnen echter even makkelijk beide vormen aannemen. De geslachten Percolomonas, Lyromonas en Psalteriomonas zijn bijvoorbeeld alleen bekend als flagellaten. Het geslacht Vahlkampfia en de meeste soorten uit de Acrasidae (celvormende slijmzwammen) hebben daarentegen geen flagellaatstadium.
Classificatie thumb|upright|Tetramitus, een geslacht in de familie Vahlkampfiidae (de grootste familie) De amoeboflagellaten zijn ecologisch divers maar de soortenrijkdom is vermoedelijk nog beperkt in kaart gebracht, en onderlinge verwantschappen zijn pas in beginnende mate opgelost. Het fylum Heterobolosea valt uiteen in twee subfyla: Pharyngomonada (met alleen het geslacht Pharyngomonas) en de Tetramitia. De indeling van de amoeboflagellaten is hieronder samengevat, op basis van een fylogenetische classificatie uit 2019.
Heterolobosea Page & Blanton 1985 Tetramitia Cavalier-Smith 1993 Selenaionidae Hanousková et al. 2018 Dactylomonas Selenaion Neovahlkampfiidae Hanousková et al. 2018 Neovahlkampfia Eutetramitia Hanousková et al. 2018 Vahlkampfiidae Jollos 1917 Fumarolamoeba Heteramoeba Naegleria Neovahlkampfia Paravahlkampfia Tetramitus Vahlkampfia Willaertia Gruberellidae Page & Blanton 1985 Gruberella Stachyamoeba Acrasidae Poche 1913 Acrasis Allovahlkampfia Pocheina Percolomonadidae Cavalier-Smith 2008 Percolomonas Psalteriomonadidae Cavalier-Smith 1993 Harpagon Psalteriomonas Monopylocystis Pseudoharpagon Sawyeria Stephanopogonidae Corliss 1961 Stephanopogon Creneidae Pánek et al. 2014 (M) Creneis Tulamoebidae Kirby et al. 2015 Pleurostomum Tulamoeba
Zie ook Protozoa
Categorie:Eukaryota