Sayajirao Gaekwad III (Kavlana, 11 maart 1863 - Bombay, 6 februari 1939) was de maharadja van het vorstendom Baroda in Brits-Indië tussen 1875 en 1939.
Levensloop Hij werd geboren in Kavlana als Gopal Rao uit een morganatisch huwelijk van de eerste radja van Baroda, die een lid was van het vorstenhuis van Baroda. Het vorstendom Baroda was een van de rijkste van Brits-Indië dank zij de handel en de teelt van opium en katoen. Maharadja Khanderao Gaekwad II overleed in 1870 zonder mannelijke nakomelingen. De troon bleef vacant om de weduwe van de mahardja, maharani Jamnabai, zwanger was. Nadat de maharani bevallen was van een dochter besteeg de broer van de overleden maharadja, Malharrao, de troon. Malharrao was een tiran en een geldverkwister die eerder wegens een moordpoging op de maharadja gevangen was gezet. Hij werd in 1875 door de Britten afgezet nadat hij de Britse resident in Baroda had proberen te vergiftigen. In samenspraak met maharani Jamnabai kozen de Britten Gopal Rao uit een zijtak van het koninklijk huis.
Gopal Rao was twaalf jaar oud, was opgegroeid in Kavlana en was analfabeet. Hij sprak geen Gujarati of Urdu, de voornaamste talen van het vorstendom Baroda. De Britten hoopten hem naar hun hand te kunnen zetten. Omdat hij als kind van een morganatisch huwelijk formeel niet in aanmerking kwam voor de troon, werd hij geadopteerd door maharani Jamnabai. Tijdens zijn minderjarigheid werd het regentschap onder meer waargenomen door de maharani en de Britse resident.
Zijn opvoeding werd toevertrouwd aan radja Madhava Rao en aan de Schot Frederick Elliot. Die laatste gaf de maharadja een Britse kostschoolopvoeding die erop was gericht hem te vormen tot een Indisch modelvorst. Hij onderwees hem Gujarati, Urdu en Engels, en ook Indiase geschiedenis, wiskunde en politiek. Hij beoefende typisch Britse sporten als cricket. Op zijn negentiende verjaardag besteeg Sayajirao Gaekwad III de troon. Ook nadien werd hij nog bijgestaan door Elliot, aan wie de Britten verweten dat hij te dicht tegen de inlanders aanleunde. miniatuur|Lakshmi Vilas-paleis
Sayajirao Gaekwad III voerde een liberale politiek. Hij voerde juridische hervormingen door waarbij het kindhuwelijk werd verboden, het kastenstelsel werd doorbroken en echtscheiding werd ingevoerd. Hij hervormde de landbouw, bevorderde de textielindustrie, liet spoorwegen aanleggen en stichtte de Bank of Baroda. Hij stelde als eerste Indische vorst in 1906 verplicht en gratis basisonderwijs in. De maharadja gold als een van de rijkste mensen ter wereld. Hij liet het enorme Lakshmi Vilas-paleis bouwen en had een grote collectie juwelen. Hij stimuleerde ook de kunsten.
Alhoewel de maharadja anglofiel was, steunde hij de antikoloniale beweging in Brits-Indië. Hij stelde de Bengaal Aurobindo Ghosh aan als zijn privésecretaris en steunde de opstandeling Bal Gangadhar Tilak financieel. Tijdens zijn talloze buitenlandse reizen steunde hij ook de antikoloniale beweging binnen de Indiase diaspora. Door deze activiteiten begonnen de Britten hem met steeds meer argwaan te bekijken. Een dieptepunt in zijn relaties met de Britten was de durbar van Delhi in 1911 waar koning George V aanwezig was. Sayajirao Gaekwad III schoffeerde de Britse onderkoning door zonder juwelen te verschijnen, slechts eenmaal te buigen voor de Britse koning in plaats van de gebruikelijk drie maal en later ook de koning zijn rug toe te keren.
De relaties verbeterden tijdens de Eerste Wereldoorlog dank zij de royale bijdragen van de maharadja aan de Britse oorlogsinspanning. Tijdens het interbellum verloor Sayajirao Gaekwad III voeling met de Indiase onafhankelijkheidsbeweging. Hij werd geplaagd door chronische ziekten en persoonlijke problemen. Hij verloor drie van zijn volwassen zonen, in 1908, 1919 en 1923. Een van hen stierf in een ontwenningskliniek waar hij werd behandeld voor alcoholisme. De maharadja reisde niet meer de wereld rond maar beperkte zijn buitenlandse verblijven tot zijn residenties in Watford (Hertfordshire) en Blackdown (Sussex). Hij overleed in 1939 in Bombay op terugreis uit het buitenland.
Huwelijk en kinderen Sayajirao Gaekwad III huwde in 1880 met Chimnabai I. Zij overleed in 1884 aan tuberculose. Hij huwde opnieuw in 1885 en zijn vrouw nam de naam Chimnabai II aan. Zij zette zich in voor vrouwenrechten. Hij kreeg zeven kinderen, waarvan er twee jong overleden en drie als jongvolwassenen.
Bronnen
Categorie:Indiaas heerser