Afthonios of Aphthonius van Antiochië (Oudgrieks: Ἀφθόνιος Ἀντιοχεὺς ὁ Σύρος) was een laatantieke Griekse sofist en retoricus. Hij leefde in de tweede helft van de 4e eeuw of later in Antiochië.
Leven Er is niets bekend over het leven van Afthonios, behalve dat hij een leerling van Libanios was en een vriend van Eutropios. Die laatste valt mogelijk te vereenzelvigen met de auteur van het Breviarium ab urbe condita (een samenvatting van de Romeinse geschiedenis).
Omdat Afthonios in de Progymnasmata een gedetailleerde beschrijving gaf van de akropolis van Alexandrië, zijnde het Serapeion, wordt soms verondersteld dat hij die stad rond 315 zou hebben bezocht,Alan Rowe en Brinley R. Rees, "A Contribution to the Archaeology of the Western Desert: IV. The Great Serapeum of Alexandria" in: Bulletin of the John Rylands Library, 1957, nr. 2, p. 486. Online tekst maar waarschijnlijker baseerde hij zich op een andere (niet-overgeleverde) tekst.George Alexander Kennedy, Progymnasmata. Greek Textbooks of Prose Composition and Rhetoric, 2003, p. 118
Werk De door Fotios genoemde oefenredes van Afthonios zijn verloren gegaan.
Zijn Progymnasmata (Προγυμνάσματα) zijn daarentegen bewaard gebleven. Dit was een kort leerboek bedoeld om beginners de basisbegrippen van de retorica bij te brengen. Het geeft veertien modeloefeningen, met telkens uitgewerkte voorbeelden:Tua Korhonen, "How to Versify in Greek in Turku (Finland): Greek Composition at the Universities of the Swedish Empire during the Seventeenth Century" in: When Greece Flew across the Alps, Brill, 2021, p. 224.
fabel vertelling van gebeurtenissen anekdote maxime weerlegging bevestiging gemeenplaats lofrede smaadrede vergelijking karakterisering beschrijving these wetsvoorstel
Het boek lijkt een inleiding te zijn geweest op de technē (Τέχνη) van Hermogenes van Tarsus. De stijl van Afthonios is helder en eenvoudig. In de oudheid prees men zijn atticisme. In de Byzantijnse tijd werden verschillende commentaren op de Progymnasmata geschreven.
Daarnaast is van Afthonios een verzameling van veertig fabels in de stijl van Aisopos overgeleverd.
Receptie Ook na de oudheid is de Progymnasmata van Afthonios eeuwenlang in gebruik geweest als schoolboek. Het werd gebruikt in het Byzantijnse onderwijs en het was ook populair in het vroegmoderne Europa. Vooral in de Nederlanden en in Duitsland werd het vaak gebruikt als inleidende tekst over retorica. Tussen 1507 en 1680 werd het tien keer in het Latijn vertaald. Veelgebruikt was de vertaling van Rudolphus Agricola en Johannis Maria Catanaeus, waarin extra voorbeelden waren toegevoegd.Marijke Spies, "Het stadhuis staat op de Dam. Een onderzoek naar de argumentele opbouw van Vondels ‘Inwydinge van het Stadthuis t'Amsterdam’(1655)" in: Visies op Vondel na 300 jaar, eds. E.K. Grootes en S.F. Witstein, 1979, p. 181 In opdracht van de Staten van Holland en West-Friesland maakte Daniël Heinsius in 1626 een nieuwe vertaling om op alle Latijnse scholen te worden gebruikt.
Uitgave Hugo Rabe, Aphthonii Progymnasmata. Bibliotheca scriptorum graecorum et romanorum Teubneriana, 1926
Literatuur Kees Meerhoff, "La description: réflexions sur un manuel de rhétorique" in: Description-écriture-peinture, ed. Yvette Went-Daoust, 1987, p. 21-35 Jean-Claude Margolin, "La rhétorique d'Aphthonius et son influence au XVIe siècle" in: Colloque sur la rhétorique, ed. R. Chevallier, 1979, p. 239-269
Donald L. Clark, "The rise and fall of Progymnasmata in sixteenth and seventeenth century grammar schools" in: Speech Monographs, 1952, nr. 4, p. 259-263.
Voetnoten
Categorie:Oud-Grieks persoon Categorie:4e-eeuws schrijver