Maafa (Swahili voor "grote tragedie") is een koepelbegrip dat gebruikt wordt om de eeuwenlange, systematische onderdrukking van Afrikaanse volkeren als gevolg van slavernij en uitbuiting te beschrijven. Het omvat zowel de trans-Atlantische slavenhandel en kolonialisme als de doorwerking ervan in de vorm van hedendaags anti-zwart racisme en maatschappelijke achterstanden. Als zodanig bestrijkt de Maafa een periode van vijf eeuwen.
Maafa staat ook wel bekend als de Afrikaanse- of Zwarte Holocaust.Jones, Lee and West, Cornel. Making It on Broken Promises: Leading African American Male Scholars Confront the Culture of Higher Education. 2002, p. 178. Het wordt gezien als een vorm van (culturele) genocide, en een van de grootste misdaden tegen de menselijkheid.Mella Fuchs, Verenigde Naties bestempelen slavernij als ‘ernstigste misdaad tegen de mensheid’, Trouw.nl, 26 maart 2026Chiel de Groot, Is de trans-Atlantische slavernij de ergste misdaad ooit? Hoe zit het dan met de Holocaust?, Trouw.nl, 3 april 2026
Terminologie De term Maafa werd in 1988 in het Engelse taalgebied geïntroduceerd door de Amerikaanse antropologe Marimba Ani middels haar boek Let the Circle Be Unbroken: The Implications of African Spirituality in the Diaspora. Het is afgeleid van een woord uit het Swahili voor ramp, vreselijke gebeurtenis of grote tragedie.
Om cultureel-psychologische redenen prefereren Afrocentrische academici het gebruik van de term Maafa boven Afrikaanse Holocaust; de pijnlijke geschiedenis en de aanhoudende gevolgen ervan kunnen volgens hen beter worden weergegeven in Afrikaanse dan in Europese termen.
Het begrip Maafa werd populair in de jaren 1990, omdat het voorzag in de mogelijkheid om de omvang van de wreedheden die de Afrikaanse diaspora heeft getroffen te beschrijven zonder te vervallen in de beperking van een begrip als 'slavernij'. Ook de term 'slavenhandel' was problematisch in die zin dat deze vaak eufemistisch werd ingezet. De langdurige periode van structureel geweld, vervolging en lijden wordt op die manier immers gereduceerd tot een commerciële activiteit, met 'collaterale schade'. Anderzijds mag de term handel zeker niet vermeden worden, daar het handelskapitalisme aan de basis ligt van de Maafa.
Categorie:Geschiedenis van Afrika Categorie:Slavernij Categorie:Slavenhandel Categorie:Kolonialisme Categorie:Dekolonisatie Categorie:Panafrikanisme Categorie:Genocide Categorie:Schending van de mensenrechten