miniatuur|De Arethusa-bron met papyrusplanten De Arethusa-bron (Italiaans: Fonte Aretusa, Oudgrieks: Ἀρέθουσα) is een natuurlijke zoetwaterbron op het eiland Ortygia in het historische centrum van de stad Syracuse. De bron ligt op slechts enkele meters van de zee. Het bassin is omzoomd met stenen en omgeven door papyrusriet. Ten noorden van de bron bevindt zich de strandpromenade Foro Vittorio Emanuele II. miniatuur|Op deze foto is de nabijheid van de zee goed te zien. De bron wordt gezien als een van de meest iconische bezienswaardigheden van het oude Syracuse en is vanwege haar historische, mythologische en culturele betekenis opgenomen in het Werelderfgoed.
De bron is een van de drukst bezochte plekken in Syracuse. Samen met Sint-Lucia wordt Arethusa beschouwd als beschermheilige van de stad.
Mythologische oorsprong Volgens de Griekse mythologie is deze zoetwaterbron de plaats waar de nimf Arethusa, de beschermheilige van het oude Syracuse, bovenkwam uit de zee, na haar vlucht voor een riviergod. In de oudheid werd deze nimf zeer vereerd, omdat de bron de stichting van de stad mogelijk had gemaakt en ook haar weerstand tegen vijandelijke belegeringen. De Arethusa is namelijk de belangrijkste bron van zoet water op het eiland. Als stadsembleem sierde het hoofd van de nimf Arethusa de munten van Syracuse, die eeuwenlang tot de belangrijkste valuta in de Griekse wereld behoorden.
Geschiedenis miniatuur|Een historische foto van de Aretusa-bron. miniatuur|Vrouwen doen de was in de bron. Tekening uit 1807. Links onder heeft de tekenaar, William Wilkins. waarschijnlijk zichzelf weergegeven. De bron, die ooit uit een natuurlijke grot stroomde, heeft door de eeuwen heen talloze transformaties ondergaan. In de 16e eeuw werd het water van de bron gesplitst in verschillende stromen, die gebruikt werden voor het leerlooien. In 1540 werd de bron opgenomen in de vestingwerken toen Karel V de stad Ortygia versterkte. In 1847 werd de bron daar weer van gescheiden met de aanleg van het huidige bassin. Het uitkijkpunt naast de bron is een overblijfsel van het oude bastion, dat in de tweede helft van de 19e eeuw werd afgebroken.
Arethusa in de literatuur De aantrekkingskracht van het verhaal van de nimf, die door een hitsige riviergod werd achtervolgd, Apheus, en die door de godin Artemis werd veranderd in een zoetwaterbron heeft ongetwijfeld vele dichters en schrijvers gefascineerd.
De bron en de bijbehorende nimf worden bijvoorbeeld genoemd in John Miltons pastorale elegie Lycidas (regel 85), in Alexander Popes satire The Dunciad (Boek 2, regel 342) en in het gedicht van William Wordsworths The Prelude (Boek X, regel 1033). Deze schrijvers zouden de bron kennen vanuit oude Romeinse en Griekse bronnen, zoals de tiende ecloge van Vergilius (regel 1) en het pastorale gedicht Idylls (I, regel 117) van Vergilius. In Moby-Dick schrijft Herman Melville dat het water uit de bron afkomstig zou zijn van het Heilige Land.
Ook andere schrijfers zoals Pindarus, Moschos, Ovidius, D'Annunzio noemen Arethusa. Het verhaal werd ook verteld door historici in de oudheid: Timaeus, Diodorus Siculus, Strabo en Cicero. De nimf werd afgebeeld door de Syracusaanse muntmeesters Cimon en Evenetus en op muziek gezet door de Poolse componist Karol Szymanowski.
Volgens de overlevering, verzameld door Pausanias, raadpleegde Archias, voordat hij uit het antieke Griekenland vertrok om de kolonie in Italië te stichten, het Orakel van Delphi, dat hem het volgende antwoordde: "Een klein eiland, Ortigia, ligt midden in de donkere zee, tegenover Trinacria, waar de monding van de Alpheus stroomt, vermengd met de bron van de mooie Arethusa"
Von Riedesel, die in 1767 tijdens een Grand Tour door Italië reisde, beschreef de bron in weinig vleiende bewoordingen: "Er bestaan in het huidige Syracuse nog enkele armzalige overblijfselen van de beroemde Arethusa. Deze beroemde bron waarover alle dichters hebben gezongen, die alle historici hebben aangehaald en verheerlijkt, die volgens Strabo en Diodorus zo overvloedig was dat ze een ontelbare hoeveelheid vissen van uitzonderlijke grootte bevatte, en die uiteindelijk werd vereerd als de beschermde nimf van Syracuse, deze beroemde fontein is niets meer dan een slecht werk, dat weliswaar via twee openingen een zeer grote hoeveelheid water ontvangt, maar met een ietwat zoute smaak, wat erop wijst dat ze in verbinding staat met de zee; zodat deze beroemde bron tegenwoordig geen ander doel meer dient dan het wassen van de kleren van de inwoners van Syracuse".
Admiraal Horace Nelson was echter wel betoverd door de bron toen hij in juni 1798 in Syracuse verbleef. Voordat hij Napoleon in Egypte tegemoet trad voor de Slag bij de Nijl, schreef hij: "Dankzij uw inspanningen hebben we onszelf van voedsel en water voorzien, en nu we water hebben geput uit de Bron van Arethusa, kan de overwinning ons zeker niet ontgaan."
Varia De bron van Arethusa, de rivier Ciane ten zuiden van Syracuse en de rivier Fiume Freddo in de provincie Catania zijn de enige plaatsen in Europa waar papyrus groeit.
Categorie:Bron Categorie:Syracuse (Italiaanse stad)