thumb|Mizuno Hanbeh, Portret van een onbekende militair, mizunotypie, 1890 - 1920, 26,8 cm x 20,5 cm, collectie Rijksmuseum Amsterdam. Mizunotypie, of een lakfoto, is een fotografisch procedé uitgevonden door de Japanse fotograaf Mizuno Hanbeh (Hambee) (1852-1920) rond 1890. Kenmerkend is de gouden kleur veroorzaakt door goudpoeder dat zich bevindt op een houten paneel bedekt met een dunne laag zwarte lakverf.John Marriage, Mabuchi Isamu en Mike Ware, “The gold photographs of Mizuno Hanbeh,” Photographica World 122, no. 4 (2007): 20-24.

Mizuno Hanbeh Mizuno Hanbeh leerde in 1869 fotograferen in Yokohama. In 1870 opende Mizuno een fotostudio in zijn geboortestad Shizuoka. In 1884 ging hij werken voor Farsari & Co., een van de bekendste fotostudio’s in Yokohama, gerund door de Italiaanse fotograaf Adolfo Farsari. Samen reisden ze door Japan om negatieven te maken, die bij terugkeer in Yokohama werden afgedrukt en verkocht aan reizigers.John Marriage, Mabuchi Isamu en Mike Ware, “The gold photographs of Mizuno Hanbeh,” Photographica World 122, no. 4 (2007): 23-24.

Uiteindelijk verliet Mizuno het bedrijf om te werken aan zijn eigen fototechniek. Hij liet zich inspireren door materialen die al in de Japanse kunst werden gebruikt, zoals maki-e lakwerk, waarbij voor de decoratie goud- of zilverpoeder in natte lak wordt verstoven. Zijn zoektocht naar een verfijnd en ambachtelijk fotografisch procedé sluit aan bij internationale bewegingen als het picturalisme, waarin fotografie werd benaderd als zelfstandige kunstvorm.Joëlle Daems, "De glinsterend gouden afdrukken van Mizuno Hanbeh," Fotografisch geheugen 118 (2026).

Mizuno maakte zijn lakfoto’s in een periode waarin het aantal reizigers in Japan toenam. De foto's waren dan ook vooral bedoeld als luxe souvenirs en niet voor de Japanse markt.John Marriage, Mabuchi Isamu en Mike Ware, “The gold photographs of Mizuno Hanbeh,” Photographica World 122, no. 4 (2007): 20-22.

In 1891 ontving hij patent op zijn gouden lakfoto’s en daarna stelde hij zijn uitvinding tentoon op meerdere internationale tentoonstellingen, waaronder in de Verenigde Staten en Frankrijk.

De techniek John Marriage, Mabuchi Isamu en Mike Ware publiceerden een vertaling van het patent van Mizuno Hanbeh in hun artikel The gold photographs of Mizuno Hanbeh.John Marriage, Mabuchi Isamu en Mike Ware, “The gold photographs of Mizuno Hanbeh,” Photographica World 122, no. 4 (2007): 26-27.

Mizuno Hanbeh baseerde zich op het dusting-on procedé, uitgevonden door de Franse fotografen Henri Garnier en Alphonse Salmon in 1854. Hierbij wordt pigmentpoeder verstoven over een aan licht blootgestelde laag van Arabische gom, ammoniumdichromaat en suiker; de minder en niet belichte delen blijven kleverig en houden het poeder vast, waardoor een beeld ontstaat op basis van reliëf.

Mizuno gebruikte in ieder geval Arabische gom, kaliumdichromaat en honing. Als drager gebruikte hij een glasplaat. Na belichting werd goudpoeder over het oppervlak verstoven en met een kwast verspreid. Vervolgens werd de glasplaat afgespoeld met water, waarna het gouden beeld zichtbaar werd. Daarna bracht Mizuno de afdruk over op een dun vel papier en vervolgens op het lakwerk. Tot slot werd de afdruk bedekt met een transparante lak- of collodiumlaag en gepolijst, vergelijkbaar met maki-e lakwerk.John Marriage, Mabuchi Isamu en Mike Ware, “The gold photographs of Mizuno Hanbeh,” Photographica World 122, no. 4 (2007): 26-31.

De techniek moet niet worden verward met het orotoneprocedé, waarbij de achterzijde van een glaspositief wordt beschilderd met een mengsel van bananenolie en goudpigment.Jan van Dijk, Handboek herkennen fotografische en fotomechanische procedés (Primavera Pers, 2019), 331.

Mizunotypieën in Nederland

Rijksmuseum: drie portretten, van een officier, een onbekende vrouw en Wilhelmina, en een landschap, de Shiraito-watervallen bij de vulkaan Fuji. Nederlands Fotomuseum: drie Japanse landschappen, waarvan één is verwerkt in een albumband. Universitaire Bibliotheken Leiden: twee portretten. Één waarop Augusta Amelia van Ooyen en Anthonie Christiaan Marcks samen zijn afgebeeld en één portret van Anthonie Marcks alleen. Van Anthonie Marcks is bekend dat hij een apotheker was afkomstig uit de voormalige kolonie Nederlands-Indië.Zie de digitale catalogus van de Universitaire Bibliotheken Leiden: http://hdl.handle.net/1887.1/item:1660963. Inventarisnummers: PK-F-2009-0009 en PK-F-2009-0010, raadpleegbaar via catalogue.leidenuniv.nl. Het Scheepvaartmuseum: één portret van de Nederlandse derde stuurman G.W.E. Esche, die deelnam aan de koloniale Atjeh-oorlog.Zie de digitale catalogus van Het Scheepvaartmuseum: https://n2t.net/ark:/33862/collect/560275. Inventarisnummer: S.6272(03), raadpleegbaar via collectie.hetscheepvaartmuseum.nl. Paleis Het Loo: één lakfoto van Wilhelmina. Inventarisnummer: RL43700. Wereldmuseum Amsterdam: één lakfoto van een jonge man die in een rijkelijk ingericht interieur zit. Inventarisnummer TM-60062790, niet online beschikbaar.

Externe links Mizuno - Refracted.net - Een samenvatting van het artikel van John Marriage, Mabuchi Isamu en Mike Ware (gepubliceerd in het novembernummer [no. 4] van Photographica World in 2007) aangevuld met enkele recentere updates. Gold and Silver Prints from Meiji Japan - part 1 Gold and Silver Prints from Meiji Japan - part 2 A Silver Mizunotype: The Discovery - Mizunotype Yokoham... De Java-bode van 27 april 1983 - In een veilingadvertentie in de Java-bode van 27 april 1893 wordt vermeld dat er een inboedel wordt verkocht waarin zich ‘een paar photografie op lak’ bevonden.

Literatuur John Marriage, Mabuchi Isamu en Mike Ware, "The gold photographs of Mizuno Hanbeh," Photographica World 122, 4 (2007). Célio Barreto, "The Discovery and Identification of a Silver Mizunotype," Photographica World, 157 (2017). Niels Coppes, "Fotografisch lakwerk; de mizunotypie," Fotografisch geheugen 112-113 (2024). Povolotckaia, A., A. Aseeva, E. Borisov, L. Starilova, I. Grigorieva, A. Stepanova, S. Kaputkina, A. Vasileva en M. Dynnikova. "The Golden Mizunotype—A Study of a Rare Example of Japanese Photographic Art from the Late XIXth Century," Journal of Cultural Heritage 71 (2025): 89-96. Joëlle Daems, "De glinsterende gouden afdrukken van Mizun Hanbeh," Fotografisch geheugen 118 (2026). Joëlle Daems, "Gold Lacquer Photographs in Dutch Museum Collections," Photographica World 183 (2026).

Referenties

Categorie:Fotografiegenre