De Camerino-triptiek (Italiaans: )Het schilderij staat ook bekend als de San Domenico-triptiek (). is een schilderij van Carlo Crivelli uit 1482. Het werk werd oorspronkelijk vervaardigd voor de kerk van San Domenico in Camerino. De kern van het altaarstuk maakt deel uit van de collectie van de Pinacoteca di Brera in Milaan, terwijl andere delen verspreid zijn over internationale collecties.
Geschiedenis Lange tijd werd aangenomen dat Crivelli het drieluik had geschilderd voor de kathedraal van Camerino. Dit misverstand ontstond na de verwoestende aardbeving van 1799, waarbij de kathedraal werd verwoest en veel kunstwerken werden overgebracht naar de kerk van San Domenico, die de beving had overleefd. De ontdekking van een document uit 1483 toonde echter aan dat de rijke koopman Romano di Cola de opdrachtgever was en dat het werk vanaf het begin was bestemd voor de kerk van San Domenico. De aanwezigheid van twee prominente Dominicaner heiligen op de zijpanelen, Dominicus en Petrus van Verona, ondersteunt deze conclusie.
In 1811, in de Napoleontische tijd, werd het altaarstuk geconfisqueerd en overgebracht naar Milaan, hierbij ging de oorspronkelijke houten lijst verloren. De hoofdpanelen en delen van de predella bleven in de Pinacoteca di Brera, maar de bovenste panelen, de cuspidi, werden in de negentiende eeuw verhandeld.
Voorstelling De centrale compositie toont de Madonna met kind op een monumentale marmeren troon, die rijk is versierd met klassieke architecturale motieven. Achter Maria hangt een kostbaar rood damasten kleed, dat haar status als Koningin van de Hemel benadrukt. Ze is gehuld in een kostbare groengouden mantel en houdt Jezus teder vast. Het kind draagt een eenvoudig wit hemdje en heeft een vogeltje in zijn handen, misschien een putter, een soort die symbool staat voor Christus' lijdensweg. Het geheel ademt een sfeer van aristocratische verfijning, versterkt door de lange, slanke handen van Maria en de gedetailleerde weergave van stoffen.
Maria wordt geflankeerd door vier heiligen die een specifieke betekenis hadden voor de Dominicanen. Aan de linkerzijde staan Petrus, in pauselijk ornaat en met twee sleutels, en Dominicus, de stichter van de orde, met een boek en lelies. Rechts bevinden zich Petrus van Verona, herkenbaar aan de dolk in zijn borst en het zwaard in zijn schedel, en Venantius, de patroonheilige van Camerino. Venantius is afgebeeld als een trotse jonge ridder met een modieus kapsel dat populair was aan het Sforza-hof. Hij draagt een standaard en houdt een gedetailleerd schaalmodel van de stad vast.
Een opvallend kenmerk van het werk is het gebruik van pastiglia, een techniek waarbij details zoals de sleutels van Petrus en het zwaard van Petrus van Verona in reliëf met gesso zijn opgebouwd voordat ze werden verguld. Deze driedimensionale objecten creëren een krachtig illusionistisch effect. Crivelli suggereert een opvallende ruimtelijke eenheid door het gebruik van een doorlopende marmeren sokkel waarop alle figuren lijken te staan. Deze sokkel is versierd met vruchten en schedels. Deze zijn niet louter decoratief. Zo verwijst de appel traditioneel naar de erfzonde en de rol van Maria als de nieuwe Eva die de zondeval ongedaan maakt. De komkommer, die regelmatig terugkeert in Crivelli’s oeuvre, wordt vaak geïnterpreteerd als een symbool van de wederopstanding, gebaseerd op het verhaal van Jona die drie dagen in een grote vis verbleef en later rustte onder een komkommerplantIn veel bijbelvertalingen wordt gesproken van kalebassen. bij de stad Nineveh.
De drie bovenpanelen van de triptiek beelden de annunciatie (collectie Städel Museum in Frankfurt) en de wederopstanding (collectie Abegg-Stockar in Zürich). Op de twee panelen van de annunciatie bevindt de aartsengel Gabriël zich bij een kubusvormig gebouw dat van buitenaf wordt gezien, terwijl de Maria in een kamer is afgebeeld die van binnenuit wordt geobserveerd. De scènes worden gekenmerkt door een grote aandacht voor huiselijke details. Voorbeelden hiervan zijn een vogelkooitje met een doek dat buiten het raam hangt, Maria’s sfeervolle kamer met alledaags meubilair en een waterkruik in een nis. Een klein potplantje achter een tralievenster dient als een symbolische verwijzing naar Maria's hortus conclusus.
De predella, de reeks kleine panelen onderaan het altaarstuk, is eveneens gefragmenteerd. Twee secties met elk drie heiligen bevinden zich in de Pinacoteca di Brera. Op het linkerdeel zijn de heiligen Antonius Abt, Hiëronymus en Andreas te zien; op het rechterdeel staan Jacobus de Meerdere, Bernardinus van Siena en waarschijnlijk de zalige Ugolino Malagotti afgebeeld.
Mogelijke reconstructie
Afbeeldingen
Literatuur (2021). Brera eyes wide open; Thirty unmissable masterpieces. Milaan: Pinacoteca di Brera. nr. 20 (1986). Carlo Crivelli. Florence: Nardini Editore.
Externe links
Categorie:Werk van Carlo Crivelli Categorie:Schilderij in de Pinacoteca di Brera Categorie:Schilderij in het Städel Museum