Café de Tol is een Nederlands eetcafé aan de Keijenborgseweg 1 in de buurtschap Wittebrink, gemeente Bronckhorst, dat sinds 1882 beschikt over een officiële drankvergunning. Het pand staat op het kruispunt van de wegen vanuit Zelhem en Hengelo richting Hummelo, waar zich vroeger het Tolhuis en de tol van de Hummelo–Enschedese Kunstweg bevonden. Het café werd vier generaties lang door de familie Praastink gerund en kreeg landelijke bekendheid als het jarenlange stamcafé van de Achterhoekse boerenrockband Normaal. Onder uitbater Remon te Brake voert het café sinds 2012 de zelfgekozen slogan "'t Normaalste café van de Achterhoek".
Geschiedenis Tolhuis en eerste generaties Praastink Het pand werd in de 19e eeuw gebouwd op het kruispunt waar de wegen vanuit Zelhem en Hengelo samenkwamen op de doorgaande verbinding richting Hummelo. Op deze plek hieven tolbeambten van de Hummelo–Enschedese Kunstweg de tol; tegenover het café stond het Tolhuis. Het pand fungeerde van meet af aan als rustpunt voor reizigers en kooplui. Met het in werking treden van de Drankwet in 1881 werd in 1882 aan Jan Martinus Praastink, die zijn vader in het bedrijf had opgevolgd, een officiële vergunning verleend om in de voorkamer sterke drank te schenken. Jan Martinus was in 1868 getrouwd met Johanna Kamp.
Hij werd opgevolgd door Bernard Johan Praastink (1869–1929), die in 1897 huwde met Johanna Hendrika ter Maat. De vierde generatie Praastink kwam met diens zoon Bernhard Johan, die in 1955 trouwde met Bertha Everdina Weijers; in deze periode groeide het pand uit tot een gecombineerde zaak van café en buurtwinkel. Naast kruidenierswaren werd er vers gebakken brood verkocht dat in de omgeving werd uitgevent. Met de komst van de supermarkten in de dorpen verdween de buurtwinkelfunctie; in de Wittebrink ging die in de loop van de tweede helft van de twintigste eeuw verloren.
Bennie "de Pröhs" Praastink De vierde generatie werd opgevolgd door Bernhard "Bennie" Praastink, in de volksmond De Pröhs genoemd. Hij stond samen met zijn vrouw Bep aan het roer en richtte zich vrijwel uitsluitend op het café. Praastink combineerde het uitbaten van het café met de werkzaamheden van kruidenier en warme bakker: brood haalde hij bij de bakker in Zelhem, dat hij voor de kachel in het café opnieuw warm liet worden alvorens het bij klanten thuis te bezorgen. In 1982 vierde hij het honderdjarig bestaan van de drankvergunning. Hij stond lokaal bekend om zijn motorrijden en om zijn talent voor het sprekken — het Achterhoekse vertellen van waargebeurde verhalen met een zekere overdrijving — aan de stamtafel; het verhaal placht hij te beginnen door op een stoel te gaan staan met de woorden "Zowaar helpe mij God almachtig a'k liege".
Verbinding met Normaal Vanaf het begin van de jaren 1970 werd Café de Tol het stamcafé van de Achterhoekse boerenrockgroep Normaal. Bennie Jolink, frontman van de band, vestigde zich in 1973 na een aantal jaren in Enschede en Amsterdam te hebben gewoond opnieuw in Hummelo en bezocht het café vanaf zijn eerste komst regelmatig — onder meer aangetrokken door de figuur van uitbater Praastink, die hij als jongen al had gekend. Volgens overlevering werd "menig idee voor een liedje aan de stamtafel geboren". De Pröhs zou voor de band achter in het café een "altaartje" hebben ingericht en placht volgens gitarist Ferdi Joly op zijn knieën voor de drempel van het café te liggen om bezoekers met klem op het belang van die drempel te wijzen.
Op 25 december 1992 gaf Normaal in het café zelf een live optreden, in de bezetting met Bennie Jolink, Paul Kemper en Willem Terhorst. Het archief van Bennie Jolink, dat door het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers wordt beheerd, bevat een afzonderlijk dossier over Café de Tol onder de aanduiding "de stamkroeg van Normaal".
Latere uitbaters Na de Praastinks werd het café overgenomen door Derk en Bernadette Janssen, die in 2005 een ingrijpende verbouwing uitvoerden waarbij het voormalige winkelgedeelte bij het café werd getrokken. Onder hun leiding werd het etablissement uitgebreid tot eetcafé en kreeg het op het buitenterrein vaste plek voor optredens, een bokbiermiddag, een zomerse kerstmarkt en de jaarlijkse Hökersdag (later Hökersweekend) van Normaal en haar fanclub Anhangerschap. Voor de bereiding van de gerechten werd Remon te Brake als kok aangetrokken. Toen de Janssens om gezondheidsredenen moesten stoppen, namen Te Brake en Mireille Kelderman in 2012 het bedrijf over.
Hökersweekend Op het buitenterrein naast Café de Tol vindt sinds de jaren 2010 het jaarlijkse Hökersweekend plaats, een driedaags evenement van Normaal-fanclub Anhangerschap onder voorzitterschap van Henk Kelder. Ook na het afscheidsconcert van Normaal in Gelredome in 2015 bleef het Hökersweekend op deze plek doorgaan en trekt het jaarlijks honderden bezoekers uit het hele land. In 2022 keerde Bennie Jolink, na zijn pensionering met Normaal, eenmalig terug op het podium tijdens het Hökersweekend bij Café de Tol.
Inrichting Het oude café behield zijn karakteristieke donkerbruine lambrisering en eikenhouten meubilair. Het is in de loop der jaren ingericht als klein Normaal-museum, waarbij aan de wanden tientallen platenhoezen en foto's van bandleden en stamgasten zijn opgehangen, waaronder een herkenbare foto van Bennie "de Pröhs" Praastink.
Externe link Officiële website Café de Tol
Zie ook Wittebrink Normaal Bennie Jolink Ferdi Joly
Categorie:Bouwwerk in Bronckhorst Categorie:Geschiedenis van de Achterhoek