Dwangmiddelen zijn (in het Nederlands recht) in het kader van strafvordering gebruikte bevoegdheden waardoor, anders dan de tenuitvoerlegging van een straf of maatregel, inbreuk wordt gemaakt op de rechten en vrijheden van personen. Deze bevoegdheden moeten, door de inbreuk die ze maken op (grond)rechten, berusten op een wet in formele zin.
Door de ingrijpende aard van dwangmiddelen, gelden strenge eisen voor een rechtmatige bevoegdheidsuitoefening. Naast specifieke eisen die volgen uit de bevoegdheidsgrondslag, dient de inzet van dwangmiddelen ook altijd proportioneel (de inzet van het dwangmiddel is in verhouding tot het doel) en subsidiair (het lichtste beschikbare middel) te zijn. Omdat sommige dwangmiddelen van ingrijpendere aard zijn dan andere, dienen zwaardere middelen pas later te worden ingezet. Het is niet vereist dat dwangmiddelen altijd in een bepaalde chronologische volgorde worden ingezet.
Om te beoordelen of dwangmiddelen rechtmatig zijn ingezet, moet voldaan zijn aan bepaalde voorwaarden. Vaak volgen deze voorwaarden uit de tekst van de wetsbepaling zelf. Als vuistregel zijn de volgende gezichtspunten relevant:
de grondslag van de bevoegdheid; wie bevoegd is het dwangmiddelen in te zetten (vaak een opsporingsambtenaar of de officier van justitie); tegen wie het dwangmiddel mag worden ingezet (doorgaans de verdachte); in welk geval het dwangmiddel mag worden ingezet (alle strafbare feiten, bij misdrijven, of bij zogeheten VH-feiten); voor welke gronden het dwangmiddel mag worden ingezet (het doel van het dwangmiddel); voor welke duur het dwangmiddel mag worden ingezet; de proportionaliteit; de subsidiariteit.
Dwangmiddelen kunnen op verschillende wijzen worden onderverdeeld in categorieën. Een gangbare indeling is om onderscheid te maken tussen dwangmiddelen tegen personen, dwangmiddelen tegen zaken (inbeslagname, onderzoek aan kleding en lichaam) en dwangmiddelen gericht op plaatsen (doorzoeking, binnentreding).
Vrijheidsbenemende dwangmiddelen Vrijheidsbenemende dwangmiddelen worden ingezet tegen personen en maken een inbreuk op de vrijheid van de desbetreffende persoon.
Veelvoorkomende vrijheidsbenemende dwangmiddelen zijn:Artikel 52 e.v. Wetboek van Strafvordering, te raadplegen op wetten.overheid.nl
staande houden aanhouden ophouden voor onderzoek inverzekeringstelling bewaring gevangenhouding gevangenneming
Zie ook Strafrecht Strafvordering Politiegeweld Civiele gijzeling
Categorie:Strafrecht in Nederland