Nikolaj Platonovitsj Patroesjev (Russisch: Николай Платонович Патрушев) (Leningrad, 11 juli 1951) is een Russisch politicus, voormalig inlichtingenofficier en veiligheidsfunctionaris.
Van 2008 tot 2024 was hij secretaris van de Veiligheidsraad van Rusland. Daarvoor was hij van 1999 tot 2008 directeur van de Federale Veiligheidsdienst (FSB). Patroesjev geldt als een van de invloedrijkste vertegenwoordigers van de Russische siloviki, de groep voormalige veiligheids- en legerfunctionarissen rond president Vladimir Poetin.
Levensloop Opleiding en vroege loopbaan Patroesjev werd geboren in Leningrad, het huidige Sint-Petersburg. Hij studeerde in 1974 af aan de maritiem-technische staatsuniversiteit van Sint-Petersburg. Kort daarna trad hij toe tot de KGB. Vervolgens volgde hij opleidingen aan KGB-scholen in Minsk en Moskou. In de jaren zeventig werkte hij samen met Vladimir Poetin binnen de KGB in Leningrad.
FSB Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bleef Patroesjev actief binnen de Russische veiligheidsdiensten. In 1999 werd hij door president Boris Jeltsin benoemd tot directeur van de Federale Veiligheidsdienst als opvolger van Poetin.
Tijdens zijn leiding over de FSB vonden onder meer in 1999 de flatgebouwenbomaanslagen in Moskou en de Tweede Tsjetsjeense Oorlog plaats. De rol van de FSB bij deze gebeurtenissen bleef onderwerp van internationale discussie. Een Britse openbare onderzoekscommissie concludeerde in 2016 dat Patroesjev waarschijnlijk betrokken was bij de goedkeuring van de moord op voormalig FSB-officier Aleksandr Litvinenko.
Veiligheidsraad van Rusland thumb|Patroesjev met Benjamin Netanyahu en John Bolton in 2019
Van 2008 tot 2024 was Patroesjev secretaris van de Veiligheidsraad van Rusland, een belangrijk adviesorgaan van de Russische president op het gebied van nationale veiligheid en defensie. Hij werd door diverse analisten beschouwd als een invloedrijke vertegenwoordiger van de harde veiligheidslijn binnen het Kremlin.
Patroesjev verdedigde regelmatig een antiwesterse koers en stelde meermaals dat de Verenigde Staten en de NAVO Rusland wilden verzwakken.
Russische invasie van Oekraïne thumb|Ontmoeting Patroesjev met president Poetin in april 2015 Patroesjev werd door verschillende media en analisten genoemd als een van de voorstanders van de harde Russische lijn tegenover Oekraïne en het Westen. Na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 verdedigde hij publiekelijk het Russische optreden en beschuldigde hij de NAVO en de Verenigde Staten van escalatie van het conflict.
Adviseur van de president In mei 2024 werd Patroesjev opgevolgd door Sergej Sjojgoe als secretaris van de Veiligheidsraad. Daarna werd hij benoemd tot adviseur van president Poetin.
Invloed en ideologie Vanwege zijn langdurige samenwerking met Poetin en zijn positie binnen de Russische veiligheidsdiensten werd Patroesjev door waarnemers beschouwd als een van de machtigste personen binnen het Russische staatsapparaat.
Patroesjev behoort tot de invloedrijkste vertegenwoordigers van de Russische siloviki, de groep voormalige veiligheids- en legerfunctionarissen rond president Poetin.
Volgens verschillende analisten vertegenwoordigt Patroesjev een uitgesproken antiwesters en staatsnationalistisch wereldbeeld, waarin Rusland zich in een langdurige geopolitieke confrontatie met de Verenigde Staten en de NAVO bevindt. Hij verklaarde meermaals dat westerse landen streven naar verzwakking of opsplitsing van Rusland.
Patroesjev werd in internationale media regelmatig omschreven als een havik binnen de Russische veiligheidselite.
De Britse Ruslanddeskundige Mark Galeotti omschreef hem als een van de meest invloedrijke ideologen binnen Poetins omgeving. Patroesjev verdedigde publiekelijk de groeiende rol van voormalige veiligheidsfunctionarissen binnen de Russische staat. In 2000 sprak hij over veiligheidsfunctionarissen als een nieuwe Russische "adel".
Verschillende onderzoekers en Kremlinologen beschreven Patroesjev als een belangrijke architect van het Russische veiligheidsdenken in de jaren 2010 en 2020.
Rol binnen Poetins machtsstructuur Patroesjev geldt als een van de langst dienende vertrouwelingen van Poetin. Beiden werkten tijdens de Sovjetperiode binnen de KGB in Leningrad. Na Poetins aantreden als president groeide de invloed van voormalige veiligheidsfunctionarissen binnen de Russische staat sterk. Patroesjev werd gezien als een van de centrale figuren binnen deze ontwikkeling.
Binnen de Veiligheidsraad van Rusland speelde Patroesjev jarenlang een coördinerende rol bij veiligheids- en defensievraagstukken. Volgens verschillende waarnemers behoorde hij tot de kleine kring adviseurs die grote invloed uitoefenden op het Russische beleid tegenover Oekraïne. In sommige internationale media werd hij genoemd als mogelijke kandidaat om Poetin op termijn op te volgen, mede vanwege zijn invloed binnen de veiligheidsdiensten.
Buitenlands beleid Patroesjev verdedigde een multipolaire wereldorde waarin Rusland nauwer samenwerkt met landen als China, India en Iran. Hij ondersteunde intensivering van de Russisch-Chinese samenwerking en noemde de relatie met China een prioriteit van het Russische buitenlandse beleid. Daarnaast uitte hij scherpe kritiek op de NAVO-uitbreiding en op militaire interventies van westerse landen in onder meer Irak, Libië en Joegoslavië. Tijdens de Russische invasie van Oekraïne verklaarde Patroesjev dat Rusland feitelijk in conflict was met de NAVO en het "collectieve Westen".
Sancties Na de annexatie van de Krim door Rusland in 2014 werd Patroesjev toegevoegd aan de sanctielijsten van de Europese Unie, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zwitserland.
Privéleven Zijn zoon Dmitri Patroesjev was minister van Landbouw van Rusland en werd in 2024 vicepremier.
Onderscheidingen Held van de Russische Federatie Orde van Dmitri Donskoj
Categorie:Russisch politicus Categorie:Russisch militair