Mallejan (in het Engels bekend als The Timber Truck of The Loggers) is een schilderij van de Nederlandse kunstschilder Anton Mauve, vervaardigd rond 1880. Het werk behoort tot de bekendste winterlandschappen van Mauve en bevindt zich tegenwoordig in de collectie van het Carnegie Museum of Art in Pittsburgh, Verenigde Staten. Het schilderij toont een scène met een zware houtwagen, getrokken door paarden in een besneeuwd landschap. Het afgebeelde voertuig wordt in Nederland vaak aangeduid als een mallejan, een traditioneel hulpmiddel voor het vervoer van boomstammen of andere lange voorwerpen.

Het schilderij geldt als een belangrijk voorbeeld van de internationale waardering voor de Haagse School tijdens de Amerikaanse Gilded Age.

Context Anton Mauve was een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Haagse School, een kunstenaarsstroming die bekend stond om haar atmosferische landschappen, gedempte kleurgebruik en realistische weergave van het Nederlandse platteland. Mauve verwierf vooral bekendheid met schilderijen van boeren, schapen, paarden en winterse landschappen.

Op de Mallejan combineert Mauve verschillende karakteristieke elementen uit zijn oeuvre: paarden, landelijke arbeid, winterse stilte en een subtiele tonaliteit van grijze en zilverachtige tinten. Het schilderij toont een zwaar houttransport op een besneeuwd bospad, begeleid door boerenfiguren.

Het onderwerp sluit aan bij Mauves langdurige belangstelling voor houttransporten en landelijke wintertaferelen. Vergelijkbare composities zijn bekend onder titels als The Loggers, Carting the Log, Woodcutters on a Sandy Track en A Horsedrawn Cart in the Forest. Verschillende van deze werken tonen vergelijkbare zandwegen, paarden en houtwagens.

Amerikaanse kunstmarkt Tussen circa 1880 en 1915 ontstond in de Verenigde Staten een sterke belangstelling voor Europese schilderkunst, tijdens en na de Gilded Age. Vooral werken van de Haagse School werden populair bij Amerikaanse industriëlen, bankiers en verzamelaars.

Schilderijen van Mauve, Jozef Israëls en de gebroeders Maris werden op grote schaal geëxporteerd naar steden als New York, Boston, Chicago en Pittsburgh. De internationale kunsthandelaren M. Knoedler & Co. en Goupil & Cie speelden hierbij een belangrijke rol.

Mallejan geldt als een bekend voorbeeld van Haagse School-schilderkunst die tijdens deze periode naar de Verenigde Staten werd gebracht.

Provenance Volgens archiefmateriaal van M. Knoedler & Co. bevond het schilderij zich begin twintigste eeuw in de collectie van Julius O. Frank. Het werk werd aangeboden tijdens een veiling van de American Art Association in New York op 15 maart 1907, waar het verscheen als lotnummer 61 onder de titel The Timber Truck.

Na de veiling werd het schilderij aangekocht door Knoedler. In de administratie van de kunsthandel verschijnt het werk onder de titel The Loggers (Stock Book 9, p. 310, entry no. 11366).

In maart 1911 werd het schilderij door Knoedler voor $8000 verkocht aan het Carnegie Museum of Art in Pittsburgh, waar het zich sindsdien bevindt.

Verwante versies Mauve vervaardigde meerdere varianten van het onderwerp van een houttransport in een winterlandschap. Het Carnegie Museum of Art noemt onder meer 'Woodcutters on a Sandy Track', 'Carting the Log' en 'A Horsedrawn Cart in the Forest' als verwante composities binnen zijn oeuvre. Daarnaast is een kleinere aquarelversie van het onderwerp bekend, voorzien van het nummer "1366". Deze aquarel vertoont sterke compositorische overeenkomsten met The Timber Truck. Beide werken tonen een door paarden getrokken houttransport op een besneeuwd bospad en volgen vrijwel dezelfde opbouw van het landschap. Ook de positie van de slee, de paarden en de houthakkers komt grotendeels overeen. De voornaamste zichtbare verschillen zijn de aanwezigheid van een hekwerk in de versie van het Carnegie Museum of Art en het aantal afgebeelde figuren: waar The Timber Truck drie houthakkers toont, zijn op de aquarel twee figuren afgebeeld. Op de achterzijde van de aquarel bevindt zich een fragment van een Bostonse krant uit 1909, hetgeen de indruk wekt dat deze versie zich uiterlijk aan het begin van de twintigste eeuw in de Verenigde Staten bevond.

Een verwant document bevindt zich in de archieven van The Frick Collection. Daar wordt een schetsboek van Anton Mauve bewaard dat in 1921 door de Nederlandse kunsthandelaar en verzamelaar Abraham Preyer werd geschonken aan Helen Clay Frick. Volgens informatie van archivaris Elizabeth Kobert draagt het schetsboek op de omslag het nummer "366" en is de binnenzijde voorzien van het stempel "Atelier A. Mauve". Het schetsboek bevat studies van hetzelfde houttransportmotief dat voorkomt in The Timber Truck.

De provenance van het schilderij is gedeeltelijk gedocumenteerd via de archieven van M. Knoedler & Co. Daar werd het werk geregistreerd onder stocknummer "11366" en de titel The Loggers, voordat het in 1911 werd verworven door het Carnegie Museum of Art. Het Knoedler-stocknummer 11366, het nummer 1366 op de verwante aquarel en het nummer 366 op het Frick-schetsboek vertonen een overeenkomstige cijferreeks. Een gedocumenteerd verband tussen deze nummeringen is vooralsnog niet bekend.

Opmerkelijk is daarnaast dat het schilderij, de aquarel en de studies in het schetsboek alle worden gedateerd in of rond de jaren 1880. De verschillende uitvoeringen lijken daarmee te zijn ontstaan in dezelfde periode van Mauves carrière, waarin hij zich regelmatig bezighield met winterse landschappen, paarden en houttransporten.

De aanwezigheid van schilderijen, aquarellen en schetsen met vrijwel identieke voorstellingen wijst erop dat Mauve het thema van winterse houttransporten gedurende langere tijd heeft uitgewerkt. De verspreiding van deze werken via verzamelaars, kunsthandelaren en Amerikaanse collecties toont tevens de internationale belangstelling voor Mauves winterlandschappen aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw.

Receptie Mallejan wordt beschouwd als een van Mauves bekendste winterlandschappen in de Amerikaanse museumcollectie. Het werk geldt tevens als een representatief voorbeeld van de internationale waardering voor de Haagse School rond 1900.

Galerij

Literatuur en bronnen

Carnegie Museum of Art Archives Getty Research Institute, Knoedler Stock Books American Art Association Sale Catalogue, New York, 15 maart 1907 RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis

Zie ook Haagse School (schilderkunst) Nederlandse schilderkunst Landschapsschilderkunst

Externe links Carnegie Museum of Art The Timber Truck op website Carnegie Museum of Art Getty Research Institute – Knoedler Stock Book (The Loggers) Getty Research Institute – Knoedler acquisition records American Art Association veilingcatalogus (1907) RKD – Anton Mauve Getty Provenance Index

Categorie:Werk van Anton Mauve Categorie:Schilderij van de Haagse School Categorie:1880