Herman Waage

Herman Jan Waage (Zaandam, 13 augustus 1916 – Utrecht, 25 oktober 1988) was een Nederlands verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. In de jaren vijftig was hij zakelijk leider van het Concertgebouworkest.

Biografie Waage was een zoon van Jan Herman Arij Waage en Guurtje Bronke. Hij groeide op in een gezin met drie kinderen en had een oudere zus, Jeanette Waage (geb. 1914), en een jongere broer, Cornelis Waage (geb. 1928).

Waage studeerde rechten aan de Gemeentelijke Universiteit Amsterdam. In 1938 verloofde hij zich met Tini Kramer.

Volgens een interview met Kramer, met wie hij in 1942 trouwde, was Waage werkzaam in het Gemeente Ziekenhuis te Zaandam. Kramer volgde daar tussen 1939 en 1942 een opleiding tot leerling-verpleegkundige. Na de aanstelling van een nationaalsocialistische directeur kwam zij vanwege haar openlijk anti-Duitse houding onder druk te staan. Zij verklaarde later dat zij vanuit het stadhuis werd gewaarschuwd het ziekenhuis te verlaten. Vervolgens vluchtte zij samen met Waage, in de nacht uit het ziekenhuis en vertrokken zij naar Amsterdam.

Verzetswerk in WOII Tijdens de Tweede Wereldoorlog gaf Waage leiding aan een naamloze verzetsgroep die zich bezighield met het vervalsen van persoonsbewijzen en het helpen van Joodse onderduikers. Samen met zijn echtgenote Tine Kramer en verzetsgenoten als Frederika Zuilekom-Polak en Stephanus (Steef) van Zuilekom (1905-1945) werkte hij nauw samen met de Persoonsbewijzencentrale van Gerrit Jan van der Veen. De vervalsingsactiviteiten vonden aanvankelijk plaats in het woonhuis van Herman en Tine aan de Bronckhorststraat 36 in Amsterdam.

Toen dit adres de aandacht van de Duitse bezetter dreigde te trekken, verhuisde Waage met zijn vrouw naar Merwedeplein 6, 3-hoog. Daar kregen zij hulp van hun vriend en mede-verzetsstrijder Rudi Gerson, die op nummer 8, 2-hoog woonde en hen had gewezen op de leegstaande woning. Ook op het Merwedeplein bleef Waage zich inzetten voor onderduikers. Samen met Tine bood hij onderdak aan verschillende Joodse vluchtelingen, onder wie Bloeme Emden.

Waage vormde een schakel binnen een netwerk van verzetsmensen dat zich richtte op zowel vervalsingswerk als het redden van Joodse kinderen. Terwijl Rudi Gerson via zijn werkzaamheden voor de Joodse Raad stempels, blanco formulieren en andere materialen wist te bemachtigen, zorgde beeldend kunstenares Riete Gompertz voor het nauwkeurig tekenen van vervalste persoonsbewijzen. Tine had haar leren kennen omdat zij beiden met Joodse kinderen naar onderduikadressen reizen in opdracht van de Amsterdams Studenten Groep van Piet Meerburg. Waage en zijn vrouw waren daarnaast actief betrokken bij het onderbrengen van Joodse kinderen op veilige adressen. Zelf fietste Herman door het hele land om kinderen vanuit Amsterdam naar onderduiklocaties in Utrecht te brengen, in samenwerking met het Utrechts Kindercomité.

In augustus 1943 werd zijn echtgenote gearresteerd tijdens het oprollen van de verzetsgroep CS-6. Na haar arrestatie dook Riete Gompertz onder op het Merwedeplein. Daar werkte zij dag en nacht aan nieuwe persoonsbewijzen.

Waage zocht naar manieren om de moraal van zijn onderduikers hoog te houden. Eind 1943 nam hij het initiatief voor een bijzondere theateravond. Hiervoor benaderde hij tekstschrijver en componist Herbert Nelson, die op Merwedeplein 23-1 woonde. Wat begon als een eenmalige voorstelling groeide uit tot een illegaal huiskamercabaret, waarin Nelson optrad samen met pianist Louis van den Burg en Enny de Leeuwe. Iedere zondagmiddag stroomde het appartement vol met bezoekers. Niet-Joodse bezoekers betaalden met geld, voedselbonnen of voedsel, waarvan een deel ten goede kwam aan de onderduikers die onder de bescherming van Waage leefden.

Hoewel Tine in 1943 en Riete in 1944 werden gearresteerd, wist Herman Waage ondanks twee eigen arrestaties steeds uit handen van de nazi’s te blijven. In 1944 slaagde hij erin het inmiddels bevrijde zuiden van Nederland te bereiken. Daar sloot hij zich aan bij de geallieerde strijdkrachten. Op 8 mei 1945 keerde hij met de Canadese troepen terug naar Amsterdam. Op de toenmalige Noorder Amstellaan, de huidige Churchilllaan, werd hij feestelijk begroet door zijn oude vrienden Rudi Gerson en Herbert Nelson.

Na de oorlog Waage keerde terug naar Merwedeplein 6. Hij raakte betrokken bij de internering van collaborateurs. Een aantal maanden na de bevrijding keerde zijn echtgenote terug. Zij had verschillende kampen, onder andere Vught en Ravensbrück, overleefd. Het huwelijk van Herman en Tine hield geen stand. Zij scheidden in november 1945. Wel zullen zij hun hele leven bevriend blijven. Herman hertrouwde in december 1945 met Hendrika Johanna Pakker, maar ook dit huwelijk eindigde, in de jaren ’60, in een scheiding.

In 1948 werd Waage administrateur van de Groninger Orkestvereniging. Een jaar later werd hij ook administrateur van de Stadsschouwburg in Groningen. In 1953 werd hij benoemd tot zakelijk leider van het Concertgebouworkest. Deze functie gaf hij in 1961 op om zakelijk leider van Het Nationale Ballet te worden, naast artistiek leider Sonia Gaskell. De twee botsten geregeld over het beleid van het gezelschap. In de zomer van 1962 escaleerden de spanningen zodanig dat Waage aftrad, waarna Gaskell tevens zakelijk leidster van Het Nationale Ballet werd.

In 1964 werd Waage bestuurslid van het KCB in Bergen. In 1965 werd hij benoemd tot algemeen secretaris van de Nederlandse Amateur Toneelunie (NATU). In 1971 werd hij algemeen secretaris van de Stichting Overleg Muziekonderwijsinstellingen (SOM). Hij werd tevens lid van het bestuur van de in 1973 opgerichte Europese Muziekschool-Unie.

Erkenning

Verzetsherdenkingskruis

Rechtvaardige onder de volkeren (1 januari 1986, M.31.2/3271).

Bronnen

Rian Verhoeven, Anne Frank was niet alleen; het Merwedeplein 1933-1945. Prometheus, blz. 234-237, 258-263, 268, 286, 289, 292 (isbn ). https://www.oorlogsbronnen.nl/zoeken?term=Vier+verzetsvrouwen Open Joodse huizen Amsterdam dd. 3 mei 2026: ‘Verhalen van het Merwedeplein Tine Boeke-Kramer’ door haar zoon Joan Boeke en haar kleindochter Frida bij boekhandel Jimmink.

Categorie:Nederlands verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog