Kushanshahr, ook bekend als het Kushano-Sassanidische Koninkrijk of Indo-Sassanidische Koninkrijk, was een politieke entiteit die in de 3e en 4e eeuw door het Sassanidische Rijk in Bactrië werd gesticht. Na een reeks oorlogen in 225 n.Chr. veroverde het Sassanidische Rijk de provincies Sogdië, Bactrië en Gandhara op het tanende Kushanische Rijk. De lokale Sassanidische gouverneurs namen vervolgens de titel Kushanshah of "koning der Kushanen" aan en begonnen munten te slaan. Ze worden soms beschouwd als een onderkoninkrijk binnen het Sassanidische Rijk.

Deze administratie duurde voort tot 360-370, toen de Kushano-Sassaniden een groot deel van hun domeinen verloren aan de binnenvallende Kidarieten; het resterende deel werd opgenomen in het eigenlijke Sassanidische Rijk. Later werden de Kidarieten op hun beurt verdreven door de Hephthalieten.

De Kushanshahs zijn vooral bekend door hun munten. Deze werden geslagen in Kabul, Balch, Herat en Merv, wat de omvang van hun rijk aantoont.

Een opstand van Hormazd I Kushanshah (277-286 n.Chr.), die munten uitgaf met de titel Kushan-shahanshah ("koning der koningen van de Kushanen"), schijnt te hebben plaatsgevonden tegen de toenmalige sjah Bahram II (276-293 n.Chr.) van het Sassanidische Rijk, maar mislukte.

Geschiedenis miniatuur|Portret van de Kushano-Sassanidische heerser Hormazd I Kushanshah (ca. 277-286 CE) in Kushana-stijl. De Sassaniden breidden, kort na hun overwinning op de Parthen, hun heerschappij uit tot in Bactrië tijdens het bewind van Ardashir I rond 230 n.Chr., en vervolgens verder naar de oostelijke delen van hun rijk in het westen van huidig Pakistan tijdens het bewind van zijn zoon Shapur I (240-270). Zo verloren de Kushanen hun westelijke gebied (inclusief Bactrië en Gandhara) aan de heerschappij van Sassanidische edelen die Kushanshahs of "koningen van de Kushanen" werden genoemd. De oostelijke grens van de Kushano-Sassaniden lijkt Gandhara te zijn geweest, en ze staken kennelijk de Indus niet over, aangezien er vrijwel geen munten van hen zijn gevonden in de stad Taxila, net voorbij de Indus.

De Kushano-Sassaniden onder Hormazd I Kushanshah lijken een opstand te hebben geleid tegen de toenmalige keizer Bahram II (276-293 n.Chr.) van het Sassanidische Rijk, maar deze mislukte. Volgens de Panegyrici Latini (3e-4e eeuw n.Chr.) was er een opstand van een zekere Ormis (Ormisdas) tegen zijn broer Bahram II, en Ormis werd gesteund door de inwoners van Saccis (Sakastan). Hormazd I Kushanshah liet munten slaan met de titel Kushanshahanshah ("Koning der koningen van de Kushanen").

Rond 325 had Shapur II de directe leiding over het zuidelijke deel van het gebied, terwijl de Kushanshahs in het noorden hun heerschappij behielden. Belangrijke vondsten van Sassanidische munten ten oosten van de Indus in de stad Taxila beginnen pas met de regeringen van Shapur II (309-379) en Shapur III (383-388), wat suggereert dat de uitbreiding van de Sassanidische heerschappij ten oosten van de Indus het gevolg was van de door Ammianus Marcellinus beschreven oorlogen van Shapur II met de Chionieten en Kushanen in 350-358. Ze behielden waarschijnlijk de controle tot de opkomst van de Kidarieten onder hun heerser Kidara.

De neergang van de Kushanen en hun nederlaag tegen de Kushano-Sassaniden en de Sassaniden werd gevolgd door de opkomst van de Kidarieten en vervolgens de Hephthalieten (Alchon-Hunnen), die op hun beurt Bactrië en Gandhara veroverden en tot in Centraal-India oprukten. Later werden zij opgevolgd door de Turk Shahi en vervolgens de Hindoe Shahi, tot de komst van de moslims in de noordwestelijke delen van India.

Religieuze invloeden miniatuur|Munt van de laatste Kushano-Sassanidische heerser Bahram Kushanshah (circa 350-365 CE) in Kushan-stijl. Recto: Bahram met kenmerkende hoofdtooi Verso: Shiva met Nandi in Kushan-stijl Er zijn munten gevonden met afbeeldingen van Shiva en Nandi, wat wijst op een sterke invloed van het hindoeïsme.

De profeet Mani (210-276), stichter van het manicheïsme, volgde de Sassanidische expansie naar het oosten, waardoor hij in contact kwam met de bloeiende boeddhistische cultuur van Gandhara. Hij zou Bamyan hebben bezocht, waar verschillende religieuze schilderijen aan hem worden toegeschreven, en men gelooft dat hij er enige tijd heeft gewoond en lesgegeven. Er wordt ook beweerd dat hij in 240 of 241 naar de Indusvallei (nu in Pakistan) ging en een boeddhistische koning, de Turan Shah van India, heeft bekeerd. Bij die gelegenheid lijken verschillende boeddhistische invloeden het manicheïsme te hebben doordrongen. Zielsverhuizing werd een manicheïstisch geloof, en de vierdelige structuur van de manicheïstische gemeenschap, verdeeld tussen mannelijke en vrouwelijke monniken (de uitverkorenen) en lekenvolgelingen (de toehoorders) die hen steunden, lijkt gebaseerd te zijn op die van de boeddhistische sangha.

Ook de cultus van Mithra bloeide op en Mithra werd beschouwd als een goddelijke beschermer van de Kushano-Sassanidische heersers.

Munten De Kushano-Sassaniden creëerden munten met opschriften in Brahmi, Pahlavi of Bactrisch schrift, soms geïnspireerd op Kushan-munten en soms duidelijker Sassanidische.

Op de voorzijde van de munt is meestal de heerser afgebeeld met een uitgebreide hoofdtooi, en op de achterzijde een vuurtempel of Shiva met Nandi.

Kushano-Sassanidische kunst De Indo-Sassaniden verhandelden goederen zoals zilverwerk en textiel waarop de Sassanidische keizers werden afgebeeld tijdens de jacht of het uitoefenen van rechtspraak.

Artistieke invloeden miniatuur|Vishnu Nicolo-zegel: Kushano-Sassanidische of Kidaritische prins die Vishnu of Vāsudeva aanbidt, met Bactrische inscriptie. Gevonden in Khyber-Pakhtunkhwa, Pakistan - 4e eeuw n.Chr., British Museum De Sassanidische kunst was van invloed op de Kushan-kunst, en deze invloed bleef gedurende meerdere eeuwen actief in het noordwesten van Zuid-Azië. Borden die ogenschijnlijk tot de kunst van de Kushano-Sassaniden behoren zijn ook gevonden in graven uit de Noordelijke Wei-dynastie in China, zoals een plaat met een afbeelding van een everzwijnjacht die werd gevonden in het graf van Feng Hetu uit 504 n.Chr.

Belangrijkste Kushano-Sassanidische heersers

Ardashir I Kushanshah (230-245) Peroz I Kushanshah (245-275) Hormazd I Kushanshah (275-300) Hormazd II Kushanshah (300-303) Peroz II Kushanshah (303-330) Varahran Kushanshah (330-365)

Categorie:Sassaniden Categorie:Geschiedenis van Afghanistan Categorie:Geschiedenis van Pakistan Categorie:Geschiedenis van Tadzjikistan Categorie:Geschiedenis van Turkmenistan Categorie:Geschiedenis van Oezbekistan Categorie:Kushana