Het genadeschot (Frans: Le Coup de grâce) is een korte roman van de Franse auteur Marguerite Yourcenar. Hij verscheen in 1939 bij Gallimard en is in 1990 vertaald door Jenny Tuin.
Totstandkoming Yourcenar schreef het boek in 1938 tijdens een verblijf in Sorrento.Marguertie Yourcenar, "Préface" in: Alexis suivi de Le Coup de Grâce, Folio, 2025, p. 127 Ze situeerde het verhaal twintig jaar eerder, tijdens de Letse Onafhankelijkheidsoorlog.
Synopsis Op de eerste bladzijden wordt de ik-verteller Éric von Lhomond voorgesteld: een Pruisische edelman met Frans en Baltisch bloed, die gewond is geraakt in de Spaanse Burgeroorlog aan de zijde van Franco. Hij is geëvacueerd naar Italië en bevindt zich met twee kameraden in het stationsbuffet van Pisa. Hoewel zijn metgezellen nauwelijks interesse tonen, doet hij hen een lange bekentenis over de tien rijkst gevulde maanden van zijn leven.Durk van der Ploeg, "Verloren liefde en een verloren oorlog", Leeuwarder Courant, 9 november 1990. Delpher
Na de Eerste Wereldoorlog had hij dienst genomen in het vrijkorps van baron von Wirtz om de strijd aan te binden met de bolsjevieken. In die eenheid trof hij zijn jeugdvriend Conrad de Reval, ook een aristocraat. Ze waren ingekwartierd in diens (fictieve) landgoed Kratovice, waar ze samen waren opgegroeid. Tussen al deze soldaten woonde ook Conrads zus Sophie, zij het sterk teruggetrokken, nadat ze door een Litouwse sergeant was verkracht. Sophie vatte liefde op voor Éric, maar botste op een afwijzing. Toch gaf hij haar een klap wanneer ze met de officier Volkmar aanpapte. Ze begon te drinken en vluchtte uiteindelijk naar de bolsjevieken, met wie ze altijd had gesympathiseerd. Haar groep werd gevangengenomen door de eenheid van Éric. Allen werden geëxecuteerd door Michel, de vroegere tuinman van Kratovice. Op verzoek van Sophie – als laatste aan de beurt – was Éric degene die haar met twee revolverschoten ombracht.
Thematiek De roman gaat over een onbeantwoorde liefde tegen een achtergrond van oorlog en gevaar.Willem Otterspeer, "De droom van de liefde Marguerite Yourcenar als alchemiste" in: De Gids, 1982, p. 201-202. dbnl Tussen Éric en Sophie ontstaat een haat-liefdeverhouding, waarbij de afgewezen vrouw uit ijdelheid en jaloezie toch wordt opgeëist."Marguerite Yourcenar - Het genadeschot", De Morgen, 29 maart 2000 Onuitgesproken zijn de liefdesgevoelens van Éric voor Conrad, die minstens latente homofilie suggereren. Sophie wordt dan weer als zeer mannelijk voorgesteld in haar uiterlijk en gedrag, zoals wanneer ze in jongenskleren naar het front trekt.
In het boek zou Yourcenar haar ongelukkige verhouding met André Fraigneau hebben verwerkt, waarbij hij gestalte kreeg in de figuur van Éric en zijzelf in Sophie.Christophe Bigot, Elders wacht een ander op me. De laatste liefde van Marguerite Yourcenar, vert. Carlijn Brouwer, 2026
Verfilming Volker Schlöndorff heeft het verhaal in 1976 verfilmd onder de titel Der Fangschuß.
Literatuur Henning Hufnagel, "‘Ce coin obscur de pays balte’. Mythologie du ‘poste perdu’ dans Le Coup de grâce de Marguerite Yourcenar" in: Zeitschrift für französische Sprache und Literatur 2006, p. 243-256 Elaine Marks, "‘Getting Away with Murd(h)er’: Author's Preface and Narrator's Text. Reading Marguerite Yourcenar's Coup de Grâce ‘After Auschwitz’" in: The Journal of Narrative Theory, 1990, p. 210-220 Luc Rasson, "Un humanisme inadéquat. A propos du Coup de grâce" in: Bulletins de la Société internationale d'études yourcenariennes, 1989, nr. 5, p. 47-60
Voetnoten
Categorie:Franse literatuur Categorie:Roman uit 1939