De Vuurvogel en Prinses Vasilisa (Russisch: Жар-птица и царевна Василиса) is een Russisch sprookje verzameld door Aleksandr Afanasjev in Narode Russkiy Skazki. Het is een van de vele verhalen die zijn geschreven over de legendarische Vuurvogel.

Verhaal

Een koninklijke jager vindt een gevallen veer van een vuurvogel. Zijn paard waarschuwt hem de veer niet op te rapen. Maar hij negeert dat advies en raapt de veer toch op. De tsaar ziet de veer en eist dat hij de vogel terugbrengt. De jager gaat naar zijn paard om hulp te vragen. Het paard zegt hem dat hij maïs op het veld moet strooien. Hij doet dat, en de vuurvogel komt de maïs opeten en wordt gevangen. De jager brengt de vogel naar de tsaar. De tsaar zegt hem dat hij prinses Vasilisa als bruid moet meebrengen. Het paard vraagt hem om voedsel en drinken voor de reis en een tent met een gouden dak. Daarmee vertrekken ze naar een meer waar de prinses in een zilveren boot met gouden roeispanen roeit. Hij zet een paviljoen op en organiseert een maaltijd. De prinses komt, eet, drinkt buitenlandse wijn en valt dronken in slaap. Hij neemt haar mee.

Prinses Vasilisa weigerde te trouwen zonder haar trouwjurk. De jurk werd verborgen op de bodem van de zee. De tsaar stuurde de jager terug om hem op te halen. Hij reed te paard naar de zee. Daar stuitte het paard op een grote krab (of kreeft) die dreigde het paard te verpletteren. De krab gebood het paard het los te laten en riep alle krabben bijeen om hem te helpen de trouwjurk te bergen.

Prinses Vasilisa. De tsaar beval de jager om zich in kokend water te baden. Hij weigerde met haar te trouwen totdat hij dat had gedaan. De jager ging naar zijn paard. Dat betoverde zijn lichaam. Hij werd knap na het baden in het kokende water. De tsaar baadde in hetzelfde water en stierf. Het volk aanvaardde de jager als tsaar en hij trouwde met de prinses.

Varianten en vertalingen Dit is type 531 ("Het slimme paard") in Aarne-Thompson-index. Andere verhalen van dit type zijn Jaap en de bonenstaak, Trouwe Ferdinand en Ontrouwe Ferdinand, Corvetto, De Gouden Pruik van Koning Fortunatus en De Zeemeermin en de Jongen. Een ander literair type is Madame d'Aulnoychs Belle aux Chevaux d'Or, of Het verhaal van Goudlokje. Als Oost-Slavisch sprookjestype gaat het om SUS 531.

Afanasjev verzamelde twee varianten in zijn originele verzameling Russische volksverhalen (nummers 169–170) onder de vlag "Жар-птица и Василиса-царевна" ("De Vuurvogel en Tsarevna Vasilisa"). Een andere variant werd vanuit Slovenië verzameld en gepubliceerd door de auteur Božena Nemčová onder de titel O Ptáku Ohniváku ao Mořské Panne ("De vuurvogel en het meisje van de zee").

Arthur Ransom vertaalde het verhaal in het Engels onder de titels The Fire-Bird, The Horse of Power en Princess Vasilisa. Een variant uit Oekraïne ("Тремсинъ — Жаръ-птица и Настасья прекрасная изъ моря") werd vertaald als The Story of Tremsin, the Bird Zhar and Nastasia, the Lovely Maid of the Sea door Robert Nisbet Bain.

De Tsjechische auteur Václav Tille (die schreef onder het pseudoniem Václav Říha) publiceerde het verhaal "Dcera mořského krále" ("De dochter van de zeekoning"): een man krijgt de opdracht de velden van de koning te bewaken tegen iets dat 's nachts komt en ze vertrapt. De man ontdekt de daders: een wit paard en verschillende merries; hij vangt het paard en brengt het naar de stallen. Op een dag ziet de man een gouden haarlok en geeft die aan zijn koning. De vorst zegt dat de lok van de dochter van de zeekoning is en beveelt de jongen het meisje persoonlijk naar hem toe te brengen. De jongeman begint zijn zoektocht met behulp van het witte paard dat hij getemd heeft. Na een reeks steeds moeilijkere taken stuurt de prinses de jongen op pad om haar "zeepaarden" te halen. Hij brengt ze terug naar de prinses, die de koning aanraadt om wat van de melk van de paarden te proeven. De aarzelende vorst zegt dat de jongeren het eerst moeten proberen, en het witte paard ‘blaast zijn adem om het af te koelen’.

Igor Stravinsky's beroemde ballet L'Oiseau de feu is gedeeltelijk gebaseerd op dit sprookje, aangezien het onder andere Ivan, Vasilisa en de Vuurvogel als personages bevat.

Bronnen en referenties

Categorie:Sprookje