Klooster Arca Pacis was een rooms-katholiek klooster van de Benedictinessen van de Eeuwigdurende Aanbidding op de historische buitenplaats Broekbergen in Driebergen-Rijsenburg. Het klooster bestond van 1875 tot 1996 en speelde ruim een eeuw een belangrijke rol in het katholieke leven op de Stichtse Lustwarande.
Geschiedenis
Vestiging (1875) In 1875 vestigde zich op de buitenplaats Broekbergen een gemeenschap van Benedictinessen die tijdens de Duitse Kulturkampf waren verdreven uit hun kloosters in Duitsland.Frauen mit Geschichte, Marcel Albert, Die deutschen Klöster der Benediktinerinnen vom Heiligsten Sakrament, p. 107. Het bestaande landhuis uit 1755 werd ingericht als klooster, waarbij de zusters een strikt contemplatieve leefwijze volgden volgens de regel van Benedictus, met nadruk op stilte, afzondering en de Eeuwigdurende Aanbidding. In de beslotenheid van het klooster wijdden zij hun dagen aan gebed en het vervaardigen van liturgische kleding en andere kerkelijke textilia.Kastelen in Utrecht
Uitbreiding (1879–1912) In de decennia na de vestiging werd het klooster geleidelijk uitgebreid. In 1883 verrees een neogotische kapel met toren, ontworpen door architect Alfred Tepe, een vertegenwoordiger van de Utrechtse School. De toren uit 1883 is bewaard gebleven en geldt als een rijksmonument. In 1896 werd het terrein voorzien van een ommuring, waarmee het kloostercomplex duidelijk werd afgebakend van de omgeving. Gaasbeek & Van Ginkel-Meester, Driebergen-Rijsenburg – geschiedenis en architectuur, Monumenten-inventarisatie provincie Utrecht (1996), p. 154–156. De laatste grote uitbreiding in deze periode vond plaats in 1910, toen architect H. Kroes een nieuw kloostergebouw in neorenaissancestijl ontwierp, waarmee het complex zijn vroeg‑20e‑eeuwse karakter kreeg.
20e eeuw Tot ver in de 20e eeuw bleef Arca Pacis een gesloten gemeenschap, waar de zusters in stilte leefden en werkten. Zij voorzagen in hun onderhoud door het vervaardigen van liturgische gewaden en kerkelijk borduurwerk, een ambacht waarvoor het klooster in de regio bekendstond.
Na het Tweede Vaticaans Concilie (1962–1965) werd het klooster geleidelijk toegankelijker voor bezoekers en retraites, in lijn met de bredere vernieuwingen binnen de Rooms‑Katholieke Kerk. In 1964–1965 werd de neogotische kapel van Tepe, met uitzondering van de toren, gesloopt en vervangen door een modernistische kapel naar ontwerp van architect J. Dresmé.
Opheffing (1996) Door teruglopende roepingen en toenemende vergrijzing werd het klooster in 1996 opgeheven. De laatste zusters verhuisden naar andere kloostergemeenschappen, waarmee een einde kwam aan ruim een eeuw kloosterleven op Broekbergen. Het terrein bleef als historische buitenplaats bestaan en kreeg later een nieuwe bestemming binnen het cultuurhistorische landschap van Driebergen‑Rijsenburg.
Architectuur en terrein Het kloostercomplex Arca Pacis lag op een ommuurd terrein aan het Kloosterlaantje en de Engweg in Driebergen‑Rijsenburg. Het ensemble bestond uit het 18e‑eeuwse landhuis Broekbergen, de neogotische toren van Alfred Tepe uit 1883, het kloostergebouw van H. Kroes uit 1910 en de modernistische kapel van J.A.A. Dresmé uit 1966. Het terrein maakte deel uit van de Stichtse Lustwarande, een reeks historische buitenplaatsen langs de Utrechtse Heuvelrug.
Het parkachtige domein omvatte lanen, waterpartijen en een ommuring die het klooster duidelijk afbakende van de omgeving. De toren van Tepe, het enige overgebleven onderdeel van de oorspronkelijke kapel, vormt een herkenningspunt in het landschap. Munumenten.nl
Religieuze betekenis De Benedictinessen van Arca Pacis waren vooral bekend om hun Eeuwigdurende Aanbidding, waarbij dag en nacht gebed werd verricht. Het klooster fungeerde als spiritueel centrum voor katholieke gelovigen uit de regio en stond in verbinding met andere contemplatieve orden in Nederland en Duitsland.
Nalatenschap Hoewel het klooster in 1996 werd opgeheven, zijn verschillende elementen van Arca Pacis in Driebergen‑Rijsenburg bewaard gebleven. De toren van Tepe, delen van de ommuring en de historische structuur van de buitenplaats Broekbergen herinneren aan meer dan een eeuw kloosterleven. De naam Arca Pacis leeft voort in straatnamen zoals Kloosterlaantje en Kapelleland en in de historische structuur van buitenplaats Broekbergen. Het voormalige klooster geldt als een belangrijk onderdeel van het katholieke erfgoed van de Utrechtse Heuvelrug.
St. Xaveriusgesticht (Driebergen) Het St. Xaveriusgesticht werd in 1855 gesticht door de Zusters van Liefde van Tilburg, in 1898 uitgebreid met een neogotische Tepe‑vleugel en in 1950 door de Ursulinen in gebruik genomen als missiehuis en school.
Categorie:Klooster in Utrecht (provincie) Categorie:Driebergen-Rijsenburg Categorie:Voormalig klooster Categorie:Rooms-katholiek kerkgebouw in Nederland Categorie:Benedictijnen