De doodstraf in Irak is een wettelijk toegestane en veelvuldig toegepaste straf in de Republiek Irak. Irak behoort tot de landen met het hoogste aantal executies wereldwijd.
De doodstraf was onder het regime van Saddam Hussein wijdverbreid en werd gebruikt voor zowel ernstige misdrijven als politieke opposanten. Na de Amerikaanse invasie in 2003 schorste de tijdelijke Amerikaanse bestuurder L. Paul Bremer de doodstraf in juni 2003, omdat het vorige regime de straf als repressiemiddel had ingezet. In augustus 2004 werd de doodstraf echter opnieuw ingevoerd door de Iraakse interim-regering. Executies werden hervat in 2005. Saddam Hussein zelf werd in 2006 geëxecuteerd door ophanging.
Sindsdien is het gebruik van de doodstraf sterk toegenomen, met name na de strijd tegen ISIS (Islamitische Staat). Massale executies vonden plaats in periodes van hoge terreurdreiging.
De doodstraf is geregeld in het Iraakse Wetboek van Strafrecht en kan worden opgelegd voor: Moord (met voorbedachten rade of met verzwarende omstandigheden). Terrorisme, inclusief lidmaatschap van een terroristische groepering, aanzetten tot terrorisme, financiering of ondersteuning (vaak breed geïnterpreteerd). Verraad, spionage en sabotage. Verkrachting, ontvoering (vooral van minderjarigen) en drugshandel in bepaalde contexten. Andere ernstige misdrijven zoals brandstichting of aanvallen op staatsveiligheid.
De straf wordt uitgevoerd door ophanging. Personen ouder dan 70 jaar mogen wettelijk niet worden geëxecuteerd, en minderjarigen (onder de 18 op het moment van het delict) ook niet. Er bestaat een recht op beroep en de president moet de straf ratificeren. De wet schrijft voor dat de executie binnen 30 dagen na uitputting van alle rechtsmiddelen moet plaatsvinden.
Irak voert regelmatig executies uit, vaak in massale aantallen en met beperkte transparantie. De gevangenis Nasiriyah (ook wel “de walvis” genoemd) is de belangrijkste executieplaats. In 2023 waren er minstens 138 executies. Mensenrechtenorganisaties spreken van “geheime executies” zonder voorafgaande kennisgeving aan families of advocaten.
Veel veroordelingen berusten op bekentenissen onder foltering, oneerlijke processen en gebrek aan adequate verdediging. VN-experts hebben gewaarschuwd dat de systematische uitvoering van dergelijke vonnissen mogelijk neerkomt op een misdaad tegen de menselijkheid. Organisaties zoals Amnesty International, Human Rights Watch en de Verenigde Naties roepen Irak op tot een moratorium en uiteindelijk afschaffing van de doodstraf. De Europese Unie heeft herhaaldelijk bezwaar gemaakt tegen de toename van executies. Irak heeft het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (ICCPR) geratificeerd, maar niet het optionele protocol dat de doodstraf afschaft.
Zie ook Geschiedenis van Irak
Irak Categorie:Politiek in Irak
en:Capital punishment in Iraq