Het concerto delle donne of concerto di donne was een vrouwelijk zangensemble aan het hof van Ferrara in de late renaissance. De term wordt vooral gebruikt voor de groep professionele zangeressen die tussen ongeveer 1580 en 1597 actief was aan het hof van hertog Alfonso II d'Este.
De groep was beroemd om haar buitengewone vocale virtuositeit, ornamentiek en verfijnde samenzang. Zij speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van het late Italiaanse madrigaal en in de geschiedenis van vrouwen als professionele uitvoerende musici.
Geschiedenis Het concerto delle donne ontstond aan het hof van de familie Este in Ferrara. Dat hof was in de zestiende eeuw een van de belangrijkste centra van muzikale vernieuwing in Italië. Alfonso II d'Este stimuleerde er een verfijnde hofcultuur waarin muziek, poëzie en prestige nauw met elkaar verbonden waren. De bekendste bezetting bestond uit de zangeressen Laura Peverara, Livia d'Arco en Anna Guarini, dochter van de dichter Giovanni Battista Guarini. De groep trad op binnen de besloten muzikale kring van het hof, de zogenoemde musica secreta. Het ensemble werd begeleid en ondersteund door componisten en musici aan het hof, onder wie Luzzasco Luzzaschi en Ippolito Fiorini. Luzzaschi schreef madrigalen die speciaal waren afgestemd op de virtuositeit van de zangeressen.
Muzikale stijl Het concerto delle donne stond bekend om een nieuwe, zeer expressieve zangstijl. Die stijl maakte gebruik van snelle versieringen, chromatische wendingen, nauwe samenzang en een grote gevoeligheid voor tekstuitdrukking. De muziek die voor de groep werd geschreven, vroeg om uitzonderlijke technische beheersing. De zangeressen moesten niet alleen zuiver en flexibel kunnen zingen, maar ook complexe ornamenten en subtiele affecten overtuigend uitvoeren. Deze stijl beïnvloedde de ontwikkeling van het madrigaal aan het einde van de zestiende eeuw. Componisten als Luzzasco Luzzaschi, Lodovico Agostini en later ook Claudio Monteverdi werkten in een muzikale cultuur waarin dit soort virtuoze zang steeds belangrijker werd.
Betekenis Het concerto delle donne wordt gezien als een belangrijk moment in de geschiedenis van professionele vrouwelijke musici. Hoewel vrouwen al langer actief waren in hofmuziek en kloostermuziek, gaf de Ferrarese groep vrouwelijke zangers een uitzonderlijk zichtbare en prestigieuze rol. De reputatie van het ensemble verspreidde zich buiten Ferrara. Andere Italiaanse hoven, onder meer in Mantua en Florence, namen soortgelijke vrouwelijke zangensembles over of probeerden de Ferrarese stijl te imiteren. De groep is ook belangrijk voor de overgang van de renaissancestijl naar de vroege barokmuziek. De nadruk op virtuositeit, tekstexpressie en individuele zangstemmen wijst vooruit naar latere vormen van solistische vocale muziek.
Zie ook Madrigaal Renaissancemuziek Luzzasco Luzzaschi Ferrara (stad) Huis Este
Externe link Concerto delle donne bij Encyclopaedia Britannica
Referenties
Categorie:A capella