Shura Lipovsky (Den Haag, 1961) is een Nederlands zangeres, componist en verhalenverteller. Ze is gespecialiseerd in Jiddische en Joodse muziek.
Biografie Lipovsky werd geboren in een kunstzinnig gezin met een gemengde achtergrond. Haar Russisch-sprekende Joodse vader was afkomstig uit Charkiv, Oekraïne. Hij zat de Tweede Wereldoorlog in het Franse verzet, waar hij Joodse vluchtelingen over de grens naar Zwitserland bracht. Ze maakte kennis met Jiddische taal en muziek via Channa Milner, die bevriend was met haar niet-Joodse Nederlandse moeder. Liedbundels van Milner lagen in het ouderlijk huis op de piano. Ook waren er thuis platen van zangeres Sarah Gorby.
Lipovsky zong op jonge leeftijd in de plaatselijke Liberaal-joodse synagoge. Ze studeerde aan het Rotterdams Conservatorium waar ze les kreeg van Margreet Honig. Daarnaast studeerde ze Jiddisch bij Mira Rafalowich. In het Verenigd Koninkrijk (een cursus aan de Universiteit van Oxford) en de Verenigde Staten (New York) verdiepte ze zich verder in de Jiddische taal en muziek.
Muzikale loopbaan Met twee van haar collegae (en docenten) uit de Verenigde Staten ging ze vervolgens samenwerken: Zalman Mlotek (piano) en Jeff Warschauer (gitaar, mandoline, banjo). Ze traden samen op in de Verenigde Staten en Europa (onder andere in Duitsland en in 1993 in Polen, voor de vijftigste herdenking van de opstand in het getto van Warschau) en namen een album op met klezmer en Jiddische folk, Moments of Jewish Life (1993). Op dit album zong Lipovsky liedjes in het Jiddisch, Hebreeuws en Ladino. Het repertoire bestond onder meer uit poëzie uit het Hooglied, gedichten van Mordechaj Gebirtig en het sefardische lied Morenica. In 1996 nam zij in New York deel aan de Klezmer Extravaganza, een programma waaraan onder anderen violist Itzhak Perlman deelnam. In 2002 opende zij met haar ensemble Yiddishe Veltn het International Jewish Music Festival in Amsterdam. In 2004 produceerde zij samen met Musicians Without Borders een Joods-Bosnisch muziekprogramma. Bij dit project werkte zij onder meer samen met de Bosnische accordeoniste Merima Kljuco en met musici van de Mostar Sinfonietta. In 2009 trad zij in Carnegie Hall in New York op met het kwartet Serendipity 4. Tot de samenwerkende musici behoorden Theodore Bikel, Tamara Brooks en Merima Kljuco.
Lipovsky zingt bekende en minder bekende Joodse en Jiddische liederen. Zij produceerde albums zoals Vaytinke (2014, Music & Words) en Malakh (2020) en nam daarin ook zelfgeschreven liederen op. Zo schreef ze het lied Shemt zikh der malekh (De engel schaamt zich) naar aanleiding van de gruwelen gepleegd door het regime van Assad, en het neerstorten van de MH17.
Lipovsky trad in 2026 op bij Podium Klassiek.
Novaya Shira In 2011 richtte Lipovsky het ensemble Novaya Shira op naar aanleiding van een uitnodiging van het Koninklijk Concertgebouw. Het ensemble combineert Jiddische en Russische muziek en voert zowel traditioneel repertoire als nieuwe composities uit. De première van het programma vond op 16 februari 2011 plaats in het Concertgebouw. De composities van Lipovsky vormen een belangrijk onderdeel van het repertoire van Novaya Shira. De samenwerking leidde onder meer tot de albums Vaytinke en Malakh. Absence/Presence.
Componist en verhalenverteller Vanaf 2012 schreef Lipovsky ook zelf Jiddische liederen. Haar composities verschenen onder meer op het album Vaytinke, dat in 2013 werd uitgebracht. De titel is gebaseerd op het Jiddische woord vayt, dat "ver" of "ver weg" betekent. In haar werk combineert zij zang met verhalen en elementen uit de Joodse mystieke traditie. Zij ontwikkelde daarnaast het programma The Meditative Voice, waarin Joodse mystieke melodieën (nigunim), beweging en meditatie worden gecombineerd.
Onderwijs Lipovsky is actief als docent en geeft workshops en masterclasses over Jiddische zang, repertoire en nigunim. Zij gaf onderwijs aan verschillende internationale cursussen en festivals, waaronder programma's in Parijs, Oxford, Vilnius, Stockholm, Londen, Weimar en Canada. Sinds 2005 is zij artistiek leider van de Golden Peacock Summer Song School van het Jewish Music Institute in Londen. In Parijs leidt zij het koor Tshiribim van de Maison de la culture yiddish.
Lipovsky geeft daarnaast lessen en workshops in Joodse mystiek, chassidische dans en verhalen. Ze geeft les o.a. in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Frankrijk.
Intercultureel werk Lipovsky gebruikt muziek, verhalen en dans ook voor interculturele en interreligieuze projecten. Zij werkte onder meer samen met Musicians Without Borders en was betrokken bij projecten waarin Joodse en Bosnische muzikale tradities met elkaar werden verbonden. In haar werk staat de overdracht van Jiddische cultuur centraal, waarbij zij muziek en verhalen inzet als middel voor ontmoeting tussen verschillende culturele en religieuze tradities.
Ontvangst Lipovsky wordt internationaal omschreven als een specialist in het Jiddische en Joodse lied. Allmusic schreef dat ze bekend staat als een van de beste vertolkers van Joodse en Jiddische liederen in Europa. De Duitse krant General Anzeiger schreef dat Lipovsky de grande dame van het Jiddische lied wordt genoemd.
Haar zang wordt onder meer omschreven als krachtig, expressief, subtiel en met veel nuances. Mixedworldmusic.com schreef in een recensie van Lipovksy's album Vaytinke: "Lipovsky’s vermogen om ogenschijnlijk sleetse liedjes nieuwe glans en diepgang te geven, is nog altijd niet aan slijtage onderhevig."
Prijzen en onderscheidingen In 2017 ontving Lipovsky in New York de Adrienne Cooper Dreaming in Yiddish Award voor haar werk als uitvoerder en docent van Jiddische muziek en voor haar eigen Jiddische liederen. De onderscheiding wordt uitgereikt ter ondersteuning van personen die bijdragen aan de Jiddische taal en cultuur. In 2019 behaalde zij de tweede prijs bij de Bubbe Awards, een internationale wedstrijd voor nieuwe Jiddische liederen in São Paulo. Zij werd onderscheiden voor het lied Di levone badekt ir shmeykhl.
Discografie Moments of Jewish Life (1993) Heroes & Poets / Giboyrim Un Petn (met Zalmen Mlotek en Jeff Warschauer) (2003) Tsart, Tenderness in Word and Sound (2006) VAYTInKE. Traditional and New Yiddish Songs (2014) Malakh. Absence Presence (2020)
Lipovsky's vertolking van Shalom Aleykhem werd geselecteerd voor het verzamelalbum The Rough Guide to Jewish Music (2022).
Categorie:Nederlands zanger Categorie:Joodse muziek