Het voormalig raadhuis van Velsen is een rijksmonument aan de Torenstraat 5-7 in Oud-Velsen, in de Noord-Hollandse gemeente Velsen. Het gebouw werd in 1907 in gebruik genomen als gemeentehuis en verving het oudere rechthuis van Velsen. Tot 1965 was het de zetel van het gemeentebestuur. Sindsdien heeft het gebouw verschillende functies gehad. Een deel van het complex wordt gebruikt als cultureel centrum onder de naam Raadhuis voor de Kunst.
Geschiedenis Op de locatie van het huidige gebouw stond vanaf circa 1640 het rechthuis van Velsen. Dit gebouw werd in de negentiende eeuw meermaals verbouwd en uitgebreid. In 1907 verrees op deze plaats een nieuw gemeentehuis in neorenaissancestijl. Van het oudere gebouw bleef een in 1894 gerealiseerde achtergevel behouden.
Door de groei van de gemeente werd het gemeentehuis in 1926 uitgebreid met een noordelijke vleugel aan de Torenstraat. Hierbij werden onder meer een nieuwe raadzaal en extra kantoorruimten gerealiseerd.
Het gebouw bleef tot 1965 in gebruik als gemeentehuis van Velsen. In dat jaar verhuisde het gemeentebestuur naar het nieuwe stadhuis in IJmuiden, ontworpen door Willem Marinus Dudok.
Na de verhuizing behield het voormalige gemeentehuis een bestuurlijke en maatschappelijke functie. Het gebouw werd onder meer gebruikt door gemeentelijke diensten en het gemeentelijk woningbedrijf.
Verkoop In de jaren 2020 besloot de gemeente Velsen het deel van het gebouw dat als Raadhuis voor de Kunst wordt gebruikt te verkopen. Daarbij werden voorwaarden gesteld aan het behoud van de monumentale waarden en de culturele functie van het complex. Een eerste verkoopprocedure leverde in 2026 geen overeenkomst op, omdat de enige inschrijving niet voldeed aan de gestelde voorwaarden.
Raadhuis voor de Kunst Sinds het begin van de 21e eeuw heeft een deel van het gebouw een culturele bestemming. In 2003 werd het pand de vaste huisvesting van het Kunstenaars Collectief Velsen (KCV), dat in 1991 was opgericht. Onder de naam Raadhuis voor de Kunst biedt het gebouw ruimte aan ateliers, tentoonstellingen en andere culturele activiteiten.
In het complex zijn ateliers van beeldend kunstenaars gevestigd en worden regelmatig exposities georganiseerd.
Architectuur & monumentstatus Het voormalige raadhuis is gebouwd in neorenaissancestijl. Het complex bestaat uit een hoofdgebouw uit 1907 en een uitbreiding uit 1926. Kenmerkend zijn de bakstenen gevels, trapgevels, natuurstenen ornamenten, glas-in-loodramen en decoratief metselwerk. Aan de voorzijde bevindt zich een risaliet met balkon en een gevelsteen met het gemeentewapen van Velsen en het bouwjaar 1907.
Het gebouw is op 10 augustus 2001 aangewezen als rijksmonument vanwege zijn architectuurhistorische waarde, zijn betekenis voor de bestuurlijke geschiedenis van Velsen en zijn beeldbepalende ligging in de historische kern van Oud-Velsen. Het maakt deel uit van het beschermde dorpsgezicht van Oud-Velsen.
Zie ook Lijst van rijksmonumenten in Velsen
Categorie:Rijksmonument in Velsen Categorie:Voormalig gemeentehuis in Nederland