De Gau Köln-Aachen, (Nederlands: Gouw Keulen-Aken) was een bestuurlijke indeling van de NSDAP. Het gouw bestond van 1931 tot 1945. Geschiedenis De gouw bestond sinds 1931, toen uit de voormalige gouw Rijnland de gouwen Keulen-Aken en Koblenz-Trier voortkwamen. Deze stonden aanvankelijk onder sterke beperkingen als gevolg van de geallieerde bezetting van het Rijnland. Reeds in 1919 ontstond in Duisburg de Deutschvölkische Schutz- und Trutzbund (DVSTB), de kiemcel van de rechts-extremistische en revanchistische beweging in het Rijnland. Tot haar leden behoorden latere Rijnlandse nationaalsocialisten zoals Josef Grohé en Heinz Haake.
Veel leden van de Nationaalsocialistische Vrijheidsbeweging sloten zich na Hitlers vrijlating uit de gevangenis in december 1924 aan bij de in februari 1925 heropgerichte NSDAP. Zij vormden de gouw Zuid-Rijnland, met Heinz Haake als door Adolf Hitler aangestelde gouwleider en Josef Grohé als gouwsecretaris. Haake werd in december 1924 samen met tien andere völkische afgevaardigden gekozen in de Pruisische Landdag en moest daarom regelmatig in Berlijn aanwezig zijn. Toen zijn gouwsecretaris Grohé weigerde Haakes instructies op te volgen, verzocht Haake begin juni 1925 Robert Ley om in zijn plaats de leiding van de nieuwe gouw Zuid-Rijnland over te nemen.
Josef Grohé werd vervolgens benoemd tot gouwleider van de nieuwe gouw Keulen-Aken. De gouwleiding was van 1934 tot 1944 gevestigd aan de Claudiusstraße 1 in Keulen, in het gebouw van de Oude Universiteit, respectievelijk de voormalige Handelshogeschool Keulen. De katholiek-landelijke gouw Keulen-Aken stond wat betreft het aantal partijtoetredingen vóór 30 januari 1933 op de 31e plaats en daarmee op de voorlaatste plaats van alle gouwen.
Na de nationaalsocialistische machtsovername in 1933 werd Hermann von Lüninck benoemd tot opperpresident van de Pruisische Rijnprovincie. Op 5 februari 1935 werd hij vervangen door Josef Terboven, de gouwleider van de gouw Essen, die daarmee tevens de meerdere werd van de regeringspresidenten in Düsseldorf, Keulen en Aken. Hierdoor raakten de staats- en partijstructuren binnen de gouw steeds sterker met elkaar verweven.
De gouwkrant was de Westdeutsche Beobachter, onder hoofdredactie van Peter Winkelnkemper. Er waren opleidingsinstituten voor gouwleiders (Gauführerschulen; letterlijk: gouwleiderscholen) gevestigd in Bad Honnef, in het Feuerschlößchen (vanaf 1934), en in Engelskirchen, in Haus Mühlenberg (ook bekend als Villa Risch).
Vanaf 1933 intensiveerde gouwleider Grohé zijn plannen om Keulen uit te bouwen tot gouwhoofdstad en tot "metropool van het westen". Hitler had Keulen (samen met Leipzig) reeds in 1933 uitgerepen tot "hoofdstad van de Duitse handel". Vanaf oktober 1935 werd de titel Hanzestad Keulen officieel ingevoerd, bedoeld om de stad te profileren als "poort naar het westen".
Als grensgouw had Keulen-Aken de taak om via het in 1940 geannexeerde Eupen-Malmedy de vanaf 1940 in het westen bezette gebieden bestuurlijk te herstructureren. In de zomer van 1944 benoemde Hitler gouwleider Grohé tot leider van het Rijkscommissariaat België en Noord-Frankrijk, waar hij de vorming van nieuwe rijksgouwen moest versnellen. Kort voor het einde van de oorlog werden met behulp van collaborateurs nog de rijksgouw Vlaanderen en de rijksgouw Wallonië uitgeroepen.
Ambtsbekleders De volgende personen behoorden tot de gouwleiding:
Gauleiter: Josef Grohé (31 mei 1931Höffkes 1986, p.111. – 8 april 1945Höffkes 1986, p.112.) Gauleiterstellvertreter: Rudolf Schmeer (1 juni 1931 – 31 augustus 1932), Richard Schaller (oktober 1932 - 8 april 1945) Gauwirtschaftsberater: Kurt von Schröder Landwirtschaftlicher Gaufachberater: Kuno von Eltz-Rübenach Gauinspekteur: Franz Vogelsang Amt für Kommunalpolitik: Franz Vogelsang Propagandaleiter: Richard Ohling (vanaf 1937) Gaupresseamt: Hubert Baader
Kreise De gouw had 18 en vanaf 1940 20 Kreisen:
Aachen-Stadt und -Land Bergheim Bonn Düren Erkelenz Euskirchen Eupen (vanaf 1940) Geilenkirchen Jülich Köln linksrheinisch-Nord und -Süd Köln rechtsrheinisch Köln-Land Malmedy (vanaf 1940) Monschau Oberbergischer Kreis Rheinisch-Bergischer Kreis Schleiden Siegkreis
Geallieerde invasie en bezetting Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog werd de gouw binnengevallen door de westerse geallieerden, die het gebied geleidelijk aan veroverden tot het einde van de oorlog. De tijdlijn van de geallieerde opmars is gedetailleerd weergegeven in de onderstaande tabel. +Datum van overgavePlaatsRef11 september 1944EupenGoogle Boeken: United States Army in World War 2, Technical Services, The Corps of Engineers: The War Against Germany. p.414. Geraadpleegd op 9 juni 2026.14 september 1944KornelimünsterPaul Fabianek: Folgen der Säkularisierung für die Klöster im Rheinland – Am Beispiel der Klöster Schwarzenbroich und Kornelimünster, 2012, Verlag BoD, ISBN 978-3-8482-1795-3, S. 30/31, mit Auszügen aus den geheimen Tagesberichten der deutschen Wehrmachtsführung zur ‚‘Lage West‘‘ vom 13. bis 15. September 1944 (Heeresgruppe B/LXXXI A. K.).16 september 1944Schevenhütte17 september 1944Malmedy2 oktober 1944PalenbergWarfare History: The Battle of Aachen: Breaking Down the Door to Europe in WWII. Geraadpleegd op 9 juni 2026.3 oktober 1944Übach4 oktober 1944Hovendorf, RoetgenWhiting (1976), p. 984 oktober 1944Beggendorf5 oktober 1944Merkstein-HerbachYeide (2005), p. 688 oktober 1944VerlautenheideWhiting (1976), pp. 106–1088 oktober 1944Heuvel 23112 oktober 1944BirkWhiting (1976), pp. 115–11613–21 oktober 1944AkenCombined Arms in Battle Since 1939. p.169. Geraadpleegd op 9 juni 2026.18 november 1944Rischden18 november 1944Tripsrath19 november 1944GeilenkirchenNacht van 19–20 novemberSüggerath20 november 1944Prummern20 november 1944Bauchem21-22 november 1944Mahogany Hill22 november 1944Eschweiler29 november 1944Hürtgen3 december 1944Linnich6 december 1944Bergstein12 december 1944Straß12 december 1944Gey24 januari 1945Heinsberg25 januari 1945 BrachelenVirtuelles-museum.com: Frühjahrsoffensive in Erkelenz. Geraadpleegd op 9 juni 2026.11 februari 1945Niederzier23 februari 1945Jülich25 februari 1945Düren25 februari 1945Binsfeld26 februari 1945Erkelenz27 februari 1945Elsdorf27 februari 1945Vettweiß27 februari 1945SindorfNorbert Kurt: Das Ziel war die Erft: Kölner Stadtanzeiger, 22. Februar 200528 februari 1945Glesch1 maart 1945Bergheim2 maart 1945Niederaußem3-4 maart 1945Weilerswist5 maart 1945Rösberg5–7 maart 1945KeulenZabecki, David T. (1999). World War II in Europe : an encyclopedia. New York: Garland Publications. p. 1644. ISBN 978-0824070298. Retrieved 20 February 2022.8–9 maart 1945 BonnThe Mayor.eu: Drought is exposing World War II munitions on the banks of the Rhine. Geraadpleegd op 9 juni 2026.26 maart 1945Eitorf8 april 1945Gouw opgeheven, enkele gebieden blijven onder Duitse controle9-11 april 1945Siegburg12 april 1945Refrath12 april 1945Krijgsgevangenenkamp Hoffnungsthal13 april 1945Wipperfürth13 april 1945Lindlar13 april 1945Bensberg13 april 1945Overath
Zie ook Gauehrenzeichen Gouw (NSDAP)
Externe links Michael Rademacher: Der Gau Köln-Aachen der NSDAP Calvin University: German Propaganda Archive: A Gallery of Gauleiter Territorial.de: Gau Köln-Aachen der NSDAP
Keulen Categorie:Geschiedenis van Keulen Categorie:Geschiedenis van Aken (Noordrijn-Westfalen)