Polleke (ca. †1440–'60) is de naam van een gemummificeerde kat uit de 15e eeuw, die in 1906 werd aangetroffen in de muren van de Grote Kerk te Breda. Vermoedelijk werd de kat ingemetseld als bouwoffer, een ritueel dat bedoeld was om een gebouw te beschermen tegen onheil. In 2025 kreeg de kat officieel de naam Polleke en sindsdien wordt de mummiekat opnieuw tentoongesteld in de kerk.
Geschiedenis
Ontdekking miniatuur|Steenhouwer aan het werk aan een pinakel boven een steunboog aan het koor tijdens restauratiewerkzaamheden ten tijde van de vondst van Polleke (maart 1906)
De mummie werd ontdekt in 1906 tijdens restauratiewerkzaamheden aan de noordzijde van de kerk. Bouwvakkers troffen het dier ingeklemd tussen twee muren in een van de torens aan. De kat werd verwijderd en geconserveerd door restauratiearchitect M.A. van Nieukerken, die het dier in een glazen vitrine in zijn huis bewaarde. Een briefje bij de kat vermeldde dat de mummie daar veel aandacht trok en op kattententoonstellingen werd getoond:
Verdwijning In 1916 werd de mummiekat als curiositeit tentoongesteld op een kattententoonstelling in de Haagse Dierentuin. Daarna was de verblijfplaats van de kat vele decennia lang onbekend.
Herontdekking en onderzoek In 2020 nam Stichting Huys te Warmont contact op met de Grote Kerk te Breda, nadat de mummiekat op een zolder was teruggevonden. De stichting gaf aan dat het passend zou zijn wanneer de mummie zou terugkeren naar de kerk waar zij oorspronkelijk was gevonden. Na de terugkeer liet de Grote Kerk nader onderzoek uitvoeren. De kat werd vergeleken met oude foto’s en onderging wetenschappelijk onderzoek met onder meer een CT-scan en koolstofdatering. Daaruit bleek dat de mummie met meer dan 95% zekerheid dateert uit de periode ca. 1440–'60, dezelfde tijd waarin het betreffende deel van de kerk werd gebouwd.
Sinds 18 juni 2025 is Polleke te zien in de Grote Kerk. De gemummificeerde kat wordt tentoongesteld in een historische houten kist, geplaatst in een klimaatgecontroleerde glazen vitrine ter conservatie.
Naamwedstrijd In 2025 organiseerde de kerk een naamwedstrijd onder basisschoolleerlingen uit Breda. Uit 847 inzendingen werd de naam Polleke gekozen. De winnende inzending kwam van een 12-jarige leerling, die zich liet inspireren door het grafmonument van Jan II van Polanen (1325–1378), een 14e-eeuwse Brabantse edelman uit het geslacht van Polanen, dat nauw verbonden was met de ontwikkeling van Breda en de bouwgeschiedenis van de kerk. Daarbij was de onzijdige naam passend, gezien het onbekende geslacht van de kat.
Rituele betekenis Archeologen veronderstellen dat de kat werd gebruikt als een 'bouwoffer', een oud ritueel waarbij dieren of voorwerpen in gebouwen werden ingemetseld om het te beschermen en kwaad of ongeluk af te weren; voor katten met name tegen muizenplagen. Dit fenomeen is verbonden met laat-middeleeuwse overtuigingen en bijgeloof, waarin katten werden geassocieerd met de duivel. Volgens de directeur van de kerk, Marieke Wiegel, is het onwaarschijnlijk dat de kat levend werd ingemetseld, aangezien diens houding en toestand geen tekenen van verzet vertonen.
Zie ook
Dierenmummie Lijst van bekende katten
Categorie:Geschiedenis van de Nederlanden in de 15e eeuw Categorie:Archeologische vondst in Nederland Categorie:Geschiedenis van Breda Categorie:Mummie Categorie:Bekende kat